بارندگی‌های شدید چند روز گذشته در ایران، خیابان‌ها، خانه‌ها و مغازه‌ها را در چندین استان دچار آب‌گرفتگی کرد و به قطع راه‌های روستایی و اختلال در رفت‌وآمد جاده‌ای و ریلی انجامید. در برخی شهرهای مازندران، مردم با قایق و جت‌اسکی وارد خیابان‌های آب‌گرفته شدند. در تهران هم شماری از رانندگان گفتند در بارندگی‌های شنبه و یکشنبه، ۱۶ و ۱۷ آبان، آب از سطح خیابان به داخل خودروهایشان راه پیدا کرده است. همچنین در تهران، مازندران، خوزستان، بوشهر و چند استان دیگر، آب به خانه‌ها و مغازه‌ها نیز وارد شد.

سخنگوی سازمان اورژانس ایران اعلام کرد که در سه روز گذشته ۲۵ نفر در حوادث جوی و تصادف‌های جاده‌ای جان باخته‌اند. مجتبی لشگری شمار جان‌باختگان حوادث مرتبط با شرایط جوی را چهار نفر و شمار مصدومان را ۱۱ نفر اعلام کرد. دو نفر از این جان‌باختگان بر اثر اصابت صاعقه در خوزستان کشته شدند. در همین بازه، ۲۱ نفر در تصادف‌های جاده‌ای جان باختند و ۵۳۴ نفر مصدوم شدند.

هلال‌احمر روز یکشنبه از درگیری ۱۴ استان خبر داده بود و روز دوشنبه ۱۸ آبان نیز شمار استان‌های متاثر از سیلاب و آب‌گرفتگی در ۷۲ ساعت گذشته را ۱۷ استان اعلام کرد. به گفته حسین ساجدی‌نیا، رئیس سازمان مدیریت بحران کشور، دست‌کم ۲۵ استان تحت تاثیر این بارش‌ها قرار گرفته‌اند.

ورود آب به خانه‌ها و مغازه‌ها

در تهران، گزارش‌های شهروندی از بسته‌شدن شماری از مسیرها و ورود آب به خودروها حکایت دارد. برخی شهروندان از نحوه رسیدگی شهرداری به آب‌گرفتگی معابر انتقاد کردند. در شمال و غرب پایتخت هم بارش‌ها سطح آب رودخانه‌ها را بالا برد و در بستر رودخانه کن سیلاب جاری شد. در البرز، محور کندوان در ۴۸ ساعت شش بار گرفتار سیلاب شد و راهداران سه نقطه از جاده کرج به کندوان را در محدوده سرودار از گل‌ولای پاک کردند.

در مازندران، بارش ابتدا در ارتفاعات غربی و مرکزی شدت گرفت و سپس به نواحی ساحلی رسید. مدارس استان روز دوشنبه غیرحضوری شدند و هواشناسی برای بخش‌هایی از استان تا صبح سه‌شنبه بارش پیش‌بینی کرد. هم‌زمان برای سواحل مازندران و گیلان هشدار قرمز دریایی صادر شد. مدیریت بحران مازندران اعلام کرد که در مدت اعتبار هشدار، فعالیت‌های دریانوردی متوقف می‌شود و ارتفاع موج در مناطق دور از ساحل ممکن است به ۵٫۶ متر برسد.

در لرستان، سیلاب و رانش زمین راه ارتباطی ۱۹۰ روستا را قطع کرد و آسیب به شبکه‌های توزیع، شماری از روستاها را بدون برق یا گاز گذاشت. در جنوب بروجرد، به‌دلیل خطر رانش زمین، دستور تخلیه روستای تنگه محمدحاجی صادر شد. ریزش کوه در مسیر راه‌آهن جنوب هم حرکت قطارها را در محدوده تله‌زنگ مختل کرد. در ارتفاعات الیگودرز، طغیان رودخانه زز گروهی از عشایر را در محاصره سیلاب قرار داد و به دام‌ها و دارایی‌های آنان خسارت زد.

در خوزستان، سیلاب به روستای چلچلک رسید و در کهگیلویه‌وبویراحمد خیابان‌های شهر سوق را فرا گرفت. در جنوب، خیابان‌های بوشهر و بندر گناوه دچار آب‌گرفتگی شدند و در قم، تصاویری از طغیان رودخانه منتشر شد. هلال‌احمر روز دوشنبه اعلام کرد که امدادگران آب را از ۸۶ خانه در هفت استان، از جمله مازندران، خوزستان و بوشهر، تخلیه کرده‌اند و ۱۰۷ نفر را به محل‌های امن انتقال داده‌اند. این جمعیت از جان‌باختن یک نفر در سیلاب کهگیلویه‌وبویراحمد هم خبر داد.

ال‌نینو و تداوم خشکسالی

ال‌نینو با گرم‌شدن آب‌های سطحی بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی شکل می‌گیرد و با تغییر گردش جو، می‌تواند الگوی بارش را در نقاط دوردست تغییر دهد. سازمان جهانی هواشناسی در شهریور اعلام کرد که این پدیده شکل گرفته و احتمال تداوم آن تا فوریه ۲۰۲۷ نزدیک به ۱۰۰ درصد است.

احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی ایران نیز گفت ال‌نینو می‌تواند زمینه انتقال رطوبت به خاورمیانه را فراهم کند و سامانه‌های بارشی که از سمت مدیترانه به منطقه می‌رسند هم در بارندگی‌های اخیر ایران نقش دارند.

به گفته وظیفه، پیش‌بینی‌های فصلی از احتمال بارش بیش از میانگین در پاییز امسال، به‌ویژه در دامنه‌های زاگرس و مناطق غرب و جنوب‌غرب ایران حکایت دارد. با این حال، بارش سنگین در مدت کوتاه می‌تواند پیش از آنکه بخش قابل‌توجهی از آب در زمین نفوذ کند، به روان‌آب و سیلاب تبدیل شود. وظیفه با اشاره به حفر بیش از صد حلقه چاه در سال گذشته برای تامین آب تهران تاکید کرد که حتی یک فصل پربارش هم برای جبران کمبود انباشته منابع آب و پایان خشکسالی کافی نیست.

با فروکش‌کردن سیلاب، بخشی از هزینه‌ها تازه آشکار می‌شود. در مغازه‌های آب‌گرفته، پاک‌سازی گل‌ولای تنها مرحله نخست بازگشایی است و خسارت به کالاها و تجهیزات می‌تواند فعالیت واحدهای صنفی را برای مدتی متوقف کند. در مناطق روستایی و عشایری هم بازگشایی راه‌ها دسترسی به خدمات را برقرار می‌کند، اما جبران خسارت به دام‌ها و دارایی خانوارها زمان بیشتری می‌برد.