پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که برخلاف باورهای رایج، برس زدن مکرر مو لزوما به رشد یا سلامت بیشتر آن کمک نمی‌کند و در برخی شرایط حتی می‌تواند به ساقه مو آسیب برساند. متخصصان می‌گویند تاثیر برس زدن به عواملی مانند نوع مو، نوع برس و شیوه برس زدن بستگی دارد و توصیه‌های مراقبتی برای موهای صاف، موج‌دار و فر هم یکسان نیست.

به گزارش سرویس جهانی بی‌بی‌سی، باورهای قدیمی درباره شانه زدن مو، از جمله توصیه مشهور به «۱۰۰ بار شانه زدن در روز» که از قدیم به جا مانده است، هنوز در بسیاری از نقاط جهان رواج دارد. این توصیه بر این فرض استوار بود که برس زدن مکرر باعث رشد بیشتر و سلامت مو می‌شود، اما بررسی‌های علمی اکنون نشان می‌دهد این ادعا پشتوانه علمی محکمی ندارد و تاثیر برس زدن بر سلامتی مو به عواملی مانند ساختار مو، میزان فشار واردشده هنگام برس زدن، جنس برس و عادت‌های مراقبتی بستگی دارد که در ادامه این گزارش، ضمن بررسی تاریخچه این موضوع، درباره آن‌ها توضیح داده می‌شود.

نگاهی به تاریخچه برس مو

شانه، برس و آراستن مو قدمتی بسیار طولانی دارند. مراقبت روزانه از مو معمولا با شانه کردن آغاز می‌شد تا گره‌ها باز و گردوغبار، آلودگی، شپش یا تخم شپش از مو خارج شوند. سپس با استفاده از برسی از الیاف طبیعی، موها را برس می‌زدند تا سطح مو صاف شود، چربی طبیعی مو در سراسر تارهای آن پخش شود و مو حالت و سلامت بهتری پیدا کند.

در سال ۱۸۹۸، لایدا نیومن، یک آرایشگر آفریقایی‌تبار اهل ایالت اوهایو در آمریکا، نخستین برس مو با الیاف مصنوعی را اختراع کرد. این نوآوری‌ صنعت تولید برس را متحول کرد، زیرا ساخت برس ارزان‌تر و ساده‌تر شد و در نتیجه، برس زدن مو هم رایج‌تر شد، اما هم‌زمان، باورهای نادرست زیادی نیز درباره آن شکل گرفت.

یکی از رایج‌ترین این باورها آن است که هرچه موها را بیشتر برس بزنید، سریع‌تر رشد می‌کنند.

یک نظرسنجی در سال ۲۰۲۵، نشان داد بیش از ۴۶ درصد شرکت‌کنندگان همچنان این ادعا را باور داشتند. با این حال، پژوهشگرانی که با استفاده از مدل‌های علمی دقیق میزان آسیب ناشی از آرایش و رسیدگی به مو را بررسی کردند، به این نتیجه رسیدند که برس زدن بیش از حد حتی می‌تواند باعث آسیب دیدن مو و ریزش آن شود.

در یکی از این مطالعات، پژوهشگران آزمایشی طراحی کردند که شرایط گره خوردن دو تار مو و سپس کشیده شدن آن‌ها هنگام باز کردن گره را شبیه‌سازی می‌کرد. نتایج نشان داد هرچه مو بیشتر شانه یا برس زده شود، احتمال ایجاد ترک‌های داخلی در ساقه مو، دست‌کم در افرادی که موهایشان مستعد موخوره است، افزایش می‌یابد. حتی موهای سالم‌تر نیز پس از وارد شدن فشارهای مکرر، در نهایت دچار ترک و دوشاخه شدن شدند؛ با این تفاوت که در آن‌ها، ترک‌ها از سطح خارجی مو به سمت داخل پیشروی می‌کرد.

دیوید تیلور، استاد مهندسی در کالج ترینیتی دوبلین و از نویسندگان این پژوهش، می‌گوید: «ما معتقدیم این فرایند یکی از دلایل اصلی ایجاد موخوره است، زیرا در چنین شرایطی، تار مو به‌شدت خم می‌شود و نسبت به حالت عادی، فشار بسیار بیشتری را تحمل می‌کند. هرچه بیشتر مو را برس بزنیم، احتمال آسیب دیدن آن بیشتر می‌شود، اما در واقع، عامل اصلی تعداد دفعات برس زدن نیست، بلکه میزان فشاری است که هنگام برس زدن وارد می‌کنید.»

در پژوهش‌های آماری دیگری نیز نشان داده است که برس زدن و شانه کردن مکرر باعث آسیب تجمعی ناشی از خستگی در تارهای مو می‌شود.

با این حال، تیلور تاکید می‌کند که نتایج آزمایشگاهی لزوما به همان شکل در زندگی واقعی دیده نمی‌شوند و برای بیشتر افراد، آسیب ناشی از برس زدن در مقایسه با آسیب‌هایی که رنگ کردن مو، مواد شیمیایی یا وسایل حرارتی مانند سشوار و اتوی مو ایجاد می‌کنند، بسیار ناچیز است.

فواید پنهان برس زدن مو

به گفته متخصصان، برس زدن منظم از تشکیل گره‌های بزرگ، درهم‌تنیدگی و آشفتگی موها جلوگیری می‌کند. با این حال، هنگام برس زدن نیازی به کشیدن شدید موها نیست. اگر موها را به‌طور منظم، روزی یک یا دو بار، برس بزنید، آسیب بسیار کمتری به آن‌ها وارد می‌شود تا اینکه یک هفته صبر کنید و بعد بخواهید با زور گره‌ها را باز کنید.

برس زدن منظم به خارج شدن موهای ریخته، پوسته‌های مرده کف سر و ذرات آلودگی که روی پوست سر باقی مانده‌اند و در صورت تجمع، می‌توانند محیطی ایجاد کنند که باعث تحریک پوست سر شود، هم کمک می‌کند.

چگونه موها را به‌درستی برس بزنیم؟

بهترین روش برس زدن، به نوع مو بستگی دارد.

بیشتر افرادی که موهای صاف یا موج‌دار دارند، بهتر است دست‌کم سه بار در هفته موهایشان را برس بزنند و در صورت نیاز، حتی تا دو بار در روز نیز این کار را انجام دهند، اما توصیه می‌شود که موهای صاف و موج‌دار را در حالت خیس شانه نکنید.

موهای خیس ممکن است ضخیم‌تر و مقاوم‌تر به نظر برسند، اما در واقع آسیب‌پذیرترند. دلیل این موضوع به ساختار تار مو برمی‌گردد. هر تار مو از دو بخش اصلی تشکیل شده است: قشر یا کورتکس که بخش مرکزی مو را تشکیل می‌دهد و کوتیکول (Cuticle) که از لایه‌های نازک کراتین ــ همان ماده‌ای که ناخن‌ها از آن ساخته شده‌اند‌ــ تشکیل شده و مانند سفال‌های روی یک سقف، روی هم قرار گرفته‌اند.

وقتی موهای صاف یا موج‌دار خیس می‌شوند، لبه‌های این لایه‌های محافظ کمی از هم باز می‌شوند و تار مو قابلیت کشش بیشتری پیدا می‌کند، اما همین باعث می‌شود مو راحت‌تر دچار شکستگی یا موخوره شود.

اما برای افرادی که موهای فر یا آفریقایی دارند، توصیه متخصصان کاملا متفاوت است. این افراد نباید موهایشان را در حالت خشک برس بزنند و بهتر است باز کردن گره‌ها را فقط هنگام شستن مو انجام دهند.

میشل گینز، استاد شیمی و بیوشیمی در ایالت جورجیای آمریکا که درباره ساختار شیمیایی موهای بافت‌دار پژوهش می‌کند، توضیح می‌دهد موهای فر و پیچ‌خورده از نظر ویژگی‌های فیزیکی با موهای صاف و موج‌دار تفاوت‌های اساسی دارند، اما این تفاوت‌ها در پژوهش‌های علمی و حتی صنعت مراقبت از مو نادیده گرفته می‌شوند.

او روشی علمی برای طبقه‌بندی انواع موهای فر ابداع کرد و دریافت که با افزایش میزان فر، پیچ‌خوردگی یا حلقه‌ای شدن مو، برخی پیوندهای شیمیایی موجود در تار مو نیز تغییر می‌کنند و این تغییرات بر ویژگی‌های فیزیکی مو، از جمله استحکام تار و میزان آسیب‌پذیری آن در برابر شکستگی اثر می‌گذارند.

نتایج اولیه آزمایش‌های گینز همچنین نشان می‌دهد لایه‌های کوتیکول در موهای فر و پیچ‌خورده، نسبت به موهای موج‌دار کوچک‌ترند، فاصله کمتری از یکدیگر دارند، و لبه‌هایشان زبرتر است. به همین دلیل، این نوع موها رطوبت را به‌خوبی حفظ نمی‌کنند و بیشتر در معرض آسیب و گره خوردن قرار می‌گیرند.

گینز می‌افزاید مدل‌های رایج آرایش مو نیز معمولا افرادی را که موهای فر دارند به دستکاری‌های بیشتر از جمله شانه و برس زدن مکرر، صاف کردن مو، استفاده از مواد صاف‌کننده یا افزودن موی مصنوعی از طریق بافتن وامی‌دارد که همگی این کارها می‌توانند آسیب بیشتری به مو وارد کنند.

به همین دلیل، او توصیه می‌کند هنگام باز کردن گره‌ها، از محصولات نرم‌کننده و بازکننده گره مو استفاده شود نه اینکه شانه یا برس با فشار از میان مو عبور داده شود.

انتخاب برس مناسب

متخصصان تاکید می‌کنند صرف‌نظر از نوع مو، انتخاب برس مناسب اهمیت زیادی دارد. اگر موهای شما فر، بسیار فر یا مجعد است، یا اگر موهای صاف یا موج‌دار دارید اما قصد دارید آن‌ها را در حالت خیس برس بزنید، بهتر است از برس‌های نرم و انعطاف‌پذیر مخصوص باز کردن گره مو استفاده کنید، نه از شانه‌های سفت و سخت.

برای موهای خشک نیز استفاده از برسی با الیاف نرم و سازگار با پوست سر توصیه می‌شود که به پخش شدن چربی طبیعی مو در طول ساقه آن کمک کنند. این برس‌ها هنوز هم اغلب با نام برس موی گراز (Boar Bristle Brush) شناخته می‌شوند، زیرا در گذشته واقعا از موی گراز ساخته می‌شدند.

در طول تاریخ، برس‌ها و شانه‌ها در شکل‌ها و از مواد گوناگون ساخته شده‌اند؛ از شانه‌های عاجی که در مقبره‌های مصر باستان و متعلق به پیش از سه هزار سال پیش از میلاد کشف شدند، تا شانه‌هایی که از شاخه‌های خمیده درختان ساخته می‌شدند. با این حال شاید در آینده و با پیشرفت علم شیمی و فیزیک مو، روش‌های کاملا جدیدی برای محافظت از سلامتی موها ابداع شود.