مقام‌های ارشد کشورهای عضو پیمان مکه شامل عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان، روز دوشنبه در تهران، با سران جمهوری اسلامی ایران دیدار کردند.

حاضران در این نشست شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، بودند.

این نخستین تماس در سطح عالی میان جمهوری اسلامی ایران و این کشورها از زمانی است که حوثی‌های یمن حملات گسترده‌ای به عربستان سعودی انجام دادند.

بر اساس متن ماده نخست پیمان مکه، طرف‌های توافق موظف‌اند از تمام ابزارهای لازم برای از میان برداشتن تهدیدها علیه تمامیت ارضی، حاکمیت یا مرزهای بین‌المللی به‌رسمیت‌شناخته‌شده یکدیگر استفاده کنند. تلاش‌های مجلس ترکیه برای تصویب این توافق از هفته گذشته آغاز شده است و همچنان ادامه دارد. پاکستان هفتهٔ گذشته این پیمان را تصویب کرد.

رسانه‌های عربستان سعودی گزارش دادند که این سفر در چارچوب تداوم تلاش‌های کشورهای عضو پیمان دفاع مشترک مکه برای کاهش تنش میان طرف‌های بحران کنونی، تشویق به گفت‌وگو و راه‌حل‌های دیپلماتیک و حمایت از تلاش‌های میانجی‌گرانهٔ قطر و پاکستان انجام می‌شود.

وزیر دفاع عربستان سعودی پیش‌تر در اواخر فروردین سال گذشته و در آستانهٔ دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا، هم در رأس هیأتی رسمی عازم تهران شده بود. در آن زمان، شماری از رسانه‌های عربی در گزارش‌هایشان دربارهٔ سفر شاهزاده خالد بن سلمان به تهران، نوشتند که این سفر در راستای ادامه تلاش‌ها با هدف کاهش تنش‌های منطقه‌ای، هم‌زمان با دور جدید مذاکرات حساس هسته‌ای در رم، انجام می‌شود. همچنین اعلام شد که همراهی سفیر عربستان سعودی در یمن در سفر به تهران، نشان می‌دهد پروندهٔ حوثی‌ها و کشور یمن بخش مهمی از دستور کار مذاکرات تهران و ریاض است.

وزارت خارجه عربستان سعودی روز دوشنبه با انتشار بیانیه‌ای، اعلام کرد که این پادشاهی بر اهمیت گشایش «کانال‌های مذاکره برای جلوگیری از تشدید مجدد تنش‌های نظامی در منطقه» و نیز «نقش محوری کشورهای عضو پیمان مکه در حفظ امنیت و ثبات منطقه و همکاری با همه کشورها برای تضمین صلح در منطقه و جهان» تأکید می‌کند.

روز دوشنبه اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، نیز اعلام کرد که سفر مقام‌های ارشد پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی به تهران با محوریت گفت‌وگو دربارهٔ امنیت منطقه‌ای، موضوع‌هایی از جمله «سیاست‌های توسعه‌طلبانه اسرائیل، تحولات سرزمین‌های فلسطینی و لبنان و پیامدهای اقدام‌های نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران» انجام می‌شود.

 به گفته او، این نشست که پیشنهاد برگزاری آن در جریان سفر هفته گذشته عاصم منیر به تهران مطرح شد، می‌تواند نخستین گام برای ایجاد سازوکارهای امنیت منطقه‌ای بر مبنای منافع کشورهای منطقه باشد.

عاصم منیر هفتهٔ گذشته به تهران رفت و با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، و شماری دیگر از مقام‌های ارشد نظام دیدار کرد. رسانه‌های حکومتی ایران گزارش دادند که مقام‌های تهران در جریان آن سفر به او گفتند تا زمانی که خواسته‌های تهران براورده نشود، هیچ مذاکره‌ای با واشنگتن انجام نخواهد شد.

در همین حال، خبرگزاری رویترز گزارش داد که میانجی‌گران قطری روز یکشنبه در راستای تلاش برای کاهش تنش‌های منطقه‌ای، در تهران با مقام‌های جمهوری اسلامی ایران دیدار کردند. قطر طی ماه‌های گذشته نقش میانجی را میان تهران و واشنگتن ایفا کرده است.

تلاش‌های میانجی‌گرانه پیشین با مشارکت پاکستان و قطر به دستیابی به توافق صلح موقت در ماه خرداد کمک کرد، اما این توافق به‌سرعت فروپاشید و چند هفته بعد، درگیری‌ها میان ایران و آمریکا از سر گرفته شد.

اکنون این نشست در شرایطی برگزار می‌شود که تنش‌ها میان واشنگتن و تهران در روزهای اخیر افزایش یافته است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، روز جمعه گفت که ایالات متحده ممکن است عملیات نظامی دیگری علیه ایران انجام دهد. سران جمهوری اسلامی ایران نیز اعلام کردند در صورت ازسرگیری عملیات نظامی آمریکا، پاسخ تهران شدیدتر از گذشته خواهد بود و تهدید کردند که در صورت حمله مجدد آمریکا و اسرائیل، برای هدف قرار دادن کابل‌های زیردریایی در خلیج فارس طرح‌های دقیقی تدوین کرده‌اند.

به گفته دو مقام آمریکایی که با سی‌ان‌ان گفتگو کردند، نیروهای آمریکا در خاورمیانه آماده‌اند ظرف «۹۶ ساعت پس از دریافت» دستور از دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، عملیات نظامی جدید و بالقوه گسترده‌ای را در ایران آغاز کنند.

این منابع گفتند که اکنون نیروهای کافی در منطقه مستقر شده‌اند تا حملات احتمالی را انجام دهند. به گفتهٔ این منابع، دامنهٔ عملیات نظامی جدید آمریکا فراتر از تلاش‌ها برای اصطلاحاً «چمن‌زنی» یا حفظ وضع موجود از طریق حمله به رادارها، پرتابگرها و دیگر تجهیزات ایران خواهد بود که می‌توانند به‌سرعت بازسازی شوند. به گفتهٔ این منابع، از زمانی که ترامپ در اوایل امسال عملیات رزمی تمام‌عیار را متوقف کرد، رویکرد آمریکا همین بوده است.

یکی از این مقام‌ها به سی‌ان‌ان گفت: «این یک تلاش گسترده خواهد بود.» دیگر مقام‌های فعلی و پیشین آمریکا که از گفت‌وگوهای داخلی دربارهٔ برنامه‌ریزی نظامی آگاهی دارند، نیز همین دیدگاه را مطرح کرده‌اند. برخی از آن‌ها می‌گویند مسئله این است که ترامپ چه زمانی دستور آغاز عملیات را صادر می‌کند، نه اینکه آیا چنین دستوری خواهد داد یا نه. آن‌ها معتقدند این دستور در هر زمانی تا پیش از پایان سال، ممکن است صادر شود، هرچند به احتمال بیشتر، پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا خواهد بود.

مقام‌ها می‌گویند ترامپ هنوز دربارهٔ اقدام‌هایی که پس از انتخابات میان‌دوره‌ای انجام خواهد داد، تصمیم نگرفته است، اما به نظر می‌رسد به سمت صدور دستور برای اقدامی گسترده متمایل شده باشد. با این حال، هشدار می‌دهند که ترامپ در گذشته نیز ظاهراً به اجرای اقدام‌هایی خاص متمایل شد، اما در آخرین لحظه از آنها عقب‌نشینی کرد.