بسیاری از افراد تا زمانی که الیاف برس مسواک کاملا خم و فرسوده نشده‌اند، به فکر تعویض آن نمی‌افتند، اما دندانپزشکان می‌گویند در این مرحله احتمالا مدت زیادی از زمان مناسب تعویض مسواک گذشته است. یک مسواک فرسوده نه‌تنها پلاک‌های دندانی را به‌خوبی پاک نمی‌کند، بلکه ممکن است باعث شود هنگام مسواک زدن فشار بیشتری به دندان‌ها و لثه‌ها وارد کنیم.

توصیه عمومی این است که مسواک یا سری مسواک برقی هر سه تا چهار ماه یک‌ بار تعویض شود. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که موهای مسواک، چه در مسواک معمولی و چه در مسواک برقی، تقریبا پس از این مدت فرسوده می‌شوند و با افزایش عمر مسواک، میکروب‌های بیشتری روی سر آن تجمع می‌کنند.

با این حال دکتر کامی هاس، دندانپزشک دارای بورد تخصصی مستقر در سن‌دیه‌گو، بیمارانش را تشویق می‌کند که مسواکشان را هر ماه عوض کنند. او می‌گوید: «بیشتر مردم توصیه تعویض مسواک هر سه ماه یک‌بار را شنیده‌اند، اما سه ماه حداکثر مدتی است که باید از مسواک استفاده کرد، نه بازه زمانی مطلوب. دستورالعمل‌های رسمی در واقع تعویض مسواک را هر یک تا سه ماه توصیه می‌کنند و من در مطبم به بیماران می‌گویم هدفشان تعویض ماهانه باشد.»

به گفته دکتر بن دنسیگیر، دندانپزشک کودکان دارای بورد تخصصی مستقر در نیویورک، کودکان نیز ممکن است لازم باشد مسواکشان را زودتر تعویض کنند. او می‌گوید: «کودکان معمولا سر مسواک را می‌جوند یا هنگام مسواک‌ زدن فشار زیاد و نامتوازنی وارد می‌کنند که باعث می‌شود موهای مسواک بسیار سریع‌تر خراب شوند. اگر موهای مسواک از هم باز، خمیده یا ریش‌ریش شده‌اند، باید آن را کنار گذاشت، حتی اگر فقط چهار هفته از عمر آن گذشته باشد.»

چرا تعویض به‌موقع مسواک اهمیت دارد؟

مسواک آن روزی که بسته‌بندی آن را باز می‌کنید، بهترین عملکرد را دارد و هر بار استفاده پس از آن، اندکی از کارآیی‌اش می‌کاهد. با فرسوده‌ شدن مسواک، توانایی آن در انجام دادن وظیفه اصلی‌اش، یعنی برداشتن پلاک از سطح دندان‌ها و امتداد خط لثه، کاهش می‌یابد. در حالی که انباشته‌ شدن این لایه چسبنده باعث تجمع باکتری‌ها در دهان می‌شود و به مرور زمان می‌تواند خطر پوسیدگی دندان، التهاب لثه و بوی بد دهان را افزایش دهد و در صورت درمان‌ نشدن، به بیماری‌ بافت‌های نگهدارنده دندان منجر شود.

از طرفی، هنگامی که نشانه‌ فرسودگی موهای مسواک مشهود می‌شود، بیشتر افراد برای دستیابی به احساس پاکیزگی، هنگام مسواک‌ زدن فشار بیشتری وارد می‌کنند که این اشتباه بزرگی است، زیرا فشار بیش‌ازحد هنگام مسواک‌ زدن می‌تواند ساختار دندان را بر اثر سایش از بین ببرد و مهم‌تر از آن، به عقب‌نشینی لثه منجر شود. لثه پس از عقب‌نشینی، به‌طور طبیعی دوباره رشد نمی‌کند.

تعویض منظم مسواک به همه توصیه می‌شود، اما برای افرادی که برای درمان‌های زیبایی یا ترمیمی دندان هزینه کرده‌اند، اهمیت ویژه‌ای دارد. تحریک یا عقب‌نشینی لثه‌ــ در نتیجه استفاده از مسواک ناکارآمد یا وارد کردن فشار بیش‌ازحد‌ــ می‌تواند ظاهر لمینت‌ها یا روکش‌ها را در نزدیکی خط لثه تغییر دهد، حتی اگر خود درمان دندانپزشکی کاملا بی‌نقص انجام شده باشد. 

صرف‌نظر از کاهش کارآیی، دلیل دیگری که برای تعویض منظم مسواک وجود دارد، میکروب‌ها است. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مسواک‌ها می‌توانند حتی بیش از نشیمنگاه توالت یا کف سرویس بهداشتی عمومی، محل تجمع باکتری‌ها باشند؛ از جمله باکتری اشریشیا کلی، استافیلوکوک‌ها، قارچ‌ها و ویروس‌ها. حتی ممکن است ذرات مدفوع که هنگام کشیدن سیفون در سرویس‌های بهداشتی مشترک در هوا پراکنده می‌شوند، روی آن‌ها بنشینند. 

به همین دلیل برخی متخصصان علاوه بر خرید مسواک جدید در هر چهار هفته، استفاده از دستگاه ضدعفونی‌کننده فرابنفش را برای از بین‌ بردن میکروب‌ها و خشک‌ کردن موهای مسواک میان دو نوبت استفاده توصیه می‌کنند.

آیا پس از بیماری باید مسواک را عوض کرد؟

دندانپزشکان در پاسخ به این پرسش اتفاق‌نظر دارند: بله، چه به‌تازگی از آنفلوانزا بهبود یافته باشید، چه از عفونت گوارشی یا کووید‌ــ۱۹، مسواک قدیمی خود را دور بیندازید و از مسواکی جدید استفاده کنید. تعویض مسواک پس از بیماری می‌تواند خطر ابتلای مجدد یا انتقال آلودگی را کاهش دهد، چون ویروس‌ها و باکتری‌ها ممکن است روی موهای مسواک باقی بمانند.

هنگام خرید مسواک به چه نکاتی توجه کنیم؟

موهای نرم: دندانپزشکان عموما استفاده از مسواک‌هایی با موهای نرم یا بسیار نرم را توصیه می‌کنند. موهای نرم انعطاف بیشتری دارند، راحت‌تر در اطراف دندان‌ها حرکت می‌کنند و آسیب کمتری به لثه وارد می‌کنند. برای پاک کردن پلاک نیز به مسواک زبر نیازی نیست، زیرا پلاک نرم است و برای برداشتن آن نیازی به وارد کردن فشار نیست.

سری کوچک: مسواک‌هایی با سری کوچک‌تر معمولا امکان دسترسی بهتری به دندان‌های عقبی و نقاط دشوار دهان فراهم می‌کنند. جابه‌جاکردن سر کوچک‌تر مسواک در دهان آسان‌تر است و بهتر می‌توان آن را به گوشه‌ها، فرورفتگی‌ها و فضای میان دندان‌ها رساند، در حالی که سری بیش‌ازحد بزرگ مسواک ممکن است از روی برخی نواحی عبور کند، بی‌آنکه آن‌ها را به‌درستی تمیز کند.

طراحی متناسب با شکل دندان‌ها: دندان‌ها سطحی کاملا صاف ندارند. مسواکی که طراحی موهای آن بتواند بهتر با انحناها و شیارهای دندان و خط لثه هماهنگ شود، ممکن است دسترسی به این نواحی را آسان‌تر کند.