پژوهشگران دریافتهاند سلولهای ایمنی که در آسیب مغزی مرتبط با آلزایمر نقش دارند، ممکن است پیش از ورود به دستگاه عصبی، در غدد لنفاوی خارج از مغز فعال شوند. مسدود کردن این مسیر در موشها، تخریب عصبی را بهشدت کاهش داد و تواناییهای شناختی آنها را حفظ کرد. این یافته راهی بالقوه برای درمان نشان میدهد: هدف قرار دادن یک فرایند ایمنی در خارج از مغز که شاید بتوان آسانتر بر آن اثر گذاشت.
سلولهای ایمنی که معمولا با حمله به سلولهای آلوده یا بیگانه از بدن دفاع میکنند، در مغز افراد مبتلا به آلزایمر و بیماریهای مرتبط، به تعداد غیرمعمولی دیده میشوند. شواهد نشان میدهد این سلولها در تخریب سلولهای عصبی نقش دارند، اما پژوهشگران نمیدانستند منشأ آنها کجا است یا چه چیزی باعث تجمعشان در مغز میشود.
پژوهشی تازه از دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن که در مجله نیچر نوروساینس (Nature Neuroscience) منتشر شد، به منشأ غیرمنتظرهای در خارج از مغز اشاره میکند. پژوهشگران در آزمایش روی موشها دریافتند سلولهای تی (T) در غدد لنفاوی پیامهایی دریافت میکنند که ظاهرا آنها را برای ورود به مغز و مشارکت در آسیب آماده میکند. هنگامی که دانشمندان این پیامها را مختل کردند، تخریب عصبی بهشدت کاهش یافت.
این یافتهها مسیر ایمنی پیشتر ناشناختهای را آشکار میکند که شاید بتوان با هدف قرار دادن آن، آسیب ناشی از آلزایمر و تائوپاتیهای اولیه را کُند یا حتی متوقف کرد. مشخصه این بیماریها تجمع تودههای درهمپیچیده پروتئین تائو در مغز است.
دکتر دیوید ام. هولتزمن، از گروه نورولوژی دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن و نویسنده ارشد پژوهش، میگوید این کشف بهویژه از آن جهت جالب است که فرایندی مرتبط با بیماری را شناسایی میکند که بیرون از مغز آغاز میشود. از این رو، شاید بتوان سازوکارهایی را هدف گرفت که دسترسی به آنها آسانتر است و شناخت بیشتری از آنها وجود دارد.
هولتزمن توضیح داد: «یکی از دشواریهای ساخت دارو برای بیماریهای مغز و اعصاب این است که باید دارو را طوری طراحی کنید که وارد مغز شود و از سد خونیمغزی عبور کند، اما شاید برای کاهش تخریب عصبی اصلا لازم نباشد دارو را به دستگاه عصبی مرکزی برسانیم. روشهای زیادی برای تغییر فعالیت سلولهای تی وجود دارد که بهطور گسترده بررسی و بعضی از آنها برای درمان بیماریهای دیگر تایید شدهاند، اما بسیاری از این روشها هنوز برای بیماریهای تخریبکننده عصبی بررسی نشدهاند.»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
آزمایشگاه هولتزمن از گروههای پیشرو در بررسی نقش دستگاه ایمنی در بیماریهای تخریبکننده عصبی است. این گروه قبلا در پژوهشی دیگر نشان داده بود که در موشها، حذف سلولهای تی از مغز، از بخش زیادی از تخریب عصبی ناشی از تائو در آلزایمر و تائوپاتیهای اولیه جلوگیری میکند.
پرسش بعدی آنها این بود که این سلولهای ایمنی از کجا میآیند و چه چیزی باعث حرکت آنها به سوی مغز میشود.
برخی سلولهای تی برای شناسایی هدفهای مولکولی حمله خود، به سلولهای ایمنی دیگری به نام «سلولهای دندریتیک» وابستهاند. شمار نوع مرتبط این سلولها، موسوم به سلولهای دندریتیک کلاسیک نوع ۱ (cDC1)، در مغز بسیار کم است. همان تعداد اندک نیز ظاهرا با سلولهای تی که پس از شکلگیری کلافهای تائو پدیدار میشوند، تعامل ندارند.
این شواهد نشان میداد که منشأ سلولهای دندریتیک موثر در این فرایند و فعالسازی سلولهای تی، هر دو بیرون از مغز است. پژوهشگران برای آزمودن این احتمال، سلولهای دندریتیک را از غدد لنفاوی و دیگر بخشهای بدن موشهایی که در حالت معمول دچار کلافهای تائو و تخریب عصبی میشدند، حذف کردند.
نتیجه چشمگیر بود: افزایش شمار سلولهای تی در مغز، بهویژه سلولهای تی از نوع سی دی۸ (CD8)، تا حد زیادی از بین رفت و آسیب مغزی مرتبط با آن نیز کاهش یافت، با این حال، مقدار کلافهای تائو در مغز تغییری نکرد و تواناییهای شناختی موشها نیز حفظ شد. این یافته نشان میدهد که مهار فعالیت سلولهای تی شاید بتواند افت شناختی مرتبط با آلزایمر را کُند یا محدود کند، حتی اگر کلافهای تائو همچنان در مغز باقی بمانند.
آسیب مغزی چگونه ممکن است باعث حمله ایمنی شود؟
پژوهشگران هنوز نمیدانند پیام دقیقی که سلولهای دندریتیک را به فعالسازی سلولهای تی وامیدارد، چیست. به گفته هولتزمن، یک احتمال این است که آسیب ناشی از تائو موادی را از سلولهای مغز آزاد کند. این مواد ممکن است سپس به غدد لنفاوی گردن برسند؛ جایی که سلولهای دندریتیک آنها را شناسایی کنند و بهعنوان هدف به سلولهای T معرفی کنند.
سلولهای تی نیز ممکن است پس از آن به سوی مغز هدایت شوند و فعالیتشان در تخریب عصبی نقش داشته باشد.
مسیری تازه و بالقوه برای درمان آلزایمر
از آنجا که این مسیر ایمنی بیرون از مغز فعال است، شاید چندین هدف درمانی تازه در اختیار پژوهشگران بگذارد. گروه هولتزمن اکنون بررسی میکند که آیا مختل کردن فعالیت سلولهای دندریتیک در میانه عمر موشها، یعنی حدود زمانی که کلافهای تائو شروع به شکلگیری میکنند، همان اثر محافظتی را دارد که در این پژوهش با حذف این سلولها از بدو تولد مشاهده شد یا نه.
پژوهشگران همچنین در تلاشاند پیام مشخصی را که سلولهای تی را به سوی مغز هدایت میکند، شناسایی کنند. شناسایی آن پیام ممکن است راه دیگری برای جلوگیری از رسیدن این سلولهای ایمنی به بافت مغز و مشارکتشان در آسیب فراهم کند.
هولتزمن گفت: «تا همین اواخر، بیشتر افراد، از جمله خود من، تصور نمیکردند پاسخ ایمنی حتی در بیماریهای تخریبکننده عصبی ناشی از تجمع پروتئین در مغز نقشی داشته باشد. دخیل بودن این سلولهای دندریتیک در چنین بیماریهایی هیجانانگیز است. ما نشان دادهایم که آنها اهمیت دارند و میتوانند هدفی بالقوه برای درمانهای آینده باشند.»
