یک مطالعه جدید نشان می‌دهد خوردن غذاها و نوشیدنی‌های شیرین هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک ممکن است تعادل باکتری‌های روده را بیشتر برهم بزند و زمینه را برای رشد برخی باکتری‌های خطرناک فراهم کند.
این پژوهش که نتایج آن روز چهارشنبه در مجله علمی «نیچر» (Nature) منتشر شد، روی بیماران سرطانی بستری انجام گرفت که پیش از پیوند سلول‌های بنیادی پیوسته آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کردند. از آنجا که تمام وعده‌های غذایی این بیماران در بیمارستان تهیه می‌شد، پژوهشگران می‌دانستند هر بیمار دقیقا چه خورده و چه مقدار از مواد غذایی مختلف مصرف کرده است. دستیابی به چنین اطلاعات دقیقی در مطالعات تغذیه چندان آسان نیست، زیرا در بسیاری از پژوهش‌ها از افراد خواسته می‌شود آنچه را در ساعات یا روزهای گذشته خورده‌اند به خاطر بیاورند و گزارش کنند، روشی که احتمال خطا در آن بسیار است.
میکروبیوم روده مجموعه‌ای از تریلیون‌ها باکتری، ویروس و دیگر میکروب‌هاست که در دستگاه گوارش زندگی می‌کنند. این میکروب‌ها به هضم غذا و تولید برخی ویتامین‌های ضروری کمک می‌کنند و در عملکرد سیستم ایمنی نیز نقش دارند. یافته‌های علمی همچنین از ارتباط میان میکروبیوم روده و مغز حکایت دارند؛ ارتباطی که ممکن است در تولید انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند سروتونین و در نتیجه فرایندهای مرتبط با خواب، خلق‌وخو و استرس نقش داشته باشد.
به نوشته تارنمای سی‌ان‌ان، رژیم غذایی یکی از عوامل مهم در تعیین تعداد و تنوع باکتری‌های روده است. بررسی‌ها نشان داده‌اند افرادی که غذاهای متنوع، گیاهی و سرشار از فیبر می‌خورند، معمولا میکروبیوم متنوع‌تری نسبت به افرادی دارند که بخش بیشتری از رژیم غذایی‌شان را مواد غذایی فراوری‌شده تشکیل می‌دهد. به‌طور کلی، تنوع بیشتر میکروب‌های روده نشانه وضعیت سالم‌تر است، زیرا وقتی گونه‌های مختلف میکروبی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، باکتری‌های بالقوه بیماری‌زا کمتر فرصت می‌یابند تکثیر شوند و بر محیط روده غلبه کنند.
دکتر جاناتان پیلد، پزشک و پژوهشگر مرکز سرطان «مموریال اسلون کترینگ» (Memorial Sloan Kettering) و از نویسندگان این مطالعه، می‌گوید تفاوت مهم این تحقیق با بسیاری از مطالعات پیشین در شرایط خاص بیماران بررسی‌شده است. درمان سرطان و مصرف آنتی‌بیوتیک تعادل میکروبیوم آنها را برهم زده بود و وضعیت تغذیه‌ای‌شان نیز تحت تأثیر درمان قرار داشت.
پژوهشگران مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ، «مرکز پزشکی لانگون» دانشگاه نیویورک (NYU’s Langone Health) و مرکز سرطان «سیتی آو هوپ» (City of Hope) در لس‌آنجلس از همین شرایط استفاده کردند تا دریابند پس از برهم خوردن تعادل طبیعی باکتری‌های روده، غذاهای مختلف چه تأثیری بر ترکیب میکروبیوم دارند.
پیلد گفت پژوهشگران داده‌ها را به شیوه‌های مختلف بررسی کردند تا ببینند چه الگوهایی از دل آنها بیرون می‌آید.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
آنها ابتدا سراغ گروه‌های اصلی مواد مغذی مانند چربی، کربوهیدرات و فیبر رفتند و ارتباط هرکدام را با انواع باکتری‌های روده بررسی کردند. سپس مواد غذایی مشخصی مانند مرغ، سیب و کیک شکلاتی را نیز جداگانه بررسی کردند.
اما یک الگو بارها تکرار شد: هرچه بیماران مواد غذایی شیرین بیشتری می‌خوردند، آسیب ناشی از آنتی‌بیوتیک به میکروبیوم روده نیز بیشتر می‌شد. به گفته پیلد، نوع قند تفاوت چندانی در این الگو نداشت، هرچند قندهای افزوده با اثر نامطلوب بیشتری همراه بودند.
پژوهشگران برای این مطالعه بیش از هزار نمونه مدفوع از ۱۷۳ بیمار را بررسی کردند. این بیماران در مجموع بیش از ۹ هزار و ۴۰۰ وعده غذایی تهیه‌شده در بیمارستان را خورده بودند.
نتایج نشان داد هرچه میزان و شدت مصرف آنتی‌بیوتیک بیشتر بود، تنوع باکتری‌های روده نیز بیشتر کاهش می‌یافت.
درمورد بیشتر مواد غذایی، ارتباط مشخصی با تغییر تنوع باکتری‌های روده دیده نشد. شیرینی‌ها اما مستثنی بودند. پژوهشگران در این گروه، قند، خوراکی‌های شیرین و نوشیدنی‌های شیرین‌شده را قرار دادند. محاسبات آنها نشان داد، هنگام درمان با آنتی‌بیوتیک، به ازای حدود ۱۰۰ گرم افزایش مصرف این مواد تنوع میکروبیوم بیماران حدود ۲۴ درصد کمتر بود.
همزمان با کاهش تنوع میکروبیوم، جمعیت برخی باکتری‌های بالقوه مضر نیز افزایش یافت. یکی از آنها «انتروکوکوس فاسیوم» بود.
انتروکوکوس از باکتری‌هایی است که بدون ایجاد اختلال در روده زندگی می‌کند. در حالت عادی، باکتری‌های دیگر اجازه نمی‌دهند جمعیت آن بیش از حد افزایش یابد، اما مصرف آنتی‌بیوتیک ممکن است بسیاری از رقبای آن را از بین ببرد و فضا را برای تکثیر این باکتری باز کند. اگر انتروکوکوس از دیواره روده عبور کند و وارد جریان خون شود، ممکن است عفونت‌های جدی، از جمله سپسیس، ایجاد کند.
پیلد گفت این مسئله در بیماران پیوند مغز استخوان اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا افزایش انتروکوکوس برخی عوارض پیوند، از جمله «بیماری پیوند علیه میزبان» را تشدید می‌کند.
در این بیماری، سلول‌های ایمنی موجود در بافت پیوندی، بدن گیرنده را بیگانه تشخیص می‌دهند و به بافت‌های سالم او حمله می‌کنند.
پژوهشگران در مرحله بعد آزمایش مشابهی را روی موش‌ها انجام دادند تا دریابند آیا همان تغییراتی که در بیماران دیده بودند در حیوانات نیز رخ می‌دهد. تجویز یک دوز آنتی‌بیوتیک با طیف اثر گسترده به موش‌ها تنها باعث افزایش اندک باکتری‌های انتروکوکوس شد. اما وقتی پس از آنتی‌بیوتیک به آنها قند بیشتری داده شد، میزان این باکتری در روز سوم ۱۶ برابر و در روز ششم ۳۳ برابر شد.
در بیماران نیز مصرف بیشتر قند با افزایش خطر همراه بود. خطر مرگ پس از پیوند در کسانی که بیش از میانگین قند مصرف می‌کردند، حدود ۱۲ درصد بیشتر از بیمارانی بود که قند کمتری می‌خوردند. پیلد گفت این تفاوت زیاد نیست، اما آن‌قدر هست که در ارزیابی خطر این بیماران اهمیت داشته باشد.
افزایش جمعیت انتروکوکوس نیز کوتاه‌مدت نبود و تا حدود هشت روز پس از درمان با آنتی‌بیوتیک ادامه پیدا کرد.
دکتر آنتونی مائرسو، استاد ویروس‌شناسی و میکروب‌شناسی کالج پزشکی بیلور در هیوستون که در این تحقیق نقشی نداشت، مطالعه را «واقعا جالب» خواند و گفت احتمالا یافته‌های آن توجه زیادی جلب کند.
او گفت این موضوع برای بیماران پیوندی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا جلوگیری از عفونت یکی از نگرانی‌های اصلی درباره این بیماران است. به گفته مائرسو، یافته‌های جدید حتی این پرسش را پیش می‌کشد که آیا بیمارستان‌ها باید در رژیم غذایی این بیماران تجدیدنظر کنند.
با این حال، هنوز یک پرسش مهم بی‌پاسخ مانده است: آیا آنچه در این بیماران دیده شده درباره افرادی که برای عفونت‌های معمول و خارج از بیمارستان آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنند نیز صدق می‌کند؟ برای مثال، معلوم نیست مصرف زیاد قند هنگام درمان یک عفونت گوش با آنتی‌بیوتیک، فرد را بعدها در برابر عفونت‌های دیگر آسیب‌پذیرتر می‌کند یا نه.
پیلد تأکید کرد که این مطالعه یک کارآزمایی بالینی تصادفی و کنترل‌شده نبوده است. بنابراین پژوهشگران نمی‌توانند بر اساس این نتایج با قطعیت بگویند کاهش قند هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک از میکروبیوم روده محافظت می‌کند. برای رسیدن به چنین نتیجه‌ای باید رژیم‌های غذایی مختلف در شرایط کنترل‌شده با یکدیگر مقایسه شوند.
با این همه، از آنجا که پرهیز از مصرف بیش از اندازه قند در هر حال توصیه می‌شود، پیلد معتقد است محدود کردن خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های شیرین در دوره مصرف آنتی‌بیوتیک منطقی است.
او گفت یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد شاید لازم نباشد افراد همیشه و به‌طور کامل قند و شیرینی را کنار بگذارند، اما زمانی که آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنند کمتر مصرف کردن این مواد اهمیت بیشتری می‌یابد.
