یک تحلیل گسترده که داده‌های بیش از ۱۰۰ میلیون نفر را دربرمی‌گرفت، نشان داد مصرف کوکائین، آمفتامین‌ها و ماری‌جوآنا همگی با افزایش خطر سکته مغزی ارتباط دارند. پژوهشگران دانشگاه کمبریج همچنین به شواهد ژنتیکی دست یافتند که نشان می‌دهد مصرف کوکائین و ماری‌جوآنا ممکن است در بروز برخی انواع سکته مغزی، نقش مستقیم داشته باشد.

نشانه‌های هشداردهنده سکته مغزی می‌تواند شامل افتادگی ناگهانی یک طرف صورت، ضعف یا بی‌حسی در یک سمت بدن، دشواری در صحبت کردن یا درک گفتار، اختلالات بینایی، سرگیجه یا از دست دادن هماهنگی حرکتی و سردرد ناگهانی و شدید باشد. 

اریک هارش‌فیلد، پژوهشگر انجمن آلزایمر در گروه علوم اعصاب بالینی دانشگاه کمبریج، تاکید کرد: «تحلیل ما نشان می‌دهد که این خود موادند که خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهند، نه دیگر عوامل مرتبط با سبک زندگی مصرف‌کنندگان.»

این یافته‌ها به‌ویژه برای افراد جوان‌تر اهمیت دارد که ممکن است خود را در معرض خطر بالای سکته مغزی ندانند.

به گزارش ساینس دیلی، مصرف کوکائین با افزایش ۹۶ درصدی خطر سکته مغزی همراه بود، در حالی که مصرف آمفتامین‌ها با افزایش ۱۲۲ درصدی این خطر ارتباط داشت. مصرف ماری‌جوآنا نیز با افزایشی کمتر، اما همچنان معنادار، به میزان ۳۷ درصد همراه بود. پژوهشگران میان مصرف مواد افیونی و سکته مغزی به لحاظ آماری ارتباطی معنادار پیدا نکردند.

این خطرها به‌ویژه در افراد زیر ۵۵ سال نگران‌کننده بود. در این گروه، مصرف آمفتامین‌ها با افزایش ۱۷۴ درصدی خطر سکته مغزی‌ــ یعنی نزدیک به سه برابر شدن خطرــ همراه بود و مصرف کوکائین نیز با افزایش ۹۷ درصدی آن ارتباط داشت. مصرف ماری‌جوآنا با افزایش ۱۴ درصدی خطر همراه بود.

یافته‌های این پژوهش در مجله بین‌المللی سکته مغزی (International Journal of Stroke) منتشر شد.

چرا این یافته‌ها اهمیت دارند؟

سکته مغزی یکی از مهم‌ترین علل مرگ‌ومیر و ناتوانی در جهان است و بسیاری از عوامل خطر آن را می‌توان اصلاح کرد. پژوهشگران می‌گویند مصرف تفریحی مواد مخدر نیز باید در کنار عوامل خطر شناخته‌شده‌تر مانند سیگار کشیدن، رژیم غذایی ناسالم، چاقی و کم‌تحرکی در نظر گرفته شود.

پژوهش‌های پیشین میان مصرف تفریحی مواد مخدر و سکته مغزی ارتباط نشان داده‌اند، اما بخش عمده شواهد از مطالعات مشاهده‌ای به دست آمده‌اند. از این‌ رو، تعیین اینکه آیا خود مواد مخدر خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهند یا دیگر عوامل مرتبط با سلامتی و سبک زندگی مصرف‌کنندگان مسئول این افزایش خطرند، دشوار بوده است. لذا پژوهشگران کمبریج برای بررسی دقیق‌تر این موضوع، دو رویکرد را با یکدیگر ترکیب کردند.

آن‌ها ابتدا مروری نظام‌مند و فراتحلیلی از ۳۲ مطالعه انجام دادند که در مجموع بیش از ۱۰۰ میلیون نفر را شامل می‌شد. سپس از روش «تصادفی‌سازی مندلی» استفاده کردند که از گونه‌های ژنتیکی برای بررسی احتمال وجود رابطه علت و معلولی میان عوامل مختلف بهره می‌گیرد.

این تحلیل شواهد ژنتیکی‌ به دست داد که وابستگی به کوکائین را با خونریزی داخل‌مغزی و سکته مغزی کاردیوآمبولیک مرتبط می‌کرد. سکته کاردیوآمبولیک زمانی رخ می‌دهد که یک لخته خون‌ــ که معمولا در قلب تشکیل شود‌ــ به مغز برسد و جریان خون را مسدود کند.

 مصرف ماری‌جوآنا با سکته مغزی به‌طور کلی و به‌ویژه با سکته ناشی از انسداد شریان‌های بزرگ ارتباط داشت؛ نوعی سکته که بر اثر مسدود شدن یکی از شریان‌های اصلی خون‌رسان به مغز رخ می‌دهد.

پژوهشگران نتوانستند درباره آمفتامین‌ها تحلیل ژنتیکی مشابهی انجام دهند، زیرا درباره مصرف این مواد مجموعه‌ داده‌های ژنتیکی به‌اندازه کافی بزرگ در دسترس نبود.

پژوهشگران همچنین دریافتند مصرف مشکل‌ساز الکل و وابستگی به آن با برخی زیرگونه‌های سکته مغزی ارتباط دارد، در حالی که اعتیاد به الکل با سکته مغزی به‌طور کلی مرتبط بود.

مواد مخدر چگونه خطر سکته را افزایش می‌دهند؟

پژوهشگران چند سازوکار را که مصرف تفریحی مواد مخدر ممکن است از طریق آن‌ها خطر سکته مغزی را افزایش دهد، شناسایی کردند. این سازوکارها عبارت‌اند از افزایش ناگهانی فشار خون، تنگی یا انقباض ناگهانی عروق خونی، نامنظم شدن ضربان قلب، افزایش انعقاد خون و التهاب عروق خونی. چنین تغییراتی می‌توانند هم به سکته‌های ایسکمیک (ناشی از مسدود شدن جریان خون‌) و هم به سکته‌های هموراژیک (همراه با خونریزی در مغز) منجر شوند.

مگان ریتسون، از گروه پژوهش سکته مغزی دانشگاه کمبریج، گفت: «این جامع‌ترین تحلیلی است که تاکنون درباره مصرف تفریحی مواد مخدر و خطر سکته مغزی انجام شده است و درباره اینکه موادی مانند کوکائین، آمفتامین‌ها و ماری‌جوآنا از عوامل خطر علّی سکته مغزی‌اند، شواهدی قانع‌کننده‌ ارائه می‌دهد. این یافته‌ها شواهدی مستحکم‌تر برای هدایت پژوهش‌های آینده و راهبردهای بهداشت عمومی در اختیار ما قرار می‌دهند.»