پژوهشی تازه نشان میدهد چاقی ممکن است با ایجاد تغییرات ماندگار در نحوه فعالیت ژنهای سلولهای ایمنی بافت چربی، نوعی «حافظه زیستی» در بدن به جا بگذارد که حتی پس از کاهش وزن نیز از بین نمیرود و با مختل کردن فرایند تجزیه چربیهای ذخیرهشده، حفظ کاهش وزن را دشوار میکند؛ یافتهای که میتواند مسیر توسعه درمانهای تازه برای مقابله با بازگشت وزن را هموار کند.
همزمان با تلاش دانشمندان برای یافتن راههایی بهمنظور مقابله با بحران چاقی در جهان، پژوهشها نشان دادهاند که پس از رسیدن فرد به مرحله چاقی، یافتن روشی برای کاهش وزن که در بلندمدت موثر بماند، برای بسیاری از افراد بسیار دشوار است، اما علت دقیق این مسئله هنوز کاملا روشن نیست.
اکنون مطالعهای تازه که در نشریه تخصصی ساینس ترنسلیشنال مدیسین (Science Translational Medicine) منتشر شد، تاثیر دیگری از چاقی را بر گروه متفاوتی از سلولهای ایمنی مستقر در بافت چربی شرح داد؛ تاثیری که ظاهرا تغییرات زیستی ماندگاری ایجاد میکند و مستقیما مانع کاهش چربی میشود.
به گزارش ساینسآلرت، پژوهشگران این مطالعه از چند موسسه ژاپنی، ماکروفاژهای بافت چربی یا ایتیام (ATM) ها را در موشها بررسی کردند. این سلولها فراوانترین سلولهای ایمنی موجود در بافت چربیاند و وظایفی مانند تنظیم میزان چربی و التهاب، مقابله با عفونت و پاکسازی سلولهای مرده و آسیبدیده را بر عهده دارند. فرایند پاکسازی سلولهای مرده و آسیبدیده «افروسیتوز» نامیده میشود که در ادامه بار دیگر به آن خواهیم پرداخت.
پژوهشگران در آزمایش روی موشهایی که بهگونهای پرورش یافته بودند که ابتدا وزن اضافه و سپس کم کنند، دریافتند در فرایند پیرایش آرانای (RNA) پیامرسان یا امآرانای (mRNA) تغییراتی دائمی در ماکروفاژهای بافت چربی این حیوانات ایجاد شد. پیرایش امآرانای فرایندی ویرایشی است که تعیین میکند دستورالعملهای ژنتیکی چگونه برای ساخت پروتئینها تنظیم و آماده شوند.
آنها در مقاله خود نوشتند: «یافتهها نشان میدهند که الگوی پیرایش جایگزین ممکن است به صورت نوعی 'حافظه چاقی' در ماکروفاژها حفظ شود و ویژگیهای ظاهری و عملکردی این سلولها را شکل دهد.»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
پژوهشگران در آغاز متوجه شدند در هسته ماکروفاژهای بافت چربی موشهایی که کمترین میزان کاهش وزن را داشتند، میزان پروتئینی به نام سیدبلیوسی۲۲ (CWC22) پایینتر است. آزمایشهای بعدی نشان دادند فشار ناشی از چاقی در موشها میزان سیدبلیوسی۲۲ را کاهش میدهد و مانع از آن میشود که این پروتئین وظیفه معمول خود را بهعنوان یکی از تنظیمکنندههای اصلی پیرایش آرانای انجام دهد. افزون بر این، حتی پس از آغاز کاهش وزن موشها، بیش از نیمی از ژنهای ماکروفاژهای بافت چربی آنها همچنان در وضعیت تغییریافته باقی ماندند.
به نوشته پژوهشگران، «بررسی همزمان چند نوع داده زیستی و استفاده از روشهای هدفگیری ژن نشان دادند که تغییرات ایجادشده در ۵۱.۹ درصد ژنهایی که پیرایش آنها بر اثر چاقی دگرگون شده بود، پس از کاهش وزن نیز در ماکروفاژهای بافت چربی باقی ماند. این یافته، تغییرات پایدار در پیرایش آرانای را بهعنوان یکی از مولفههای اصلی حافظه چاقی مشخص میکند. یکچهارم این تغییرات نیز به سیدبلیوسی۲۲ وابسته بودند».
بنابراین تغییرات ناشی از کاهش سیدبلیوسی۲۲ یکی از اجزای اصلی «حافظه» چاقی در این سلولها است. پژوهشگران سپس دریافتند اختلال در فرایند پیرایش بر ژنی به نام اسکارب۱ (Scarb1) تاثیر میگذارد و در نتیجه، کارآیی افروسیتوزــ همان سامانه پاکسازی مواد زائد سلولی که پیشتر به آن اشاره شدــ کاهش مییابد.
پژوهشگران همچنین دریافتند تجمع بیشتر سلولهای مرده و در حال مرگ به کاهش مادهای به نام اینوزین منجر میشود. این مولکول به تحریک لیپولیز یا تجزیه چربیهای ذخیرهشده فرایندی که مستقیما با کاهش وزن ارتباط دارد، کمک میکند و اختلال در فرایند «پیرایش جایگزین آرانای» در ماکروفاژها، یکی از عوامل مقاومت بدن در برابر کاهش وزن پس از چاقی است. نتایج همچنین حاکی از آن است که درمانهای هدفگیرنده فرایند پیرایش ممکن است بتوانند با حافظه چاقی مقابله کنند.
البته طراحی درمان مبتنی بر این یافتهها هنوز تا مرحله استفاده عملی و بالینی فاصله زیادی دارد. افزون بر این، مطالعه عمدتا روی موشها انجام شد، هرچند برخی یافتههای آن در سلولهای انسانی نیز تایید شدند. با وجود این، نتایج پژوهش به دانستههای پیشین درباره سلولهایی که چاقی را «به خاطر میسپارند»، اطلاعات مهمی میافزاید.
بهتدریج روشن میشود که این «خاطرات» در انواع مختلف سلولها، شکلهای متفاوتی دارند و در مسیر رهایی از چاقی موانعی را ایجاد میکنند. هرچه دانشمندان از این موانع شناخت بیشتری به دست آورند، به یافتن راههایی برای غلبه بر آنها نزدیکتر خواهند شد.
چاقی بحرانی جدی در حوزه سلامت جهانی است که شیوع آن بهسرعت افزایش مییابد و با کاهش امید به زندگی و تحمیل هزینههای اجتماعی و اقتصادی سنگین ارتباط دارد. درمانهای موثر چاقی علاوه بر اصلاح سبک زندگی، درمانهای دارویی و جراحیاند. با این حال، حفظ کاهش وزن همچنان دشوار است و این موضوع ضرورت تدوین راهبردهای درمانی بیشتر را نشان میدهد.
