پژوهشگران دریافته‌اند تکرار یک توالی خاص در دی‌ان‌ای ممکن است خطر ابتلا به آلزایمر را افزایش دهد؛ یافته‌ای که می‌تواند به شناسایی افراد مستعد این بیماری کمک کند.
مطالعه‌ای جدید نشان می‌دهد تفاوتی جزئی در دی‌ان‌ای می‌تواند بر استعداد برخی افراد برای ابتلا به بیماری آلزایمر اثر بگذارد. متخصصان چند موسسه در هنگ‌کنگ در این مطالعه که روز ۱۲ اکتبر در مجله «نیچر نوروساینس» (Nature Neuroscience) منتشر شد، نوشته‌اند شرکت‌کنندگان چینی که تعداد تکرارهای یک توالی مشخص در دی‌ان‌ای آنها بیشتر بود، با احتمال بیشتری به این بیماری مبتلا بودند. این ارتباط در شرکت‌کنندگان اروپایی نیز مشاهده شد، اما بسیار ضعیف‌تر بود.
به گزارش نیوزویک، پژوهشگران پیش‌تر چندین گونه ژنتیکی را که تصور می‌شود با خطر ابتلا به آلزایمر ارتباط دارند، شناسایی کرده بودند. همچنین مشخص شده است افرادی که یکی از والدین، خواهر یا برادرشان به این بیماری مبتلا شده باشد، در مقایسه با کسانی که چنین سابقهٔ خانوادگی ندارند، بیشتر در معرض ابتلا هستند. البته این به معنای ابتلای قطعی فرد نیست و فقط احتمال آن را افزایش می‌دهد. با این حال، آلزایمر یک علت ژنتیکی واحد ندارد و تصور می‌شود ترکیبی از عوامل ژنتیکی، سبک زندگی و محیطی در بروز آن نقش داشته باشند.
متخصصان در این مطالعه می‌خواستند دریابند آیا تعداد تکرار برخی توالی‌های ژنتیکی، به‌جای تغییرات ژنتیکی مشخص، می‌تواند بر خطر ابتلا اثر بگذارد یا خیر.
این مطالعه بیش از سه هزار نفر از یک جمعیت چینی را دربر می‌گرفت که حدود نیمی از آنها به آلزایمر مبتلا بودند. برای بررسی اینکه آیا یافته‌ها در افراد با تبارهای متفاوت نیز یکسان است، هم از داده‌های ژنتیکی و سوابق موجود در بانک زیستی بریتانیا، مربوط به حدود دو هزار و ۶۰۰ فرد مبتلا به آلزایمر و نزدیک به ۲۳ هزار فرد در گروه شاهد، استفاده شد.
پژوهشگران با استفاده از داده‌های ۱۱ شرکت‌کننده چینی، مرجع دقیق‌تری از ساختارهای متفاوت دی‌ان‌ای تهیه و سپس مجموعهٔ داده‌های حاصل از خوانش دی‌ان‌ای دیگر شرکت‌کنندگان را تحلیل کردند. آنها دریافتند توالی ژنتیکی سی‌سی‌جی (CCG) که بخشی از دی‌ان‌ای تنظیم‌کنندهٔ فعالیت ژن اف‌ای‌ام۱۹۳بی (FAM193B) است، می‌تواند دربارهٔ احتمال ابتلای برخی افراد به آلزایمر سرنخ‌های مهمی در خود داشته باشد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
آنها مشاهده کردند تعداد تکرار توالی سی‌سی‌جی در میان شرکت‌کنندگان بین ۴ تا ۳۰ بار متغیر است. همچنین دریافتند شانس ابتلا به آلزایمر در افرادی که دست‌کم ۱۸ تکرار داشتند، دو برابر افرادی بود که تعداد تکرارهایشان از ۱۱ فراتر نمی‌رفت. این یافته به افزایش احتمال مبتلا بودن به بیماری اشاره دارد، نه به دو برابر شدن خطر ابتلای فرد در طول زندگی.
این ارتباط در سوابق شرکت‌کنندگان اروپایی بانک زیستی بریتانیا نیز مشاهده شد، اما ضعیف‌تر بود. بنابراین، براورد به‌دست‌آمده از جمعیت چینی را نمی‌توان مستقیماً به گروه‌هایی با تبار متفاوت تعمیم داد.
مایکل لوتز، استاد عصب‌شناسی و آسیب‌شناسی دانشگاه دوک، به نیوزویک گفت: «این موضوع غیرمنتظره نیست؛ بسیاری از گونه‌های ژنتیکی، از جمله ای‌پی‌اوئی (APOE)، در جمعیت‌هایی با تبارهای متفاوت، اندازهٔ اثر متفاوتی دارند.» ای‌پی‌اوئی ژنی است که با آلزایمر ارتباط دارد و گونه ای‌پی‌اوئی۴ (APOE4) آن قوی‌ترین عامل خطر ژنتیکی شناخته‌شده برای این بیماری است.
این تغییر ژنتیکی چگونه ممکن است به سلول‌های مغز آسیب برساند؟
این ارتباط ممکن است به میزان بیان ژن اف‌ای‌ام۱۹۳بی مربوط باشد. متخصصان دریافتند تعداد بیشتر تکرارهای توالی سی‌سی‌جی به افزایش بیان اف‌ای‌ام۱۹۳بی می‌انجامد. در بررسی‌های جداگانه، نیز مشخص شد افزایش فعالیت این ژن به آسیب دی‌ان‌ای سلول‌های عصبی و صدمه سلولی منجر می‌شود.
پژوهشگران همچنین گزارش کردند پروتئین اف‌ای‌ام۱۹۳بی با آنزیم‌های جی‌اس‌کی۳آلفا (GSK3α) و جی‌اس‌کی۳بتا (GSK3β) «مستقیماً برهم‌کنش دارد». این نکته از آن جهت مهم است که اختلال در تنظیم این آنزیم‌ها می‌تواند به افزایش بتاآمیلوئید و تاو، دو پروتئین مرتبط با آلزایمر، منجر شود.
لوتز گفت: «تحلیل مغز انسان‌ها پس از مرگ و سلول‌های عصبی کشت‌داده‌شده نشان داد افزایش بیان اف‌ای‌ام۱۹۳بی در نورون‌ها با آسیب دی‌ان‌ای و مسیرهای مرتبط با مرگ سلولی که در سازوکارهای بیماری‌زای آلزایمر نقش دارند، ارتباط دارد. این یافته‌ها تکرار رایج اف‌ای‌ام۱۹۳بی‌ــ‌سی‌سی‌جی را به‌عنوان یک عامل خطر ژنتیکی آلزایمر معرفی و سهم تغییرات ساختاری رایج را در وراثت‌پذیری این بیماری برجسته می‌کند.»
البته متخصصان تأکید کردند این نتایج به آن معنا نیست که تعداد بیشتر تکرارهای سی‌سی‌جی قطعاً به نورون‌ها آسیب می‌زند یا ارتباط مشاهده‌شده را به‌طور کامل توضیح می‌دهد.
به گفتهٔ لوتز، هنوز برای ارزیابی تأثیر این یافته‌ها بر پیشگیری و درمان آلزایمر زود است، اما نخستین کاربرد این یافته می‌تواند پیش‌بینی خطر ابتلا به آلزایمر باشد. این مقاله شواهدی ارائه می‌دهد که در نظر گرفتن این تغییر ساختاری، با لحاظ کردن تفاوت خطر در تبارهای مختلف، پیش‌بینی خطر ابتلا به بیماری در طول زندگی را در محیط‌های بالینی بهبود خواهد داد.
او افزود: «همان‌طور که در مقاله اشاره شده، کارکرد زیستی ژن اف‌ای‌ام۱۹۳بی روشن نیست، بنابراین برای درک تأثیر بیوشیمیایی و فیزیولوژیک این تکرار پژوهش بیشتری لازم است و باید مطالعات عملکردی در این زمینه انجام شود. ارتباط ژنتیکی مشاهده‌شده با آلزایمر در جمعیت‌های بزرگ‌تر هم باید تأیید شود.»
