افزایش قیمت انواع نان فانتزی‌ها در ایران، از باگت و بربری صنعتی گرفته تا نان برگر و شیرمال فشار بر هزینه غذای خانواده‌ها را در ایران تشدید کرده است. انتشار نرخ جدید نان‌های صنعتی روز دوشنبه چهارم آبان، در شرایطی خبرساز شد که بسیاری از خانواده‌ها پیش‌تر نیز برای خرید برنج، مرغ، روغن و لبنیات با محدودیت مالی مواجه بودند. گرانی نان باگت و برگر هزینه تهیه ساندویچ را هم افزایش می‌دهد و یکی از گزینه‌های نسبتاً ارزان تغذیه برای کارگران، دانشجویان و دانش‌آموزان را گران‌تر می‌کند.
در نرخنامه جدید، قیمت نان برگر ۴۵ هزار تومان، نان شیرمال ۱۸۰ هزار تومان و نان بربری صنعتی ۹۰ هزار تومان تعیین شده است. رسانه‌های ایران افزایش قیمت‌ها را به تغییر نرخ آرد مصرفی بخش صنف و صنعت مرتبط دانسته و نوشته‌اند برخی اتحادیه‌ها پیش از ابلاغ نرخ جدید آرد، قیمت محصولاتشان را افزایش داده‌اند.
نرخ گندم مصرفی صنعت که پیش‌تر حدود کیلویی ۲۳ هزار و ۸۰۰ تومان بود، در تصمیم پنهانی دولت پزشکیان و بدون اعلام رسمی، حالا به ۶۰ هزار تومان رسیده است که به معنای افزایش حدود ۱۵۲ درصدی خواهد بود. در نتیجه تغییر قیمت این نهاده علاوه بر نان‌های صنعتی، هزینهٔ تولید ماکارونی و دیگر محصولات وابسته به آرد را نیز افزایش داده است.
گرانی نان فانتزی‌ها تنها به خرید مستقیم نان محدود نمی‌شود. بهای نان بخشی از هزینه ثابت تهیه ساندویچ است و افزایش قیمت آن، همراه با گرانی تخم‌مرغ، مرغ، پنیر و روغن، فشار بیشتری بر قیمت غذای آماده وارد می‌کند. در نتیجه فروشندگان این هزینه را با افزایش قیمت، کاهش اندازه ساندویچ یا کم کردن مواد داخل آن جبران می‌کنند.
برای نشان دادن ابعاد این هزینه، یادآوری می‌کنیم خرید سه نان برگر ۴۵ هزار تومانی، بدون هیچ ماده غذایی دیگری، ۱۳۵ هزار تومان هزینه دارد. اگر خانواده‌ای سه‌نفره روزانه برای یک وعده از همین نان استفاده کند، هزینه ماهانهٔ نان آن وعده به چهار میلیون و ۵۰ هزار تومان می‌رسد، که معادل حدود یک‌چهارم حداقل مزد پایهٔ ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار و ۵۵۰ تومانی کارگران در سال ۱۴۰۵ است.
فروش وزنی در میانهٔ اعتراض به قیمت‌ها
همزمان با افزایش قیمت‌ها، قاسم نوده‌فراهانی، رئیس اتاق اصناف ایران، از نهایی شدن طرح فروش وزنی نان و برنامه ابلاغ و اجرای آزمایشی آن در اوایل آبان خبر داد. به گفتهٔ او، هدف طرح مشخص شدن مقدار نانی است که مشتری در برابر پرداخت پول دریافت می‌کند و تأکید کرد که هدف این برنامه کاهش قیمت نان نیست.
نوده‌فراهانی گفت از چانه ۶۰۰ گرمی سنگک باید حدود ۳۸۰ تا ۴۰۰ گرم نان پخته تحویل مشتری شود. او مبنای طرح را هم نان ساده دانست و تأکید کرد نانوایی‌ها نباید مشتری را به خرید نان سفارشی یا دارای افزودنی مجبور کنند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
با این حال منتقدان می‌گویند اگرچه فروش وزنی می‌تواند کم‌فروشی را آشکارتر کند، به‌خودی‌خود قدرت خرید مردم را افزایش نمی‌دهد. تفاوت رطوبت نان تازه و سردشده هم بر وزن اثر می‌گذارد و اجرای طرح به ضوابط روشن درباره زمان توزین و میزان پخت نیاز دارد. بدون این استانداردها، احتمال درگیری میان مشتری و نانوا یا عرضه نان کم‌پخت برای حفظ وزن بیشتر خواهد شد.
برنج و روغن نیز گران‌تر شدند
موج تازهٔ گرانی نان بر هزینه‌هایی که تا پیش از این نیز برای بسیاری از خانوارها سنگین و تحمل‌ناپذیر بود، افزوده می‌شود. بر اساس بررسی‌های میدانی ایندیپندنت فارسی، اکنون هر کیلو برنج ایرانی درجه ۳ حدود ۳۰۰ هزار تومان و برنج طارم ممتاز ۵۶۰ هزار تومان قیمت دارد. بهای مرغ به دست‌کم کیلویی ۳۷۰ هزار تومان رسیده است و هر شانه تخم‌مرغ بین ۶۵۰ تا ۷۰۰ هزار تومان فروخته می‌شود.
قیمت یک بسته ماکارونی ۱۴۰ هزار تومان، یک بطری ۱.۵ لیتری روغن آفتابگردان یک میلیون و ۱۱۸ هزار تومان و بسته ۹۰۰ گرمی شیر کم‌چرب ۱۰۰ هزار تومان ثبت شده است. در نتیجه خرید سبدی شامل پنج کیلو برنج درجه ۳، دو کیلو مرغ، یک بسته ماکارونی، یک شانه تخم‌مرغ، یک بطری روغن و پنج بسته شیر‌ــ بدون احتساب نان، میوه، سبزیجات یا گوشت قرمز‌ــ دست‌کم چهار میلیون و ۷۰۰ هزار تومان هزینه دارد که حدود ۳۰ درصد حداقل مزد پایه، خواهد بود.
مقایسه قیمت‌های ثبت‌شده در فروردین و پایان مهر نیز نشان می‌دهد بهای رب گوجه‌فرنگی از ۱۱۰ هزار تومان به ۳۷۰ هزار تومان و ارزان‌ترین کنسرو تن ماهی از ۱۰۴ هزار تومان به ۳۳۰ هزار تومان رسید. به این ترتیب، مواد اولیه بسیاری از غذاهای ساده نیز با افزایش بیش از ۲۰۰ درصدی مواجه شدند.
افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ با همین قیمت‌های ثبت‌شده، حتی هزینه خرید دو کیلو برنج درجه ۳ یا یک شانه تخم‌مرغ را پوشش نمی‌دهد. اکنون گرانی نان، امکان جبران حذف خوراکی‌های گران‌تر با غذاهای ساده‌تر را نیز محدود می‌کند. خانواده‌های کم‌درآمد برای تأمین غذای روزانه ناچار می‌شوند از مقدار و تنوع خوراک بکاهند یا منابع ضروری برای درمان، آموزش و دیگر نیازهای زندگی را به خرید مواد غذایی اختصاص دهند.
