رویترز روز جمعه در یک گزارش تحقیقاتی به فعالیت گسترده شبکه قماری پرداخت که با مشارکت چهرههای مشهور شبکههای اجتماعی از جمله ساشا سبحانی و پویان مختاری به حکومت ایران در دور زدن تحریمها اسلامی کمک میکند.
بنا بر این گزارش، یکی از بزرگترین شبکههای قمار غیرقانونی در جهان، در حال انتقال میلیونها دلار رمزارز از طریق دفتری در دبی است؛ فعالیتی که گفته میشود بخشی از یک عملیات چهار میلیارد دلاری برای دور زدن تحریمهای جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود. این دفتر که در طبقه بالای یک هتل ارزانقیمت در محلهای نهچندان معروف قرار دارد، نشانی ثبتشده شرکت «شلبیت» (Shelbit) است؛ یک صرافی رمزارز بدون مجوز که یکی از ایرانیان مقیم خارج از کشور آن را اداره میکند.
از مشتریان اصلی شلبیت، یک شبکه قمار فارسیزبان متشکل از بیش از دو هزار وبسایت است که ظاهرا دو چهره جنجالی شبکههای اجتماعی آن را اداره میکنند؛ افرادی که ارتباطات سطح بالایی با حکومت ایران دارند.
رویترز این افراد را ساشا سبحانی و پویان مختاری معرفی کرده که یکی از آنها در یک ویلای گرانقیمت در مادرید مستقر است و از آنجا فعالیت میکند و دیگری تا همین اواخر از یک هتل لوکس در هنگکنگ فعالیت داشته است.
این دو نفر، به همراه فرد ایرانی ادارهکننده شلبیت، در سال ۲۰۲۳ در ایران به اتهام شریک بودن در یک پرونده قمار غیرقانونی محکوم شدند.
قمار در ایران غیرقانونی است و مجازات آن شامل شلاق و زندان است. با این حال، این شبکه قمار شناساییشده به سامانه پرداخت آنلاین ایران دسترسی دارد؛ سامانهای که تحت نظارت بانک مرکزی این کشور است.
بر اساس این گزارش، شلبیت به مرکز اصلی عملیات انتقال پول برای جمهوری اسلامی تبدیل شده است؛ مسیری که از طریق آن، شبکه قمار، بانک مرکزی و دیگر نهادهای تحریمشده ایرانی میتوانند به بازارهای جهانی رمزارز دسترسی یابند.
دادههای مربوط به جریانهای مالی شلبیت ــ از جمله مجموع دستکم چهار میلیارد دلار تراکنش این صرافی در ماه مه ۲۰۲۴ــ از سوی دو شرکت تحقیقاتی رمزارز که خواستند نامشان فاش نشود و ریچ سندرز، پژوهشگر مستقل بلاکچین و متخصص بررسی فعالیتهای مرتبط با ایران، تحلیل شده است.
بر اساس سوابق بلاکچین، دهها میلیون دلار از رمزارزهای متعلق به شبکه قمار را میتوان تا شلبیت ردیابی کرد. شلبیت همچنین صدها میلیون دلار ارز را به برخی از بزرگترین بازیگران صنعت رمزارز منتقل کرده است، از جمله بایننس، بزرگترین صرافی رمزارز جهان.
این صرافی همچنین ارتباط مستقیمی با با بانک مرکزی ایران، کیفپولهایی که اسرائیل آنها را به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتبط میداند، و صرافی ایرانی نوبیتکس داشته است. نوبیتکس در اوایل سال جاری میلادی پس از آنکه رویترز در گزارشی تحقیقاتی پرده از ارتباط آن با حکومت ایران برداشت توسط دولت آمریکا تحریم شد.
طبق گفته دو شرکت تحقیقاتی، بخشی از رمزارزهای منتقلشده به شلبیت، حاصل یک عملیات استخراج بیتکوین در ایران بودهاند؛ فرایندی که طی آن سکههای دیجیتال جدید تولید میشود.
ریچ سندرز درباره شلبیت گفت که «این عملیات سپاه پاسداران است و این موضوع کاملا روشن است.»
جریانهای مالی ورودی به شلبیت در ماههای منتهی به جنگ با آمریکا و اسرائیل در فوریه نیز ادامه داشت. انتقال رمزارزها حتی در آن هنگام که جمهوری اسلامی چندین بار امارات متحده عربی را هدف حملات موشکی و پهپادی قرار داد نیز متوقف نشد، از جمله حملهای که یک پهپاد در فاصله کمتر از یک کیلومتری دفتر این صرافی اصابت کرد.
کشف این شبکه انتقال پول، نشاندهنده مقابله جمهوری اسلامی در برابر تحریمهای شدید تجاری و بانکی است. تحقیق رویترز همچنین نشان داد که سپاه سالها پیش کنترل بزرگترین وبسایتهای قمار در دسترس در داخل ایران را در اختیار گرفت و از آن زمان تاکنون از آنها برای انتقال پول به خارج از کشور استفاده میکند.
این شبکه چگونه کشف شد؟
رویترز نوشت که برای کشف این شبکه با بیش از ۳۰ نفر گفتگو کرده است، از جمله دو فردی که پیشتر با سپاه پاسداران ارتباط داشتند، یک مقام سابق دولتی، دو فرد بلندپایه ایرانی مطلع از این طرح، و افرادی که اطلاعات مستقیمی درباره تحقیقات در حال انجام دولت امارات متحده عربی درباره این عملیات داشتند.
وبسایتهای قمار و ارتباطات میان آنها با همکاری شرکت امنیت سایبری «اینفو بلاکس» (Infoblox) شناسایی و نقشه روابط این شبکه ترسیم شد.
جان ووجیک، پژوهشگر سابق شرکت اینفوبلاکس که هفت سال برای دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل درباره قمار غیرقانونی تحقیق کرده است، گفت: «این بدون شک بزرگترین شبکه قمار غیرقانونی ایرانی است که تاکنون کشف شده و یکی از بزرگترین شبکهها در جهان به شمار میرود.»
این شبکه همچنین یکی از بزرگترین شبکههای دور زدن تحریمهای ایران از سال ۲۰۱۶ تاکنون محسوب میشود؛ سالی که ایالات متحده یک عملیات حدود ۲۰ میلیارد دلاری سپاه پاسداران برای مبادله طلا با نفت را که از ترکیه هدایت میشد متوقف کرد.
تحقیقات امارات درباره شلبیت
به گفته فردی مطلع از این پرونده، سازمان تنظیم مقررات داراییهای مجازی دبی در حال بررسی نقش احتمالی شلبیت در کمک به ایران برای پولشویی و دور زدن تحریمها است.
این فرد گفت که بنیانگذار شلبیت، سیاوش کیوانپور، و همچنین شبکه گستردهتر ایرانیانی که در قمار غیرقانونی مبتنی بر رمزارز فعالیت دارند، نیز تحت بررسی این نهاد قرار گرفتهاند.
این سازمان تأیید کرده است که اداره اقتصاد و گردشگری دبی در سال ۲۰۲۵ علیه شلبیت به دلیل فعالیت بدون مجوز آن اقدام قضایی کردهاند.
چهرههای اصلی شبکه قمار
در گزارش رویترز آمده است یکی از افرادی که در ظاهر چهره اصلی این عملیات قمار بوده، ساشا سبحانی است؛ او پسر یکی از دیپلماتهای ارشد سابق حکومت ایران است.
فرد دیگر، پویان مختاری، خواننده و چهره فعال در شبکههای اجتماعی است که پس از اخراج از دبی در اواخر آوریل، به هتلهای لوکس هنگکنگ رفتوآمد داشت. رویترز مینویسد، او در دبی بازداشت شده بود و مقامهای اماراتی او را متهم کرده بودند که «در تأمین مالی سازمانهای تروریستی ایرانی نقش داشته است.»
این دو نفر سبک زندگی بسیار تجملاتی خود را در شبکههای اجتماعی به نمایش میگذارند و ویدیوهایی از خودروهای اسپرت لوکس، مهمانیهای روی قایقهای تفریحی و جتهای خصوصی منتشر میکنند.
ساشا سبحانی در اینستاگرام ۳.۷ میلیون دنبالکننده دارد و در کنار تبلیغ موسیقی خود، وبسایتهای قمار را نیز معرفی میکند. او به رویترز گفت که دیگر با پدرش ارتباطی ندارد.
در بالای صفحه پروفایل اینستاگرام او، لینکی به یکی از وبسایتهای قمار قرار دارد. میان شکلکها (ایموجیها) از دستههای پول بالدار، یک دستور ساده دیده میشود: «کلیک کن و خوش بگذران.»
سبحانی تصاویری از ویلای چند میلیون دلاری خود در مادرید منتشر کرده که پیشتر متعلق به یکی از بازیکنان رئال مادرید بوده است.
مختاری اتهامهای مطرحشده علیه خود در دبی را رد کرد و مدعی شد که عضو سپاه پاسداران یا هیچ گروه نظامی جمهوری اسلامی نیست. با این حال، او در مصاحبهای در هنگکنگ از این سازمان دفاع کرد و گفت: «من عضو آنها نیستم، اما آرزو دارم روزی مثل آنها شوم؛ نه برای حمله به کسی، بلکه برای دفاع از مردم.»
مختاری در اواخر ماه ژوئن به دنبالکنندگانش در شبکههای اجتماعی گفت که قصد دارد در مراسم تشییع علی خامنهای شرکت کند.
در چند روز منتهی به این سفر، او تصاویری از خود منتشر کرد که در آنها موهایش را رنگ کرده بود، در باشگاه ورزشی حضور داشت، وسایلش را جمع میکرد و برای خرید هدیه میرفت.
او در تاریخ چهارم ژوئیه همراه با یک شکلک اشکآلود نوشت: «احساس عجیبی است. دارم به وطن برمیگردم.»
پویان مختاری پیش از آنکه حساب اینستاگرامش در اوایل سال جاری بسته شود، دنبالکنندگان بیشتری نسبت به سبحانی جذب کرده بود.
او اکنون در شبکهای به نام «وطن» (Vatan) فعالیت میکند؛ شبکه قماری عمدتا فارسیزبان که گویا خودش آن را به راه انداخته است. این شبکه در حال حاضر دنبالکنندگان بسیار کمتری دارد.
رویترز نتوانست مشخص کند چرا حساب اینستاگرام او غیرفعال شده است. شرکت متا، مالک اینستاگرام نیز به درخواست اظهار نظر در این مورد پاسخی نداد و در مورد دلیل این اقدام چیزی نگفت.
مطالب منتشرشده مختاری در شبکههای مجازی معمولا ترکیبی از نمایش ثروت ــ از جمله مجموعهای از خودروهای سوپرلوکس و ساعتهای گرانقیمت ــ با ویدیوهای موسیقی و محتوای حمایتکننده از جمهوری اسلامی بود.
در یکی از پیامهای اینستاگرامیاش، تصویری از دیدارش با اکبر هاشمی رفسنجانی منتشر کرده بود.
در یک گفتگوی زنده مشترک اینستاگرامی میان مختاری و یک ایرانی دیگر، احمد خمینی، نوه روحالله خمینی چند دقیقهای وارد گفتگو شد.
تکذیب ارتباط، اتهامها و نقش شلبیت
مختاری و سبحانی هر دو ارتباط با وبسایتهای قمار شلبیت را رد کردند. اما شرکت اینفوبلاکس اعلام کرد که اگرچه بسیاری از این دامنهها «در زمانهای مختلف، با نامهای متفاوت و با مارکهای گوناگون ثبت شدهاند»، اما از نرمافزارها و ویژگیهای فنی مشترکی استفاده میکنند که ارتباط میان آنها را نشان میدهد.
این دو نفر گفتند هیچ اطلاعی از دخالت احتمالی حکومت ایران در فعالیتهایشان ندارند، کیوانپور را نمیشناسند و با شلبیت نیز آشنایی ندارند.
سیاوش کیوانپور هم در ایمیلی به رویترز گفت: «من هرگونه دخالت در پولشویی، دور زدن تحریمها، تأمین مالی تروریسم یا انتقال پول از طرف دولت ایران، بانک مرکزی ایران، سپاه پاسداران یا هر نهاد دولتی دیگر ایران را رد میکنم.»
حجم انتقال پول شلبیت
دادههایی که رویترز بررسی کرده نشان میدهد شلبیت از زمان آغاز فعالیت ظاهری خود در ماه مه ۲۰۲۴، تنها برای یکی از وبسایتهای قمار مرتبط با این شبکه گستردهتر، تراکنشهایی به ارزش دستکم ۱۳۰ میلیون دلار انجام داده است.
با وجود میلیاردها دلاری که از طریق شلبیت جابهجا شده، در حال حاضر هیچ راه مشخص و قابل شناسایی برای استفاده عمومی از این صرافی وجود ندارد.
سه نفر که در نشانی ثبتشده دفتر شلبیت در منطقه دیره دبی حضور داشتند، به خبرنگار رویترز که به آنجا مراجعه کرده بود گفتند هرگز نام این شرکت را نشنیدهاند و هیچ ارتباطی با رمزارز ندارند. تراکنشهای آنلاین نیز امکانپذیر نیست، زیرا شلبیت دیگر وبسایت فعال ندارد.
بایننس در پاسخ به پرسشی درباره تعاملاتش با شلبیت گفت که شلبیت هرگز حسابی در بایننس نداشته و تحت تحریم قرار نگرفته است. این شرکت انتقال صدها میلیون دلار برای شلبیت را رد نکرد، اما گفت این تراکنشها در دسته فعالیتهای پرخطر قرار نگرفته بودند.
تصاحب شبکه قمار
ورود سپاه پاسداران به عرصه قمار آنلاین، ادامه نفوذ گسترده و روزافزون این نهاد در اقتصاد ایران است.
اگرچه گزارشهایی مانند گزارش سال ۲۰۲۱ مؤسسه واشنگتن و منابع دیگر پیشتر درباره احتمال دخالت حکومت در قمار هشدار داده بودند، رویترز نخستین رسانهای است که جزئیات تصاحب این بخش پرسود از سوی سپاه را منتشر میکند.
رویترز همچنین نوشت که چند فرد نزدیک به ساختار حکومت فعالیت سپاه پاسداران در صنعت قمار را تأیید کردهاند.
طبق گفته این افراد، سپاه از هنرمندان مشهور ایرانی و چهرههای فعال در شبکههای اجتماعی برای تبلیغ این وبسایتها استفاده کرده است. آنها گفتند نمایش ثروت و تجمل این افراد، برای ایرانیانی که تحت فشار رکود اقتصادی زندگی میکنند جذابیت داشت.
رویترز بیش از ۶۰ فعال ایرانی در شبکههای مجازی را شناسایی کرده که این وبسایتهای قمار را تبلیغ میکنند. حدود نیمی از آنها بیش از یک میلیون دنبالکننده دارند و سه نفرشان بیش از ۱۰ میلیون مخاطب دارند.
پرونده قضایی در ایران
طبق اسناد قضایی ایران که رویترز بررسی کرده است، مختاری و سبحانی دستکم از سال ۲۰۲۰ با یکدیگر همکاری داشتهاند؛ زمانی که به دلیل راهاندازی شبکهای از وبسایتهای قمار غیرقانونی، از جمله «ایبیتی ۹۰» (abt90) و «حضرات» (Hazarat)، تحت پیگرد قرار گرفتند.
آنها در آن زمان خارج از ایران زندگی میکردند و سه سال بعد، در سال ۲۰۲۳، در دادگاهی در ایران غیابی محکوم شدند. حکم صادرشده برای آنها دو سال زندان بود.
سیاوش کیوانپور، بنیانگذار شلبیت، نیز به دلیل کمک به آنها به سه ماه زندان محکوم شد.
بر اساس یک سند دادگاهی در ایران و گفته فردی مطلع از پرونده، ایران برای مختاری و سبحانی اعلان قرمز اینترپل صادر کرده است.
هر دو نفر در اسپانیا، جایی که آن زمان زندگی میکردند، بازداشت شدند. مختاری گفت بیش از یک ماه در بازداشت بوده است.
این فرد گفت که این اعلانها بعدا به درخواست خودشان از سوی اینترپل لغو شده است. چنانچه افراد به صدور اعلان قرمز اعتراض کنند و دولتها اطلاعات تکمیلی لازم را ارائه نکنند، اینترپل میتواند اعلانهای قرمز را لغو کند.
رقابت میان شبکههای قمار
در مارس ۲۰۲۴، وزارت اطلاعات ایران اعلام کرد که یک «شبکه مافیایی بزرگ مستقر در لندن» را که ۵۴ وبسایت قمار غیرقانونی اداره میکرد، منهدم کرده است.
این وزارتخانه در آن زمان شبکه «نیترو بت» (Nitro Bet) را بزرگترین شبکه قمار ایران معرفی کرد.
اما شبکهای که مختاری و سبحانی تبلیغ میکنند و شامل حدود دو هزار وبسایت است، با ارائه بازیهایی مانند اسلات، بلکجک و رولت، بهمراتب بزرگتر از نیترو بت است و به نظر میرسد همچنان در حال رشد باشد؛ این نتیجه تحلیل چندماهه پژوهشگران رمزارز و امنیت فناوری اطلاعات است.
در یک پیام تصویری اینستاگرامی در اکتبر ۲۰۲۲، سبحانی و مختاری در کنار هم در یک جت خصوصی نشان داده میشوند که در حال خوردن غذای مکدونالد هستند.
مختاری در توضیح تصویر نوشته بود: «برادر من.»
این دو نفر همچنان وبسایتهایی را تبلیغ میکنند که پرونده قضایی برای آنها تشکیل شده و به همین دلیل در ایران تحت پیگرد قرار گرفته بودند.
سندرز و دو شرکت تحقیقاتی رمزارز گفتند متقاعد شدهاند که کل چهار میلیارد دلاری که از طریق شلبیت منتقل شده، تحت کنترل حکومت ایران بوده است، زیرا شلبیت ارتباط مستقیم با بانک مرکزی و دیگر نهادهای تحریمشده دارد، حضور آنلاین مشخصی ندارد و با عملیات استخراج رمزارز مرتبط است.
به گفته تحلیلگران رمزارز، شلبیت دستکم ۱۲۵ میلیون دلار از بانک مرکزی ایران دریافت کرده که بخش زیادی از آن به شکل مستقیم منتقل شده است.
همچنین طبق دادههای بلاکچین که رویترز بررسی کرده، شلبیت دستکم ۲۰ میلیون دلار از یک عملیات مشکوک استخراج رمزارز در ایران دریافت کرده است؛ این انتقال از طریق کیفپولهای واسطه انجام شده که منبع اصلی ارز را پنهان میکنند.
استخراج رمزارز و دور زدن تحریمها
استخراج رمزارز شامل استفاده از رایانهها برای حل مسائل پیچیده ریاضی به منظور تولید سکههای دیجیتال جدید است؛ فرایندی که در عمل مانند ضرب پول جدید عمل میکند.
ایران در سال ۲۰۱۹ این فعالیت را قانونی کرد، اما استخراجکنندگان را ملزم کرد از دولت مجوز دریافت کنند.
از آن زمان، استخراج رمزارز به یکی از پایههای اصلی تلاش ایران برای دور زدن تحریمها بدل شده است؛ تحریمهایی که دسترسی این کشور به ارزهای سخت و نظام بانکی جهانی را محدود کردهاند.
بر اساس نامه دو سناتور آمریکایی به مقامهای ارشد دولت بایدن در سال ۲۰۲۴، بیتکوین و دیگر توکنهای تولیدشده در ایران از سوی بانک مرکزی در بازارهای بینالمللی رمزارز فروخته میشوند.
ارتباط شلبیت با بایننس
بر اساس دادههای بلاکچین و تحقیقات شرکتهایی که رویترز آنها را بررسی کرده، از ماه مه ۲۰۲۴ تاکنون دستکم ۶۷۶ میلیون دلار رمزارز از نشانیهای مرتبط با شلبیت به بایننس منتقل شده است.
حدود ۵۴۰ میلیون دلار از این مبلغ پس از آن منتقل شده که دبی سال گذشته شلبیت را به دلیل ارائه خدمات صرافی بدون مجوز و تبلیغ این خدمات جریمه کرده بود.
سندرز، پژوهشگر مستقل، گفت در اکتبر ۲۰۲۵ به بایننس اطلاع داده است که شلبیت با ایران ارتباط دارد. دادهها نشان میدهد پس از این هشدار نیز انتقال پول از شلبیت به بایننس ادامه داشته است.
بایننس در سال ۲۰۲۳ از سوی آمریکا به دلیل نقض قوانین مبارزه با پولشویی، از جمله پردازش تراکنشهای رمزارزی مرتبط با ایران، ۴.۳ میلیارد دلار جریمه شد.
بازداشت پویان مختاری در دبی
در اواخر ماه مارس، پلیس دبی پویان مختاری را به اتهام «تأمین مالی گروههای تروریستی ایرانی» که اقدامات خصمانه علیه امارات انجام میدادند، بازداشت کرد؛ این موضوع را دو فرد مطلع از بازداشت او تأیید کردند.
به گفته این افراد، او ۳۵ روز در بازداشت بود، سپس از کشور اخراج شد و داراییهایش، از جمله موجودی حسابهای بانکی امارات و خانه پنج میلیون دلاری خود را از دست داد.
مختاری در اوایل ماه مه، در مصاحبهای با یک پادکستساز ایرانی، درباره بازداشتش گفت بهدروغ متهم شده که در تأمین مالی حملات علیه امارات نقش داشته است.
پس از اخراج مختاری از دبی، رویترز با استفاده از مطالب منتشرشده او در شبکههای اجتماعی، محل حضورش در سوئیت هتلی در هنگکنگ را ردیابی کرد؛ سوئیتی با هزینه دو هزار دلار برای هر شب که مشرف به بندر ویکتوریا در هنگکنگ بود. او از عملکرد مقامهای دبی شکایت کرد و گفت آنها همه چیز را از او گرفتهاند.
مختاری در یکی از پیامهایش در شبکههای اجتماعی مدعی شد که پس از آن بازداشت شده که ۱۵۰ هزار دلار برای دوستانش در ایران ارسال کرده است.
او همچنین فاش کرد که در امارات با هویت جعلی زندگی میکرده است. او تصویری از ویزای طلایی ۱۰ ساله خود منتشر کرد که به نام پاتریک فیلیپ، شهروند کشور وانواتو در اقیانوس آرام جنوبی، صادر شده بود.
پس از دو ماه اقامت در هنگکنگ، به نظر میرسید مختاری برای بازگشت و «بازسازی چهره» در ایران آماده میشود. پیش از خروج، رسانههای ایرانی همسو با مختاری با او مصاحبه کردند و او را فردی «اصلاحشده» و «خداترس» معرفی کردند که قرآن و نماز میخواند.
در تاریخ هشتم ژوئیه، او از بانکوک در پای پلههای هواپیمایی که به مقصد ایران حرکت میکرد عکسی از خودش منتشر کرد و نوشت: «انشاءالله کمتر از ۲۴ ساعت دیگر در تهران هستم. دعا کنید بتوانم در برابر خدای بزرگ و مردم خوب این دنیا فردی مفید و سربلند باشم.»
مختاری از آن زمان تاکنون هیچ پیام جدیدی منتشر نکرده است.
