عرضه بنزین سوپر تولید داخل با قیمت لیتری ۱۰۳ تا ۱۱۰ هزار تومان در ایران در شرایطی آغاز شده که طی ماه‌های گذشته، کیفیت بنزین معمولی موضوع اعتراض رانندگان و هشدار تعمیرکاران بوده است. اکنون بخشی از مالکان خودرو، به‌ویژه خودروهای نیازمند بنزین با اکتان بالاتر، برای تأمین سوخت مناسب و پر کردن یک باک با هزینه‌ای مواجه‌اند که نزدیک به یک‌سوم حداقل حقوق است و بر خانوارهایی که همزمان هزینه جنگ، تورم و کاهش قدرت خرید را تحمل می‌کنند، فشاری تازه خواهد بود.

کرامت ویس‌کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرورده‌های نفتی ایران، از عرضه بنزین سوپر پالایشگاه ستاره خلیج فارس با نرخ ۱۰۳ هزار تومان خبر داده است. به گفته او، ۶۰ جایگاه به این پالایشگاه معرفی شده و ۵۰ جایگاه قرارداد بسته‌اند. اولویت توزیع نیز با مناطقی است که کارت اضطراری جایگاه‌های آنها جمع‌آوری شده است.

حمید حبیبی، مدیر بازرگانی این شرکت، نیز دامنهٔ قیمت نهایی را بین ۱۰۳ تا ۱۱۰ هزار تومان اعلام کرد و با اشاره به نیاز خودروهای وارداتی به این سوخت، گفت جایگاه‌ها بنزین سوپر را مستقیم از پالایشگاه می‌خرند و هزینهٔ حمل را می‌پردازند.

مسئله برای این گروه از رانندگان، صرفاً انتخاب سوختی گران‌تر نیست، بلکه تأمین بنزین متناسب با نیاز موتور و کاهش نگرانی از خرابی خودرو است. در چنین وضعیتی، بنزین سوپر برای مالکان خودروهای حساس به کیفیت سوخت از یک انتخاب معمول به هزینه‌ای ضروری تبدیل می‌شود.

گزارش‌های متعدد رانندگان و تعمیرکاران دربارهٔ افت عملکرد خودروها پس از سوخت‌گیری و افزایش خرابی موتورها طی ماه‌های اخیر، کیفیت بنزین معمولی عرضه‌شده در ایران را زیر سوال برده است.

سوخت مناسب با بهای چندمیلیونی

ایندیپندنت فارسی شهریور امسال طی گزارشی از پیام‌های متعدد ساکنان تهران و دیگر شهرها دربارهٔ کاهش شتاب خودرو، روشن شدن چراغ چک، بد کار کردن موتور و بالا رفتن دمای خودرو پس از سوخت‌گیری خبر داد.

در ادامه، گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های ایران نشان داد که تعمیرکاران و امدادگران خودرو از افزایش خرابی موتور، به‌ویژه در خودروهای توربوشارژ و برخی مدل‌های چینی خبر می‌دهند و کیفیت نامناسب بنزین را از عوامل این آسیب‌ها می‌دانند. در این روایت‌ها، هزینهٔ تعمیر بعضی موتورها بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان اعلام شد.

شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی ایران در واکنش به نگرانی‌ها درباره اختلاط متانول، استفاده آزمایشی از ۰.۵ درصد حجمی این ماده را تأیید کرده بود.

یکی از پیامدهای فنی استفاده از بنزین با اکتان پایین‌تر از نیاز موتور، بروز «ناک» یا احتراق خودبه‌خودی بخشی از مخلوط سوخت و هوا درون سیلندر است. این پدیده فشارهای ضربه‌ای ایجاد می‌کند و در صورت شدت و تداوم، می‌تواند به موتور آسیب جدی وارد کند.

عدد اکتان شاخص مقاومت بنزین در برابر همین احتراق مخرب است. بنابراین برای خودروهایی که سازندهٔ آن‌ها سوخت با اکتان بالاتر تعیین کرده است، تأمین بنزین مناسب بخشی از الزامات نگهداری موتور محسوب می‌شود.

گرانی مرحله‌ای و محدودیت دسترسی

همزمان با عرضه بنزین سوپر گران‌قیمت، هزینه بنزین معمولی نیز برای مصرف‌کنندگان سهمیه سوم افزایش یافت و از بامداد ۱۷ شهریور، از پنج هزار به ۱۰ هزار تومان رسید؛ افزایشی ۱۰۰ درصدی که هزینهٔ سوخت‌گیری خارج از سهمیه‌های ارزان‌تر را دوبرابر کرد.

در ترکیب اعلام‌شده، تنها ۶۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی، ۵۰ لیتر بنزین سه هزار تومانی و ۵۰ لیتر بنزین ۱۰ هزار تومانی در دسترس مردم است و هزینهٔ مجموع این ۱۶۰ لیتر، ۷۴۰ هزار تومان می‌شود. جمع‌آوری کارت‌های اضطراری در ۱۱ استان نیز دسترسی به سوخت را بیش از گذشته به کارت شخصی وابسته کرد.

احمد مرادی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، روز ۴ آبان گفت محدودیت کارت‌های آزاد موجب طولانی‌تر شدن صف‌ها شده است و سهمیه موجود پاسخگوی نیاز بسیاری از مردم نیست. او دربارهٔ سفرهای درمانی، سوخت خودروهای شمارهٔ مناطق آزاد و ادامه فعالیت صیادان در مناطق جنوبی نیز هشدار داد.

با حداقل مزد پایه ماهانه ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار و ۵۵۰ تومان، خرید ۵۰ لیتر بنزین سوپر ۱۰۳ هزار تومانی، پنج میلیون و ۱۵۰ هزار تومان هزینه دارد. این نسبت نشان می‌دهد دسترسی به سوخت مناسب برای بخشی از خودروها تا چه اندازه از توان درآمدهای معمول فاصله گرفته است.

فشار گرانی بنزین به صاحبان خودرو محدود نمی‌شود. افزایش هزینهٔ تاکسی، پیک، توزیع شهری کالا و رفت‌وآمد نیروی کار می‌تواند به قیمت خدمات و کالاها منتقل شود.

در اقتصادی گرفتار پیامدهای جنگ، حصر اقتصادی، محدودیت سوخت و نگرانی از کیفیت آن، مردم هم هزینهٔ بیشتری برای بنزین می‌پردازند و هم با خطر هزینه‌های سنگین تعمیر مواجه‌اند. این افزایش مرحله‌ای نرخ‌ها بدون جبران متناسب درآمد هم بر خانوارهایی که توان تأمین نیازهای روزمره‌شان پیوسته کاهش می‌یابد، فشار بیشتری وارد می‌کند.