سازمان بهداشت جهانی در گزارش سالانه خود درباره وضعیت بهداشت و درمان در افغانستان، هشدار داد که نظام سلامت این کشور با مجموعه‌ای از تهدیدها و چالش‌ها مواجه است که پایداری دستاوردها در این زمینه را در معرض خطر قرار می‌دهد.

این گزارش که روز پنجشنبه هشتم مرداد در ۷۸ صفحه، منتشر شد، علاوه بر محدودیت‌هایی که طالبان وضع کرده‌اند، کاهش شدید کمک‌های مالی بین‌المللی را هم از تهدیدهای اصلی نظام سلامت افغانستان دانسته است.

بر اساس این گزارش، کمبود بودجه باعث تعطیلی ۲۷ درمانگاه شده و حدود ۲۹۴ هزار نفر را از دسترسی به خدمات درمانی محروم کرده است. همچنین تنها حدود ۴۵ درصد بودجه موردنیاز بخش سلامت در چارچوب برنامه بشردوستانه سال ۲۰۲۵ تامین شده که خطر کاهش بیشتر خدمات و فروپاشی بخشی از زیرساخت‌های درمانی را افزایش داده است.

بر اساس این گزارش، چالش مهم دیگر محدودیت‌های اعمال‌شده بر زنان شاغل در بخش بهداشت و درمان است. این گزارش تاکید می‌کند که این محدودیت‌ها، از جمله محدودیت‌های سفر و آموزش، بر مقابله با شیوع بیماری‌ها، پایش بیماری‌ها و فعالیت‌های خدمت‌رسانی در جوامع محلی تاثیر قابل‌توجهی گذاشته که به‌ویژه در بخش‌های مراقبت از مادران، سلامت باروری، واکسیناسیون، کنترل بیماری‌های واگیردار و فعالیت‌های جامعه‌محور محسوس بوده است. 

کمبود پزشک، قابله و کارمند زن هم که در بسیاری از مناطق، دسترسی زنان به خدمات درمانی را دشوارتر کرده، یکی از نگرانی‌های اصلی سازمان بهداشت جهانی اعلام شده است.

فقر گسترده و افزایش کودکان مبتلا به سوءتغذیه

سازمان بهداشت جهانی تاکید می‌‌کند که افغانستان همچنین با بحران فزاینده سوءتغذیه روبه‌رو است. در سال ۲۰۲۵ بیش از ۵۶ هزار کودک مبتلا به سوءتغذیه شدید با عوارض پزشکی، تحت درمان قرار گرفتند.

این گزارش هشدار می‌دهد که اگر منابع مالی و کمک‌های بشردوستانه کاهش یابد، این کودکان آسیب‌پذیرتر خواهند شد و خطر افزایش مرگ‌ومیر کودکان وجود دارد.

بر اساس این گزارش، بازگشت گسترده مهاجران از کشورهای ایران و پاکستان که شمار آنان بیش از ۲.۷ میلیون نفر براورد شده، به چالش‌های موجود در افغانستان افزوده و بر مراکز درمانی، به‌ویژه در نقاط مرزی، فشار سنگینی وارد کرده است.

طالبان که تا پیش از بازگشت به قدرت، در مناطق تحت سلطه خود مانع اجرای برنامه واکسیناسیون علیه فلج اطفال می‌شدند، در پنج سال گذشته نیز هرازگاه این برنامه را مختل کرده‌اند.

بنا بر اعلام سازمان بهداشت جهانی، تهدیدها در حوزه بیماری‌های واگیردار همچنان پابرجا است و افغانستان یکی از دو کشور جهان است که ویروس فلج اطفال هنوز در جوامع بومی در حال سرایت است و ممنوعیت واکسیناسیون خانه‌به‌خانه، جابه‌جایی گسترده جمعیت و پوشش ناکافی واکسیناسیون در برخی مناطق، روند ریشه‌کنی فلج اطفال را دشوار کرده است. علاوه بر آن، خطر شیوع بیماری‌هایی مانند سرخک، سل، مالاریا، تب خونریزی‌دهنده کریمه‌ کنگو و اسهال‌های حاد نیز همچنان وجود دارد.

گزارش همچنین به تاثیر هم‌زمان بلایای طبیعی و بحران‌های انسانی اشاره می‌کند. زمین‌لرزه‌ها، سیلاب‌ها، خشکسالی، شیوع بیماری‌ها و بازگشت مهاجران، ظرفیت نظام سلامت را به‌شدت تحت فشار قرار داده‌اند. در کنار این مشکلات، کمبود نیروی متخصص، ترک خدمت کارکنان مجرب، دشواری دسترسی به مناطق دوردست و افزایش نیازها در حوزه سلامت روان از دیگر چالش‌های عمده این کشور به شمار می‌روند.

سازمان بهداشت جهانی تاکید کرد که با وجود تهدیدها و چالش‌ها، در تمام ۳۴ استان افغانستان به ارائه خدمات حیاتی درمانی ادامه می‌دهد و ۱۷۱ مرکز مراقبت‌های بهداشتی اولیه در ۲۲ استان بیش از ۱.۸۶ میلیون مراجعه سرپایی را ثبت کردند.  بیش از ۱۸۹ هزار نفر، از جمله بازگشت‌کنندگان از ایران و پاکستان، هم در نقاط مرزی خدمات درمانی و مراقبت‌های فوری را دریافت کردند. نزدیک به سه هزار تُن تجهیزات و اقلام درمانی نیز به ۴۸۹ مرکز درمانی ارسال شد که حدود ۳.۸ میلیون نفر از آن‌ها بهره‌مند شدند.

سازمان جهانی بهداشت در پایان تاکید کرد که تداوم ارائه خدمات درمانی و تقویت نظام سلامت شکننده افغانستان مستلزم تامین مالی پایدار و قابل‌پیش‌بینی، حفظ نیروی انسانی‌ــ به‌ویژه کارکنان زن ــ و حمایت مستمر جامعه جهانی و کمک‌های بین‌المللی است.