دانشمندان برای نخستین بار موفق شده‌اند در آزمایشگاه بافتی شبیه عدسی طبیعی چشم انسان پرورش دهند و این دستاورد ممکن است راه را برای درمان‌های تازهٔ آب‌مروارید و برخی بیماری‌های دیگر چشم هموار کند.
پژوهشگران بریتانیایی با کمک سلول‌های بنیادی، عدسی‌های مینیاتوری ساخته‌اند که بسیاری از ویژگی‌های زیستی عدسی طبیعی چشم را دارند. این عدسی‌های کوچک فعلاً برای پژوهش و آزمایش داروها ساخته شده‌اند، اما دانشمندان امیدوارند بتوانند در آینده از چنین فناوری‌هایی برای ترمیم بافت آسیب‌دیدهٔ چشم نیز استفاده کنند.
عدسی چشم ساختاری شفاف است که پشت مردمک قرار دارد و نور را روی شبکیه متمرکز می‌کند تا تصویر واضحی شکل بگیرد. در بیماری آب‌مروارید، این عدسی به‌تدریج شفافیتش را از دست می‌دهد و کدر می‌شود و همین تاری دید و افت کیفیت بینایی را در پی دارد.
پژوهشگران دانشگاه انگلیا راسکین و دانشگاه کاردیف در بریتانیا، با همکاری دانشگاه اوزاکای ژاپن، می‌گو‌یند عدسی‌های پرورش‌یافته در آزمایشگاه به دانشمندان کمک می‌کنند تا بیماری‌های چشم را بهتر بشناسند و داروهای تازه را بدون نیاز به نمونه‌برداری از عدسی طبیعی انسان آزمایش کنند.
پژوهشگران همچنین دریافته‌اند که سلول‌های این عدسی‌های کوچک می‌توانند تکثیر شوند و بافت بیشتری شبیه عدسی چشم بسازند. به گفتهٔ آنها، همین قابلیت ممکن است در آینده زمینه‌ساز درمان‌های ترمیمی شود.
باربارا پیرسیونک، استاد مرکز زیست‌پزشکی و نوآوری سلامت دانشگاه انگلیا راسکین، این دستاورد را گامی مهم در پژوهش‌های چشم‌پزشکی توصیف می‌کند. او می‌گوید: «این پیشرفت بزرگی است، زیرا دسترسی به بافت عدسی چشم انسان در مراحل رشد و بررسی آن بسیار دشوار است.»
پیرسیونک توضیح می‌دهد: «اکنون توانسته‌ایم بافت مینیاتوری عدسی چشم انسان را از سلول‌های بنیادی در آزمایشگاه پرورش دهیم و شرایط لازم را برای اینکه این بافت شباهت زیادی به عدسی طبیعی چشم داشته باشد شناسایی کنیم.»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
به گفتهٔ او، با پیشرفت این فناوری، بافت‌های ساخته‌شده در آزمایشگاه می‌توانند به آزمایش داروهای جدید، شناخت بهتر بیماری‌هایی که بینایی را مختل می‌کنند و احتمالاً ساخت درمان‌های ترمیمی در آینده کمک کنند.
عدسی‌های کوچک چگونه ساخته شدند؟
تارنمای تلگراف می‌نویسد دانشمندان برای ساخت این عدسی‌ها از سلول‌های بالغی استفاده کردند که با روش‌های ویژه به حالتی شبیه سلول‌های بنیادی بازگردانده شده بودند. این سلول‌ها قابلیت آن را دارند که در شرایط مناسب به انواع دیگری از سلول‌های بدن تبدیل شوند.
پژوهشگران سپس روشی طراحی کردند که سلول‌ها را به رشد و سازمان یافتن در ساختارهایی شبیه عدسی چشم تشویق می‌کرد. برای این کار، سلول‌ها هشت هفته در محیطی حاوی ترکیب ویژه‌ای از مواد مغذی و یک پروتئین محرک رشد نگهداری شدند. این شرایط به سلول‌ها کمک کرد به‌تدریج ساختارهایی کوچک و شبیه عدسی طبیعی چشم تشکیل دهند.
نتایج این پژوهش که در نشریهٔ علمی «ان‌پی‌جی ریجنریتیو مدیسین» (npj Regenerative Medicine) منتشر شده است، نشان می‌دهد عدسی‌های آزمایشگاهی بسیاری از ویژگی‌های زیستی مهم عدسی واقعی انسان را دارند. به گفتهٔ پژوهشگران، این روش همچنین می‌تواند در بررسی اختلالات ژنتیکی عدسی چشم کمک کند؛ بیماری‌هایی که برخی کودکان در بدو تولد به آنها مبتلا هستند.
آیا این فناوری می‌تواند جایگزین جراحی آب‌مروارید شود؟
در حال حاضر، درمان آب‌مروارید با جراحی انجام می‌شود. در این جراحی، پزشک عدسی طبیعی چشم را که کدر شده است برمی‌دارد و عدسی مصنوعی شفافی را جایگزین آن می‌کند. جراحی آب‌مروارید رایج‌ترین عمل جراحی در نظام خدمات ملی سلامت بریتانیا (ان‌اچ‌اس) است و سالانه حدود ۶۵۰ هزار بار انجام می‌شود.
دانشمندان امیدوارند نتایج این پژوهش روزی به درمان‌هایی منجر شود که بتوانند بافت طبیعی چشم را ترمیم کنند و نیاز به تعویض کامل عدسی را کاهش دهند.
با این حال، این فناوری هنوز در مرحلهٔ پژوهش آزمایشگاهی است. این عدسی‌های مینیاتوری تاکنون برای جایگزینی عدسی چشم بیماران به کار نرفته‌اند و هنوز مشخص نیست چه زمانی می‌توان از این روش در درمان انسان استفاده کرد.
مهم‌ترین اهمیت این دستاورد در حال حاضر آن است که مطالعهٔ مستقیم رشد عدسی چشم انسان و بیماری‌های آن را ممکن کرده است. پیش از این، دشواری دسترسی به بافت عدسی در حال رشد چنین مطالعه‌ای را بسیار محدود می‌کرد.
