بسیاری از افراد تصور میکنند چون بطری آب همیشه همراهشان است، نیاز بدنشان به آب کاملا برطرف میشود. اما همراه داشتن آب با نوشیدن مقدار مورد نیاز بدن دو موضوع کاملا متفاوت است.
کمآبی بدن همیشه علائم آشکار ندارد و نشانههای آن گاهی آنقدر ظریفاند که بهراحتی از کنارشان میگذریم. با این حال، کمآبی آثار قابل توجهی بر سلامت بدن میگذارد و تقریبا هیچکس از خطر آن در امان نیست.
نیکول مکآلیستر، پزشک اورژانس در مرکز پزشکی وکسنر دانشگاه ایالتی اوهایو، میگوید: «کمآبی ممکن است برای هر کسی رخ دهد، اما برخی افراد بیش از دیگران در معرض عوارض آن قرار دارند.»
به گفته او، سالمندان و کودکان بیش از سایر گروهها آسیبپذیرند. همچنین گرمای هوا و فعالیت بدنی شدید احتمال کمآبی را افزایش میدهد. مکآلیستر میگوید: «وقتی بیمار هستیم و دچار استفراغ یا اسهال میشویم، خطر کمآبی بدن به میزان قابل توجهی افزایش مییابد.»
او میافزاید که برخی داروها، از جمله آنتیهیستامینها نیز ممکن است کمآبی بدن را افزایش دهند. در مجموع، عوامل زیادی وجود دارند که ممکن است حفظ تعادل مایعات بدن را دشوار کنند.
وبسایت پریونشن با استناد به گفتههای دو کارشناس، مایکل ست اسمیت، متخصص پزشکی ورزشی در مؤسسه ارتوپدی فلوریدا در شهر گینزویل، و نیکول مکآلیستر گزارشی در همین زمینه منتشر کرده است.
اگر نمیدانید بدن شما به اندازه کافی آب دریافت میکند یا نه، پزشکان توصیه میکنند به این نشانههای هشداردهنده توجه کنید. هرچند کمآبی خفیف معمولا با نوشیدن مایعات برطرف میشود، اما در برخی موارد به درمان پزشکی نیاز است.
نشانههای کمآبی بدن
پزشکان میگویند اینها از شایعترین علائم کمآبی بدناند.
۱. احساس تشنگی
مایکل ست اسمیت میگوید: «وقتی احساس تشنگی میکنید، معمولا بدن حدود ۲ درصد از آب خود را از دست داده است.»
این میزان کمآبی هنوز اورژانسی نیست، اما هشداری است که نباید آن را نادیده گرفت. اگر به این پیام توجه نکنید، بهویژه هنگام ورزش یا فعالیت بدنی، کمآبی بهتدریج تشدید میشود.
۲. خشکی دهان
خشکی دهان یکی دیگر از نخستین نشانههای کمآبی است. طبق اعلام کتابخانه ملی پزشکی آمریکا، وقتی میزان آب بدن کافی نباشد، بزاق کمتری ترشح میشود.
بوی بد دهان نیز گاهی نتیجه همین کاهش بزاق است. بنابراین پیش از آنکه برای رفع این مشکل سراغ آدامس بروید، بهتر است ابتدا یک لیوان آب بنوشید، زیرا در بسیاری از موارد، علت اصلی تنها کمآبی خفیف بدن است.
۳. تیرگی رنگ ادرار
رنگ ادرار یکی از سادهترین راهها برای ارزیابی وضعیت آب بدن است.
هرچه آب بدن بیشتر باشد، ادرار رقیقتر و رنگ آن روشنتر است. در مقابل، تیره شدن رنگ ادرار معمولا نشانه غلظت ادار و نیاز بدن به مایعات است.
۴. کمتر از حد معمول ادرار کردن
آب نقش مهمی در عملکرد کلیهها دارد. کلیهها با کمک آب، مواد زائد را از خون جدا و از طریق ادرار دفع میکنند. اگر آب کافی به بدن نرسد، کلیهها برای حفظ مایعات، ادرار کمتری تولید میکنند.
تداوم این وضعیت به تجمع مواد زائد در بدن منجر میشود. به گفته کلینیک مایو، اگر ادرار طی مدتی طولانی بیش از حد غلیظ باشد، مواد معدنی موجود در آن ممکن است به هم بچسبند و زمینه تشکیل سنگ کلیه را فراهم کنند.
مایکل ست اسمیت میگوید فقط کلیهها نیستند که به آب وابستهاند؛ تقریبا همه اندامهای حیاتی بدن، از جمله قلب، مغز و ریهها، برای عملکرد طبیعی به دریافت مایعات کافی نیاز دارند.
۵. خشکی پوست
پوست بزرگترین اندام بدن است و مانند سایر اندامها برای عملکرد طبیعی به جریان خون مناسب نیاز دارد.
اگر احساس میکنید پوستتان خشکتر از گذشته است، فقط به استفاده از مرطوبکننده اکتفا نکنید. خشکی پوست گاهی نشانه آن است که بدن با کمبود آب روبهرو است و باید مایعات بیشتری دریافت کند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
۶. پایین بودن فشار خون
بیش از نیمی از حجم خون را تشکیل میدهد. پلاسما بخش مایع خون است که عمدتا از آب، پروتئینها و نمکها ساخته شده است.
اگر بدن آب کافی نداشته باشد، حجم مایع خون کاهش مییابد و خون غلیظتر میشود. در نتیجه، گردش خون دشوارتر خواهد شد و ممکن است فشار خون کاهش یابد.
به گفته انجمن قلب آمریکا، افت فشار خون ممکن است با علائمی مانند سرگیجه، ضعف، احساس خستگی و تهوع همراه باشد.
۷.گرفتگی عضلات
کمآبی باعث غلیظتر شدن خون و کاهش حجم خون در گردش میشود. در چنین شرایطی، بدن خون موجود را اول به اندامهای حیاتی مانند قلب میرساند و عضلات سهم کمتری از جریان خون دارند.
مایکل ست اسمیت میگوید: «وقتی بدن ناچار به انتخاب باشد، قلب در اولویت قرار میگیرد، نه عضلات.»
به همین دلیل، کاهش خونرسانی به عضلات ممکن است به گرفتگی عضلانی منجر شود.
۸. یبوست
دستگاه گوارش نیز برای عملکرد طبیعی به آب کافی نیاز دارد. آب به حرکت غذا در رودهها کمک میکند و باعث میشود رودهها مواد زائد را راحتتر دفع کنند.
به گفته کلینیک کلیولند، یبوست گاهی نشانه آن است که بدن برای حرکت دادن مواد دفعی در دستگاه گوارش، آب کافی ندارد.
۹. احساس خستگی دائمی
اگر بدون دلیل مشخص همیشه احساس خستگی میکنید، کمآبی ممکن است یکی از علتهای آن باشد.
وقتی بدن کمبود آب دارد، فشار خون کاهش مییابد، خونرسانی به مغز کندتر میشود و قلب برای جبران این وضعیت سریعتر میتپد. مجموعه این تغییرات باعث احساس ضعف، بیحالی و کاهش انرژی میشود.
۱۰. سردرد
مغز برای عملکرد طبیعی به آب کافی نیاز دارد. وقتی میزان مایعات بدن کاهش مییابد، یکی از نخستین پیامدهای آن بروز سردرد است.
کمآبی همچنین یکی از محرکهای شناختهشده حملات میگرن به شمار میرود.
در موارد شدیدتر، فرد ممکن است دچار سبکی سر، سرگیجه، کاهش سطح هوشیاری یا حتی غش شود. پزشکان تأکید میکنند بروز این علائم نشان میدهد بدن به سرعت به دریافت مایعات نیاز دارد.
چرا کمآبی بدن خطرناک است؟
کمآبی بدن در سادهترین تعریف یعنی نیاز بدن به مایعات به میزان کافی تأمین نشده است. نیکول مکآلیستر میگوید این وضعیت ممکن است عملکرد طبیعی سلولها و اندامهای بدن را مختل کند.
او توضیح میدهد: «بدن برای اینکه سلولها و اندامهایش بهدرستی کار کنند، باید تعادل مشخصی از آب و الکترولیتها را حفظ کند. کمآبی این تعادل را بر هم میزند.»
در مراحل اولیه، کمآبی ممکن است تنها با احساس خستگی یا کاهش انرژی همراه باشد، اما اگر این وضعیت ادامه یابد یا شدیدتر شود، به مشکلات جدیتری منجر میشود.
مکآلیستر میگوید مغز یکی از اندامهایی است که بیش از همه از کمآبی آسیب میبیند. به گفته او، کمآبی شدید ممکن است به نارسایی کلیه، اسپاسمهای شدید عضلانی، تشنج و حتی مرگ منجر شود.
روزانه چقدر آب باید بنوشیم؟
پاسخ این سؤال درمورد همه یکسان نیست، زیرا میزان آب مورد نیاز هر فرد به عواملی مانند سن، وزن، میزان فعالیت بدنی، شرایط آبوهوایی و وضعیت سلامت او بستگی دارد.
با این حال، آکادمیهای ملی علوم، مهندسی و پزشکی آمریکا دستورالعملهای کلی برای نوشیدن مایعات ارائه کردهاند. بر اساس این دستورالعملها، زنان باید روزانه حدود ۱۱.۵ فنجان (معادل حدود ۲.۷ لیتر) و مردان حدود ۱۵.۵ فنجان (معادل حدود ۳.۷ لیتر) مایعات بنوشند.
این مقدار فقط شامل آب آشامیدنی نیست؛ مایعات موجود در غذاها نیز بخشی از نیاز روزانه بدن را تأمین میکنند. به طور متوسط، حدود ۲۰ درصد از مایعات مورد نیاز بدن از طریق مواد غذایی تأمین میشود.
البته این نیاز ممکن است در برخی شرایط افزایش پیدا کند. برای مثال، اگر فعالیت بدنیتان زیاد است، زیاد عرق میکنید یا دارو مصرف میکنید، دفع آب بدن بیشتر میشود، در نتیجه به آب بیشتری نیاز دارید.
به همین دلیل، پزشکان توصیه میکنند یکی از سادهترین راههای ارزیابی وضعیت آب بدن را جدی بگیرید: به رنگ ادرارتان توجه کنید.
ادرار باید زرد کمرنگ باشد. اگر رنگ آن تیرهتر از حد معمول است، احتمالا بدن به مایعات بیشتری نیاز دارد.
در مقابل، اگر ادرارتان تقریبا بیرنگ و شبیه آب است، ممکن است بیش از اندازه مایعات مصرف کرده باشید؛ وضعیتی که آن هم برای سلامت بدن خطرناک است.
کمآبی بدن چگونه درمان میشود؟
درمان کمآبی به شدت آن بستگی دارد، اما اصل اساسی در همه موارد یکسان است: جبران مایعات از دسترفته.
مایکل ست اسمیت میگوید اگر کمآبی خفیف باشد، نوشیدن آب و مصرف مقداری ماده غذایی حاوی سدیم معمولا کافی است، زیرا سدیم به بدن کمک میکند آب را بهتر حفظ کند.
او توصیه میکند به جای نوشیدن حجم زیادی آب در مدت کوتاه، آن را بهآرامی و در جرعههای کوچک بنوشید، زیرا نوشیدن مقدار زیاد آب در یک نوبت ممکن است باعث احساس پری معده و تهوع شود.
اگر به رغم نوشیدن آب و مصرف مواد غذایی شور، علائم برطرف نشد یا کمآبی شدیدتر شد، نوشیدنیهای حاوی الکترولیت گزینه مناسبتری است.
مکآلیستر توضیح میدهد الکترولیتها مواد معدنی موجود در مایعات بدن هستند و افرادی که بر اثر تعریق شدید مقدار زیادی مایعات از دست میدهند، علاوه بر آب، باید این مواد معدنی را نیز جایگزین کنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
پزشکان تأکید میکنند کمآبی شدید یک وضعیت اورژانسی است و نباید آن را نادیده گرفت.
به گفته نیکول مکآلیستر، اگر پس از قرار گرفتن در هوای گرم یا در جریان یک بیماری، دچار تب بالای ۳۸.۹ درجه سانتیگراد، گیجی، سرگیجه، گرفتگی شدید عضلات، درد قفسه سینه شدهاید یا به دلیل تهوع و استفراغ قادر به نگه داشتن مایعات در معده نیستید، باید هرچه سریعتر به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
او میگوید، در صورت نیاز، پزشکان با تزریق سرم وریدی کمبود مایعات بدن را جبران میکنند و در صورت لزوم، الکترولیتهای ازدسترفته را نیز جایگزین میکنند.
در پایان، مکآلیستر تأکید میکند که کمآبی بدن مسألهای نیست که بتوان آن را دستکم گرفت. اگر احتمال میدهید دچار کمآبی شدهاید، بهتر است هرچه زودتر برای جبران مایعات بدن اقدام کنید و در صورت شدید شدن علائم، از مراقبت پزشکی غافل نشوید.
