در حالی که دولت دونالد ترامپ محدودیتها علیه فروش نفت و شبکههای مالی جمهوری اسلامی ایران را به شکلی بیسابقه گسترش داده است، گزارشی تازه از دموکراتهای سنای آمریکا نشان میدهد بخشی از نقلوانتقال پول حکومت ایران از طریق رمزارز تتر انجام میشود.
تهیهکنندگان گزارش میگویند این دارایی دیجیتال که برای حفظ ارزش برابر با دلار آمریکا طراحی شد، به یکی از راههای دسترسی جمهوری اسلامی ایران به پرداختهای بینالمللی تبدیل شده است.
این گزارش را پژوهشگران دموکرات کمیته فرعی دائمی تحقیقات سنا روز دوشنبه ششم مهر، به ابتکار ریچارد بلومنتال منتشر کردند. آنان تراکنشهای ۸۴۶ کیفپول رمزارزی را بررسی کردند که به دلیل ارتباط با جمهوری اسلامی ایران یا گروههای تحتحمایت آن تحریم یا توقیف شده بودند. بنا بر یافته آنان، ۸۴ درصد این کیفپولها تمام یا تقریبا تمام تراکنشهایشان را با تتر، موسوم به یواسدیتی، انجام دادهاند.
بلومنتال میگوید شبکه پرداخت مبتنی بر تتر به حکومت ایران امکان داده است پول را از داخل به خارج کشور و برعکس منتقل و به تامین مالی گروههای نیابتی و خریدوفروش تجهیزات نظامی کمک کند. در این گزارش به استفاده بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از این مسیر برای تلاش در جهت حمایت از ارزش ریال هم اشاره شده است.
فشار بر بانکها، رونق مسیرهای جایگزین
گزارش تازه از نظر زمان انتشار آن نیز اهمیت دارد. وزارت خزانهداری آمریکا از دوم شهریور امسال کارزاری با عنوان «طرد اقتصادی» را برای هدف قرار دادن مسیرهای درآمد و انتقال پول جمهوری اسلامی ایران آغاز کرد. این وزارتخانه داراییهای دیجیتال را در کنار طلا، فناوری، هوانوردی و کشتیرانی از بخشهایی معرفی کرد که فعالان آن ممکن است با خطر گسترش تحریمهای آمریکا روبهرو شوند.
وزارت خزانهداری هشدار داد که حکومت ایران بیشازپیش از رمزارز برای دور زدن تحریمها و انجام دادن تراکنشهای مرتبط با سپاه پاسداران استفاده میکند.
پیش از انتشار گزارش سنا نیز دولت آمریکا چند صرافی رمزارزی ایرانی را هدف قرار داده بود. وزارت خزانهداری دولت ترامپ در خردادماه، نوبیتکس و سه صرافی دیگر را تحریم و اعلام کرد نوبیتکس به بانک مرکزی ایران برای دسترسی به صدها میلیون دلار استیبلکوین کمک کرده است. بر اساس اعلام این وزارتخانه، نوبیتکس در سال ۲۰۲۵ بیش از نیمی از رمزارزهای ورودی به بازار ایران را پردازش کرده بود.
ابعاد استفاده بانک مرکزی ایران از تتر پیشتر در پژوهشهای مستقل نیز مطرح شده بود. شرکت تحلیل بلاکچین الپتیک بهمن ۱۴۰۴ اعلام کرد شبکهای از کیفپولهای منتسب به بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران را شناسایی کرده است که دستکم ۵۰۷ میلیون دلار تتر خریدهاند. این رقم تنها براورد الپتیک از کیفپولهای شناساییشده است و میزان کل دارایی یا تراکنشهای رمزارزی بانک مرکزی ایران را نشان نمیدهد.
گزارش شرکت چینآنالیسیس نیز نشان میدهد نقش نهادهای حکومتی ایران در این بازار به بانک مرکزی محدود نیست. به براورد این شرکت، آدرسهای مرتبط با سپاه پاسداران و شبکههای وابسته به آن در سهماهه پایانی سال ۲۰۲۵ بیش از نیمی از ارزش دریافتی در بازار رمزارز ایران را به خود اختصاص داده بودند و ارزش انتقالها به این آدرسها در کل آن سال، از سه میلیارد دلار فراتر رفت.
تتر اتهامها را رد میکند
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
شرکت تتر در پاسخ به گزارش سنا، بر همکاری خود با مقامهای آمریکایی تاکید کرد. این شرکت میگوید در سال ۲۰۲۶ نزدیک به ۵۵۰ میلیون دلار تتر موجود در کیفپولهایی را که مقامهای آمریکا آنها را به بانک مرکزی و شبکههای تحریمی ایران مرتبط دانستند، مسدود کرده است. پائولو آردوینو، مدیرعامل شرکت، هم گفت تتر پناهگاهی برای اشخاص تحریمشده و شبکههای مجرمانه نیست.
امکان مسدودسازی داراییها یکی از محدودیتهای همین مسیر مالی برای جمهوری اسلامی ایران است. تراکنشهای ثبتشده در بلاکچین را میتوان ردیابی کرد و صادرکننده تتر نیز میتواند دارایی موجود در کیفپولهای مشخص را مسدود کند. در نتیجه، استفاده از دلار دیجیتال راهی برای جابهجایی پول بیرون از شبکه بانکی متعارف فراهم میکند، اما تضمینی برای دور ماندن داراییها از شناسایی و توقیف نیست.
رد پول نفت در کیفپولهای حزبالله
نمونهای از مسیر انتقال این پول را شرکت تحلیل بلاکچین چینآنالیسیس در شبکهای از واسطههای مالی جمهوری اسلامی ایران شناسایی کرد. بر اساس یافتههای این شرکت که از دادههایش در تحقیقات نهادهای قضایی آمریکا هم استفاده شد، دو واسطه ایرانی بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ خرید بیش از ۱۰۰ میلیون دلار رمزارز مرتبط با فروش نفت ایران را هماهنگ کردهاند که یکی از آنان با صرافی مرتبط با حزبالله نیز تراکنش داشته است.
چینآنالیسیس میگوید این صرافی برای دریافت درآمد فروش کالاهای مرتبط با نیروی قدس سپاه پاسداران، امکان دسترسی حزبالله به کیفپولهای دیجیتال را فراهم کرده بود.
این شبکه به واسطههای مستقر در ایران محدود نبود. وزارت خزانهداری آمریکا در مرداد ۱۴۰۵، صرافی شلبیت و مجموعهای از شرکتهای مرتبط با آن در امارات، گرجستان و لهستان را تحریم کرد. به گفته این وزارتخانه، میان کیفپولهای منتسب به سپاه پاسداران و آدرسهای شلبیت در هر دو جهت تراکنش انجام شده بود. مقامهای آمریکایی میگویند فعالیت این صرافیها و شرکتهای واسطه، دسترسی نهادهای تحریمشده جمهوری اسلامی ایران را به بازار جهانی رمزارز امکانپذیر کرده است.
این پروندهها نشان میدهند چرا مسدودسازی چند کیفپول بهتنهایی همه مسیرهای انتقال پول را قطع نمیکند. درآمد حاصل از فروش نفت در ماههای گذشته، حالا میتواند با کمک واسطهها و شرکتهای ثبتشده در چند کشور جابهجا شود و در اختیار شبکههای منطقهای جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد.
در همین حال، گزارش تازه سنا از شواهدی درباره استفاده از این شبکه مالی برای خریدوفروش پهپاد و دیگر تجهیزات نظامی سخن میگوید. با گسترش فشار آمریکا بر فروش نفت و بانکداری جمهوری اسلامی ایران، شناسایی واسطههای دریافت و خرج کردن این پول به بخش اصلی تلاش واشنگتن برای محدود کردن فعالیتهای سپاه پاسداران و گروههای نیابتی آن تبدیل شده است.
