ام‌اس (مالتیپل اسکلروزیس) مدت‌ها بیماری‌ای تلقی می‌شد که تا حد زیادی خارج از کنترل فرد است؛ نوعی بیماری‌ که عمدتا تحت تاثیر ژنتیک و اختلال‌های سیستم ایمنی شکل می‌گیرد و تنها عوامل محدودی در سبک زندگی می‌توانند بر آن اثر بگذارند.

اما یک مطالعه بزرگ جدید یافته جالبی ارائه کرده است: افرادی که از نظر ژنتیکی در معرض خطر بالای ابتلا به ام‌اس بودند و به‌طور منظم مکمل ویتامین سی مصرف می‌کردند، در دوره پیگیری ۱۳ ساله به‌طور قابل‌توجهی کمتر به این بیماری مبتلا شدند.

یافته‌های این پژوهش که در نشریه علمی نوترینتس (Nutrients) منتشر شده‌اند، به این معنا نیستند که ویتامین سی از ابتلا به ام‌اس پیشگیری می‌کند. اما این نتایج به فرضیه‌ای که تاکنون شواهدی متناقض و ناهماهنگ از آن حمایت می‌کردند، وزن و اعتبار بیشتری می‌بخشند.

ام‌اس یک بیماری خودایمنی مزمن است که مغز و نخاع را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در افراد مبتلا به ام‌اس، دستگاه ایمنی به‌اشتباه به میلین، پوشش محافظ اطراف رشته‌های عصبی، حمله می‌کند و در نتیجه ارتباط میان مغز و دیگر بخش‌های بدن مختل می‌شود.

در حال حاضر هیچ راه شناخته‌شده‌ای برای پیشگیری یا درمان ام‌اس وجود ندارد و پس از تشخیص، تنها می‌توان روند پیشرفت آن را کنترل کرد. علت این بیماری نیز همچنان ناشناخته است. تنها تصور می‌شود ترکیبی پیچیده از عوامل ژنتیکی، عوامل محیطی مانند قرار گرفتن در معرض مواد سمی و عادات مرتبط با سبک زندگی در بروز آن نقش داشته باشند، اما پژوهشگران درباره این بیماری و عوامل محرک آن  اطلاعات زیادی ندارند و ممکن است فردی همه کارها را درست انجام دهد، با این‌ حال به ام‌اس مبتلا شود.

به‌ گزارش مایند‌بادی‌ گرین،‌ درباره علل، پیشگیری و درمان ام‌اس پژوهش‌های روزافزونی در دست است که مطالعه مذکور با تمرکز ویژه بر ویتامین سی یکی از آن‌ها است.

پژوهشگران در این مطالعه از داده‌های «بانک زیستی بریتانیا» استفاده و ۴۸۶ هزار و ۹۰۸ فرد ۳۷ تا ۷۰ ساله را که در آغاز پژوهش هیچ‌یک به بیماری‌های مغزو اعصاب مبتلا نبودند، بررسی کردند. شرکت‌کنندگان هنگام ورود به مطالعه، خودشان اعلام کردند که آیا به‌طور منظم مکمل ویتامین سی مصرف می‌کنند یا خیر. این گروه به‌طور متوسط ۱۳.۵ سال پیگیری شدند و در این مدت، ۴۵۲ نفر از شرکت‌کنندگان به ام‌اس مبتلا شدند.

خطر ابتلا به ام‌اس در افرادی که به‌طور منظم مکمل ویتامین سی مصرف می‌کردند، در مقایسه با افرادی که این مکمل را مصرف نمی‌کردند، ۴۹ درصد کمتر بود. این ارتباط قابل‌توجه بود و در چندین تحلیل حساسیت که پژوهشگران برای سنجش استحکام نتایج انجام دادند، نیز همچنان برقرار ماند.

یکی از یافته‌های اطمینان‌بخش‌تر این بود که پژوهشگران هنگام بررسی مصرف مکمل‌ها به‌طور کلی و مصرف مولتی‌ویتامین‌ها، ارتباط مشابهی مشاهده نکردند. این موضوع احتمال پدیده‌ای را که پژوهشگران «اثر مصرف‌کننده سالم» می‌نامند، کاهش می‌دهد؛ یعنی این تصور که مصرف‌کنندگان مکمل به‌طور کلی سالم‌ترند و یافته مربوط به ویتامین سی صرفا بازتاب عادات سالم‌تر آن‌ها است.

اینکه چنین ارتباطی به‌طور مشخص درباره ویتامین سی مشاهده شد، اما درباره مصرف مکمل‌ها به‌طور کلی وجود نداشت، نشان می‌دهد ممکن است عامل اختصاصی‌تری در میان باشد.

با این‌ حال، این ارتباط محافظتی در همه شرکت‌کنندگان یکسان نبود و ارتباط معنادار فقط در افرادی مشاهده شد که برای ابتلا به ام‌اس استعداد ژنتیکی متوسط یا بالایی داشتند. این ارتباط در افراد دارای خطر ژنتیکی پایین، معنادار نبود.

البته این یافته به معنای بی‌فایده‌ بودن ویتامین سی برای دیگران نیست، اما نشان می‌دهد فواید آن ممکن است در افرادی که سابقه خانوادگی ام‌اس دارند یا می‌دانند به لحاظ ژنتیکی بیشتر در خطر ابتلا به این بیماری‌اند، چشمگیرتر باشد.

چرا پژوهشگران این ارتباط را محتمل دانستند؟

ام‌اس بیماری‌ مرتبط با دستگاه ایمنی است و دستگاه ایمنی به‌اشتباه به پوشش محافظ رشته‌های عصبی حمله می‌کند. خواص آنتی‌اکسیدانی و محافظت‌کننده عصبی ویتامین سی از مدت‌ها پیش این ماده را به یکی از گزینه‌های احتمالی برای کاهش خطر ابتلا به ام‌اس تبدیل کرده بود، بنابراین این فرضیه تازه نیست. آنچه مطالعه حاضر به شواهد موجود می‌افزاید، داده‌های آینده‌نگر، بلندمدت و گسترده‌ای است که پیش‌تر به شکلی منسجم در دسترس نبود.

پژوهشگران با احتیاط خاطرنشان کردند که احتمال وجود «عوامل مخدوش‌کننده باقی‌مانده» یعنی عواملی که اندازه‌گیری نشده‌اند و همچنان می‌توانند این ارتباط را توضیح دهند، نمی‌توان به‌طور کامل رد کرد و مطالعات مشاهده‌ای، حتی اگر به‌خوبی طراحی شده باشند، نمی‌توانند رابطه علت و معلولی را اثبات کنند.

با این‌ حال، اختصاصی‌ بودن یافته‌ها‌ــ مشاهده ارتباط با ویتامین سی و نه مکمل‌ها به‌طور کلی‌ــ و تداوم نتایج در تحلیل‌های مختلف حساسیت، تا حدی به پژوهشگران اطمینان می‌دهد که این ارتباط صرفا محصول یک خطای آماری نیست.

البته خود پژوهشگران نیز خواستار تکرار این مطالعه در گروه‌های مستقل شده‌اند تا یافته‌ها پیش از نتیجه‌گیری قطعی، تایید شوند، زیرا اطلاعات مربوط به مصرف مکمل ویتامین سی تنها در یک مقطع زمانی و بر اساس اظهارات خود شرکت‌کنندگان ثبت شد، بنابراین پژوهش نمی‌توانست تغییرات مصرف مکمل در طول دوره پیگیری را در نظر بگیرد. این مطالعه درباره میزان مصرف و اینکه چه مقدار ویتامین سی، با چه فاصله زمانی و به چه شکلی مصرف شد، هم اطلاعاتی ارائه نمی‌کند. پژوهش‌های آینده باید به این پرسش‌ها پاسخ دهند.

ویتامین سی ارزان‌ و به‌طور گسترده در دسترس است و در صورت مصرف به میزان توصیه‌شده، عموما بی‌خطر تلقی می‌شود. اگر پژوهش‌های آینده این ارتباط را تایید کنند، مصرف ویتامین سی می‌تواند یکی از معدود عوامل قابل‌تغییر در سبک زندگی باشد که با خطر ابتلا به ام‌اس ارتباط دارد، اما هنوز به چنین مرحله‌ای نرسیده‌ایم و این مطالعه قرار نیست دستورالعمل‌های بالینی را یک‌شبه تغییر دهد و دلیلی نیست که افراد با انتظار پیشگیری از ام‌اس، مصرف مکمل ویتامین سی را آغاز کنند.

با این‌ حال، برای افرادی که سابقه خانوادگی ام‌اس دارند یا از خطر ژنتیکی خود برای ابتلا به این بیماری آگاه‌اند، این یافته در شرایطی که تحقیقات همچنان ادامه دارد، ارزش توجه‌ کردن دارد.