قیمت بلیت قطارهای مسافری در ایران همزمان با آغاز پیش‌فروش بلیت‌های آبان‌ماه، ۲۰ درصد افزایش یافت و هزینه سفر بین‌شهری برای میلیون‌ها ایرانی بار دیگر گران‌تر شد. این افزایش در شرایطی اعمال می‌شود که تورم شدید، سقوط ارزش ریال و افزایش قیمت سوخت، خودرو و خدمات حمل‌ونقل، سفر را هم برای بسیاری از خانوارهای ایرانی دور از دسترس کرده است.

غلامحسین کریمی، معاون مسافری شرکت راه‌آهن، اعلام کرد افزایش ۲۰ درصدی قیمت بلیت قطار پس از درخواست انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی مسافری و تصویب ستاد تنظیم بازار اجرایی شد. به گفتهٔ او، هدف از این تصمیم جبران بخشی از افزایش هزینه‌های شرکت‌های ریلی است.

با این‌ حال نتیجه مستقیم این تصمیم انتقال بخشی از هزینه‌های فعالیت شرکت‌های حمل‌ونقل به مسافرانی است که درآمدشان در ماه‌های اخیر با سرعت افزایش قیمت کالاها و خدمات، هیچ تناسبی نداشته است.

افزایش چندصدهزار تومانی هزینهٔ سفر خانوادگی

بر اساس نرخ جدید، بلیتی که پیش‌تر یک میلیون تومان قیمت داشت، اکنون یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان فروخته می‌شود. قیمت بلیت یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی هم به یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان می‌رسد.

این ارقام نمونه‌های محاسباتی بر اساس افزایش ۲۰ درصدی‌اند و نرخ رسمی مسیر مشخصی محسوب نمی‌شوند، اما نشان می‌دهند که هزینهٔ رفت‌وبرگشت یک مسافر با بلیت یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی، از سه میلیون تومان به سه میلیون و ۶۰۰ هزار تومان افزایش می‌یابد.

برای یک خانواده چهارنفره نیز هزینهٔ رفت‌وبرگشت در همین سطح قیمتی، از ۱۲ میلیون تومان به ۱۴ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان می‌رسد. یعنی تنها با یک تصمیم، دو میلیون و ۴۰۰ هزار تومان به هزینهٔ سفر خانواده اضافه می‌شود.

این مبلغ بدون احتساب هزینه رفت‌وآمد تا ایستگاه، خوراک، اقامت و سایر مخارج سفر محاسبه شده است. در نتیجه، افزایش ۲۰ درصدی قیمت بلیت می‌تواند برای خانوارهایی که به‌ دلایل درمانی، شغلی یا خانوادگی ناچار به سفرند، فشار مالی بیشتری ایجاد کند.

پیش‌فروش بلیت قطارهای مسافری برای روزهای اول تا ۳۰ آبان و مسیرهای برگشت تا اول آذرماه، از چهارشنبه ۲۹ مهر آغاز شد و مسافران از همین مرحله خرید بلیت با نرخ‌های جدید مواجه شدند.

از هواپیماهای زمین‌گیر تا قطارهای گران‌تر

افزایش قیمت بلیت قطار در شرایطی رخ می‌دهد که صنعت هوانوردی ایران نیز با بحران گسترده کاهش ظرفیت، محدودیت پروازهای خارجی و افزایش هزینه سفر مواجه است.

بر اساس بررسی‌های پیشین ایندیپندنت فارسی، قیمت بلیت یک‌طرفه هواپیما در برخی مسیرهای داخلی در مهرماه به ارقامی کم‌سابقه‌ رسید. بلیت پرواز تهران به مشهد حدود ۱۲ میلیون و ۳۲۰ هزار تومان، تهران به شیراز حدود ۱۱ میلیون و ۸۱۸ هزار تومان و تهران به کیش حدود ۹ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان قیمت داشت.

هم‌زمان، مقام‌های صنعت هوانوردی از کاهش تعداد هواپیماهای عملیاتی و آسیب دیدن ده‌ها هواپیما در جریان جنگ خبر دادند. محدودیت مسیرهای خارجی نیز مسافران ایرانی را با سفرهای طولانی‌تر و پرهزینه‌تر مواجه کرد.

در چنین شرایطی، قطار برای بسیاری از مسافران یکی از گزینه‌های جایگزین سفر هوایی محسوب می‌شد، اما افزایش تازه قیمت بلیت‌های ریلی، هزینه استفاده از این وسیلهٔ حمل‌ونقل را نیز بالا برده و گزینه‌های ارزان‌تر را برای خانوارها محدودتر کرده است.

افزایش هزینهٔ حمل‌ونقل در میانهٔ بحران معیشت

گرانی بلیت قطار در حالی به هزینه‌های خانوار اضافه می‌شود که بر اساس آمار مرکز آمار ایران، تورم نقطه‌به‌نقطه شهریورماه ۱۴۰۵ به ۸۹.۸ درصد و تورم سالانه به ۷۳.۶ درصد رسید.

در بازار ارز، نیز قیمت دلار روز پنجشنبه ۳۰ مهرماه به ۲۷۳ هزار و ۴۰۰ تومان رسید. با این نرخ، حداقل دستمزد ماهانه کارگران در سال ۱۴۰۵ که ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار و ۵۵۰ تومان تعیین شد، معادل تنها ۶۱ دلار خواهد بود؛ رقمی که نشان‌دهندهٔ سقوط شدید قدرت خرید کارگران ایرانی در برابر افزایش مداوم قیمت کالاها و خدمات است.

بررسی‌های اخیر ایندیپندنت فارسی از بازار کالاهای اساسی نیز نشان می‌دهد قیمت هر کیلو برنج ایرانی درجه ۳ به ۳۰۰ هزار تومان، هر کیلو مرغ به دست‌کم ۳۷۰ هزار تومان و هر شانه تخم‌مرغ به ۶۳۰ تا ۷۰۰ هزار تومان رسیده است.

در چنین شرایطی، افزایش هزینهٔ حمل‌ونقل تنها به کاهش سفرهای تفریحی منجر نمی‌شود، بلکه می‌تواند بر رفت‌وآمد دانشجویان، کارگران شاغل در شهرهای دیگر، خانواده‌های دور از یکدیگر و بیمارانی که برای درمان به مراکز استان‌ها و تهران مراجعه می‌کنند، نیز تأثیر بگذارد.

جبران هزینه شرکت‌ها از جیب مسافران

شرکت‌های ریلی با افزایش هزینهٔ تعمیر و نگهداری واگن‌ها، تامین قطعات، دستمزد کارکنان و سایر مخارج بهره‌برداری مواجه‌اند. با این‌ حال افزایش قیمت بلیت بدون بهبود متناسب درآمد خانوارها، بخش دیگری از فشار اقتصادی را به مصرف‌کنندگان منتقل می‌کند.

از سوی دیگر، افزایش نرخ بلیت لزوماً به معنای بهبود کیفیت خدمات، افزایش تعداد قطارها یا کاهش زمان سفر نیست.

اکنون در شرایطی که اقتصاد ایران در بهار امسال با کاهش ۱۰.۱ درصدی تولید ناخالص داخلی مواجه شده و احتمال تشدید درگیری‌های نظامی نیز بر بازارها سایه انداخته است، افزایش قیمت بلیت قطار نشانه دیگری از گران‌تر شدن خدمات ضروری در ایران است.