بوی آشنایی که از هنگام همنشینی با مادربزرگها و پدربزرگها در یادمان مانده و گاه با ورق زدن کتابهای کهنه، گشودن صندوقچهای قدیمی یا رایحه روغنی خاص تداعی میشود، تنها یک خاطره حسی نیست و پژوهشها نشان میدهد آن رایحه ملایم که بسیار ملایمتر از بوی عرق بدن در جوانی است و احتمالا در حافظه ما با عنوان «بوی پیری» ثبت شده، پدیدهای واقعی و زیستی است که بر اثر تغییراتی در پوست ایجاد میشود که با افزایش سن برای همه رخ میدهد.
هافپست به نقل از متخصصان پوست، توضیح میدهد که با گذشت هر سال از عمر پس از ۴۰ سالگی، احتمال بروز این تغییرات در بوی پوست افزایش مییابد. پژوهشها عامل آن را ترکیبی آلی از گروه آلدهیدها به نام «۲ــنونِنال» شناسایی کردهاند.
این «بوی پیری» که بر اثر افزایش تولید این آلدهید در بدن سالمندان ایجاد میشود، منشأ همان بوی مشخصی است که حالت خاکگرفته و مانده دارد. البته همه آلدهیدها بوی یکسانی ندارند. دکتر دلفین جی لی، رئیس بخش پوست و مدیر برنامه دستیاری پزشکی در مرکز پزشکی هاربر دانشگاه کالیفرنیا، توضیح میدهد که سینامآلدهید هم نمونه دیگری از این ترکیبات است؛ ماده آلی که طعم و رایحه خاص دارچین را ایجاد میکند.
چه تغییری در پوست این بو را ایجاد میکند؟
ترکیب ۲ــنوننال رایحه خاص خود را دارد و با بالا رفتن سن، میزان آن افزایش مییابد. دکتر سونال چودهری، متخصص پوست و استاد دانشگاه پیتسبورگ، توضیح میدهد: «همزمان با افزایش سن، چند اتفاق همزمان در پوست ما رخ میدهد. توان دفاعی آنتیاکسیدانی پوست کاهش مییابد، ترکیب سبوم یا چربی طبیعی پوست تغییر میکند و مواجهه انباشته با پرتو فرابنفش و عوامل تنشزای محیطی، آسیب اکسیداتیو پوست را افزایش میدهد. با تضعیف پوست بر اثر این تغییرات، زمینه برای آشکار شدن بوی ۲-نوننال فراهم میشود.»
چودهری افزود: «پژوهشها نشان میدهد افزایش محسوس و قابلاندازهگیری ۲ــنوننال معمولا پس از ۴۰سالگی آغاز میشود و تجمع آن از دهه ۵۰ زندگی به بعد محسوستر است. این فرایندی تدریجی است، نه تغییری ناگهانی. شدت بو نیز با توجه به ژنتیک، نوع پوست، سبک زندگی و میزان مواجهه با عوامل محیطی، از فردی به فرد دیگر تفاوت قابلتوجهی دارد.»
دکتر نانا بواکی، متخصص پوست و بنیانگذار مرکز پوست برگن، هم میگوید که این پدیده برای بیشتر افراد رخ میدهد: «شواهد نشان میدهد تولید ۲ــنوننال پدیدهای رایج و مرتبط با افزایش سن است و فقط در گروه کوچکی از افراد رخ نمیدهد. مطالعات بهطور مداوم این رایحه علفمانند و چرب را در زنان و مردان سالمند شناسایی کردهاند. اگرچه میزان آن در افراد مختلف متفاوت است، هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد فقط بعضی افراد آن را تولید میکنند.»
با این حال از آنجا که عوامل بسیاری، از جمله ژنتیک و سبک زندگی، بر وضعیت پوست اثر میگذارند، ممکن است برخی افراد اصلا دچار بوی ناشی از ۲ــنوننال نشوند. حتی اگر این بوی مشخص ایجاد شود، باید به یاد داشت که برداشت افراد از آن متفاوت است. ممکن است برخی در ناخوشایند یا چندشآور توصیف کردن این بو اغراق کنند. از طرفی گاه این بو در مقایسه با بوی بدن جوانان خنثیتر یا حتی خوشایند به نظر برسد.
برخلاف عرق، با شستوشو بهآسانی از بین نمیرود
از آنجا که ۲ــنوننال از ترکیبات چربیدوست است، برخلاف عرق بهآسانی با آب و صابون پاک نمیشود و از بین بردن این مولکول دشوار است، زیرا بسیار چسبنده است و هم به پوست و هم به پارچه میچسبد. استحمام مقداری از آن را از بین میبرد، اما بدن پیوسته آن را تولید میکند، بنابراین شستوشو درمان این مشکل نیست.
با این حال استفاده از شویندههای حاوی آنتیاکسیدان میتواند مفید باشد. همچنین محصولات حاوی موادی مانند تاننها که به آلدهیدها متصل میشوند، ممکن است در برخی افراد، به کاهش ماندگاری بو کمک کنند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
برخی پژوهشها اخیرا نقش احتمالی عصاره بادمجان را در کاهش استرس اکسیداتیوی که به تشکیل ۲ــنوننال کمک میکند، بررسی کردهاند. پژوهشگران در مطالعهای که سال گذشته منتشر شد، اعلام کردند میوه، برگ، ساقه و ریشه بادمجان همراه با ترکیب فعال آن موسوم به «انــترانســفرولوئیلپوترسین»، در جذب و خنثی کردن ۲ــنوننال توانایی بسیار خوبی نشان دادهاند. با این حال دادههای بالینی درباره انسان همچنان محدود است و نباید آن را درمان قطعی معرفی کرد.
نتایج یک مطالعه قدیمیتر هم ابتدا نشان داد که مصرف عصاره قارچ دکمهای سفید ممکن است بوی بدن افراد ۵۰ تا ۷۹ ساله را کاهش دهد، اما پس از آن، کارآزمایی بالینی گستردهای برای پیگیری این یافته انجام نشد.
بنابراین، کارشناسان اتفاقنظر دارند که هنوز برای حذف کامل این بو از پوست هیچ روش قطعی وجود ندارد.
اگر متوجه این بو در بدن خود یا یکی از عزیزانتان شدهاید، نباید احساس شرمندگی کنید یا دیگری را قضاوت کنید. این بو نشانه رعایت نکردن بهداشت نیست و لزوما اجتنابناپذیر یا مهارنشدنی نیز به شمار نمیرود. بلکه یکی از تغییرات بیوشیمیایی طبیعی پوست بر اثر افزایش سن است، درست مانند چینوچروک یا خشکی پوست. اغلب میتوان با مراقبت سنجیده از پوست، استفاده از مواد آنتیاکسیدانی و شستوشوی مناسب لباسها، شدت آن را به میزان قابلتوجهی کاهش داد.
نکته دیگر این است که برداشت انسان از بو امری ذهنی و فردی است. انگار عادت کردهایم که بوی سالمندان را دوست نداشته باشیم، اما پذیرفتهایم که عاشق بوی سر نوزادان باشیم. بنابراین میتوان یاد گرفت که بوی پیری را هم دوست داشت. از طرفی همه این بو را ناخوشایند نمیدانند و در زمینه بو، برای هر رایحهای افرادی وجود دارند که آن را میپسندند. در واقع جز پذیرفتن این تغییر و دیگر تغییرات ناشی از افزایش سن، چارهای نیست، زیرا چه آنها را دوست داشته باشیم و چه نه، بههرحال رخ خواهند داد.
