پژوهشگران دریافتهاند افرادی که قهوه بیشتری مینوشیدند، در مقایسه با کسانی که کمتر قهوه مصرف میکنند، معمولا چربی کل بدن و چربی احشایی کمتری در ناحیه شکم دارند و توده عضلات اسکلتیشان بیشتر است. جالبتر اینکه شاخص توده بدنی افراد بررسیشده در مجموع مشابه بود که نشان میدهد تفاوت گروهها بیشتر به ترکیب بدنی مربوط میشد تا صرفا وزن.
این مطالعه که در مجله تغذیه اروپا (European Journal of Nutrition) منتشر شد، دادههای دو هزار و ۲۶۴ شرکتکننده در «مطالعه همگروهی متولدان ۱۹۶۶ شمال فنلاند» را بررسی کرد. پژوهشگران مصرف معمول قهوه را در کنار ترکیب بدن، شاخصهای سوختوساز، شاخصهای سلامتی قلب و عروق و میزان هورمونهای جنسی بررسی کردند.
فنلاند بالاترین سرانه مصرف قهوه را در جهان دارد. به همین دلیل برای بررسی تفاوت عادتهای قهوهنوشی در جمعیتی نسبتا مشابه محیط مناسبی محسوب میشود. یکسان بودن سن شرکتکنندگان نیز به پژوهشگران امکان داد اثر یکی از متغیرهایی را که اغلب پژوهشهای سلامتی را پیچیده میکند، کنار بگذارند. البته این مطالعه مقطعی بود، یعنی اطلاعات را در یک مقطع زمانی ثبت کرد و شرکتکنندگان را طی سالهای متمادی دنبال نکرد. بنابراین یافتهها الگوهایی را نشان میدهند، اما علت آنها را مشخص نمیکنند.
وزن مشابه، ترکیب بدنی متفاوت
وزن بهتنهایی نمیتوانست آنچه را پژوهشگران مشاهده کردند، توضیح دهد. بخش جالب مطالعه تفاوت میان عددی بود که ترازو نشان میداد و آنچه بدن واقعا از آن تشکیل شده بود. شاخص توده بدنی قهوهخورها و کسانی که قهوه نمینوشیدند در مجموع مشابه بود، اما بررسی دقیقتر نشان داد مصرف بیشتر قهوه با چربی کل کمتر، چربی احشایی کمتر و توده عضلات اسکلتی بیشتر همراه بود.
لوکا وروست، پژوهشگر دوره دکتری دانشگاه اولو و سرپرست این پژوهش، گفت یافتهها نشان میدهند افرادی با شاخص توده بدنی یکسان میتوانند از نظر میزان چربی و عضله تفاوت زیادی داشته باشند. در این گروه، به نظر میرسید کسانی که قهوه بیشتری مینوشیدند، نسبت چربی به عضله مطلوبتری داشتند؛ تفاوتی که اندازهگیری معمول وزن آشکار نمیکند.
این نکته از آن جهت اهمیت دارد که شاخص توده بدنی توده چربی را از توده عضلانی جدا نمیکند. دو نفر ممکن است وزن یکسانی داشته باشند، اما ترکیب بدنشان بسیار متفاوت باشد. یافتههای پژوهشگران نشان میدهد چرا وزن بهتنهایی ممکن است تصویر کاملی از وضعیت سلامتی به دست ندهد.
نشانهای در سوختوساز که در زنان و مردان دیده شد
پژوهشگران علاوه بر تفاوت در ترکیب بدن، در برخی شاخصهای سوختوساز زنان و مردان الگویی مشابه را مشاهده کردند. پژوهشهای پیشین این شاخصها را با چندین بیماری جدی مرتبط دانستهاند.
مصرف بیشتر قهوه در هر دو گروه زنان و مردان با میزان پایینتر اسید آمینههای شاخهدار (BCAA) در خون همراه بود.
اسید آمینههای شاخهدار سه ماده ضروری به نامهای لوسین، ایزولوسین و والیناند که بدن آنها را از غذا دریافت میکند و برای ساخت پروتئین، از جمله پروتئین عضلات، به کار میبرد. لوسین بهویژه در تحریک ساخت عضله نقش دارد. در پژوهشهای قبلی، مقدار بالاتر این اسید آمینهها در خون با مقاومت به انسولین و خطر بیشتر دیابت نوع ۲ همراه بود.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
نویسندگان مطالعه این ارتباط را «بهویژه قابلتوجه» توصیف کردند. با این حال، تاکید کردند که یافته مذکور نشان نمیدهد قهوه مستقیم بر دفع یا مصرف این اسید آمینهها در بدن اثر میگذارد، یا اینکه میزان پایینتر آنها بازتاب تفاوتهای دیگری میان افرادی است که قهوه بیشتری مینوشند. در مردان، مصرف بیشتر قهوه با وضعیت مطلوبتر شاخصهای گلوکز و انسولین نیز همراه بود. با این حال پژوهشگران هنوز نمیدانند این تفاوتها ناشی از اثر خود قهوه است یا به تفاوتهای دیگر در رژیم غذایی و سبک زندگی قهوهخورها مربوط میشود.
ارتباط قهوه با هورمونها در زنان و مردان متفاوت است
در مردان، مصرف بیشتر قهوه با میزان بالاتر تستوسترون کل، تستوسترون قابلاستفاده برای بدن و گلوبولین متصلشونده به هورمونهای جنسی یا اساچبیجی (SHBG) همراه بود، اما بررسی شاخصهای دیگر تصویر پیچیدهتری نشان داد: میزان تستوسترون آزاد و شاخص آندروژن آزاد در گروههایی که بیشتر قهوه مینوشیدند، اندکی پایینتر بود.
در زنان، الگوی هورمونی محدودتر بود. مصرف بیشتر قهوه عمدتا با میزان بالاتر گلوبولین متصلشونده به هورمونهای جنسی و پایینتر بودن شاخصهای آندروژن آزاد همراه بود.
اساچبیجی پروتئینی است که به هورمونهای جنسی متصل میشود و بر میزان هورمون در دسترس بدن اثر میگذارد. به همین دلیل، بالاتر بودن تستوسترون کل لزوما به معنای بالاتر بودن تستوسترون آزاد نیست. این مطالعه نیز فقط همراهی مصرف قهوه با تفاوتهایی در شاخصهای هورمونی را نشان داد و اثر مستقیم قهوه بر هورمونها را ثابت نکرد. وروست هم دراینباره گفت: «به نظر میرسد قهوه بر سوختوساز و هورمونهای بدن ردپایی قابلاندازهگیری به جا میگذارد و این ردپا در زنان و مردان متفاوت است. با این حال، این مطالعه نمیتواند مشخص کند خود قهوه این تفاوتهای هورمونی را ایجاد کرد یا عوامل دیگری در شیوه زندگی قهوهخورها در آن نقش دارند.»
قهوه فقط کافئین نیست
نسبت دادن این ارتباطها فقط به کافئین بخش بزرگی از پیچیدگی علمی موضوع را نادیده میگیرد، زیرا قهوه بیش از هزار ترکیب زیستفعال دارد. از جمله اسیدهای کلروژنیک و تریگونلین. واکنش بدن ممکن است به مجموعه ترکیبات قهوه بستگی داشته باشد، نه فقط به کافئین و احتمالا یک ترکیب واحد در قهوه عامل این اثر نیست.
به این ترتیب این پژوهش تنها به شناخت ما از نوشیدنی که بسیاری از مردم هر روز آن را مصرف میکنند، اضافه میکند. این مطالعه تعداد مطلوب فنجانهای قهوه را تعیین نمیکند و نشان نمیدهد قهوه میتواند جای عوامل سبک زندگی سالم را بگیرد که درباره آثارشان، شواهد بلندمدت قویتری وجود دارد.
پژوهشگران مقدار مصرف روزانه برای بهبود ترکیب بدن یا سلامت هورمونی را توصیه نکردند و هرچند شرکتکنندگانی که روزانه پنج فنجان قهوه یا بیشتر مینوشیدند، در این مطالعه بهطور میانگین کمترین درصد چربی بدن و بیشترین توده عضلات اسکلتی را داشتند، طراحی پژوهش نشان نمیدهد که این تفاوتها در اثر نوشیدن قهوه بیشتر ایجاد شدند.
اندازهگیری عادتهای قهوهنوشی نیز محدودیتهایی داشت. میزان مصرف را خود شرکتکنندگان گزارش کرده بودند و پژوهشگران اندازه هر وعده، درجه رست شدن دانه قهوه، نوع دانه یا افزودنیهایی مانند شکر و خامه را در نظر نگرفتند.
در حال حاضر فعالیت بدنی، دریافت پروتئین کافی، خواب و کیفیت کلی رژیم غذایی همچنان از عوامل اصلی در دستیابی به ترکیب بدنی سالمتر و سلامتی سوختوسازند. شاید در آینده مشخص شود قهوه نیز یکی از اجزای این تصویر بزرگتر است. با این حال، پژوهشگران ابتدا باید بتوانند باید اثر احتمالی خود قهوه را از اثر عادتهایی که اغلب با قهوهنوشی همراهاند، جدا کنند.
