نتایج مطالعه‌ای گسترده نشان می‌دهد تجویز «سفپیم»، آنتی‌بیوتیکی که برای درمان برخی عفونت‌های جدی باکتریایی استفاده می‌شود، ممکن است در بزرگسالان با افزایش خطر مرگ همراه باشد. با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند این یافته ثابت نمی‌کند که خود دارو عامل افزایش خطر مرگ است و توصیه‌ای نیز برای کنار گذاشتن آن مطرح نشده است.

«سفپیم» (Cefepime) برای درمان ذات‌الریه و عفونت‌های ادراری و پوستی به کار می‌رود و معمولا در بیمارستان تزریق می‌شود. این آنتی‌بیوتیک در برابر طیف گسترده‌ای از باکتری‌ها مؤثر است و به همین دلیل در درمان برخی عفونت‌های شدید کاربرد دارد.

این دارو ممکن است عوارض جدی مانند گیجی، کاهش سطح هوشیاری و تشنج ایجاد کند. احتمال بروز این عوارض به‌ویژه در سالمندان و افرادی که مشکلات کلیوی دارند بیشتر است.

پژوهشی جدید که نتایج آن در نشریه «جاما نتورک اوپن» (JAMA Network Open، مجله انجمن پزشکی آمریکا) منتشر شده است، ۱۱۰ کارآزمایی بالینی تصادفی با شرکت بیش از ۲۲ هزار بیمار را بررسی کرده است. در این مطالعات، بیماران با سفپیم یا یکی دیگر از آنتی‌بیوتیک‌های خانواده بتالاکتام، از جمله پنی‌سیلین‌ها و سفالوسپورین‌ها، تحت درمان قرار گرفتند.

شرکت‌کنندگان بزرگسالان و کودکانی بودند که به دلیل ذات‌الریه، عفونت‌های شدید باکتریایی، عفونت‌های ادراری، مننژیت یا نوتروپنی تب‌دار تحت درمان قرار داشتند. نوتروپنی تب‌دار وضعیتی جدی است که در آن بیمار همزمان دچار تب و کاهش شدید نوعی از گلبول‌های سفید می‌شود که نقش مهمی در مقابله با عفونت دارند.

میزان مرگ‌ومیر در مصرف‌کنندگان سفپیم اندکی بیشتر بود

در مجموع از میان ۱۱ هزار و ۷۲۶ بیماری که با سفپیم درمان می‌شدند، ۷۷۸ نفر، معادل ۶.۶ درصد، جان باختند. این رقم در میان بیمارانی که آنتی‌بیوتیک دیگری مصرف کرده بودند ۶.۲ درصد بود. پژوهشگران موارد مرگ را در حدود ۳۰ روز پس از درمان بررسی کردند.

پژوهشگران سپس با استفاده از روش فراتحلیل «بیزی» (Bayesian meta-analysis) به این نتیجه رسیدند که با احتمال ۹۴.۴ درصد، درمان با سفپیم در مقایسه با سایر آنتی‌بیوتیک‌های بتالاکتام با مرگ‌ومیر بیشتر همراه بوده است.

وقتی بررسی تنها به ۷۳ مطالعه منتشرشده و داوری‌شده محدود شد، این احتمال به ۹۸.۶ درصد افزایش یافت. ارتباط میان مصرف سفپیم و مرگ‌ومیر در بزرگسالان بیش از کودکان بود و در بیماران مبتلا به نوتروپنی تب‌دار نیز بیشتر دیده شد.

فاکس نیوز می‌نویسد که با وجود این یافته‌ها، پژوهشگران توصیه نکردند که درمان با سفپیم متوقف شود. آنها در عوض خواستار تحقیقات بیشتر و تدوین دستورالعمل‌های دقیق‌تر برای استفاده ایمن از این دارو شدند.

چرا دوز سفپیم اهمیت دارد؟

پژوهشگران هنوز توضیح مشخصی برای ارتباط مشاهده‌شده میان سفپیم و افزایش مرگ‌ومیر پیدا نکرده‌اند، اما چند عامل احتمالی را مطرح کرده‌اند. یکی از این عوامل، مقدار دارویی است که بیمار مصرف می‌کند. اگر دوز سفپیم بیش از حد پایین باشد، ممکن است برای مهار عفونت کافی نباشد. از سوی دیگر، بالا رفتن بیش از اندازه مقدار دارو در بدن ممکن است به دستگاه عصبی آسیب برساند و عوارضی مانند گیجی، اختلال هوشیاری یا تشنج ایجاد کند.

به همین دلیل، تعیین دوز مناسب سفپیم اهمیت بسیاری دارد. مقدار بیشتر دارو ممکن است تأثیر آن بر باکتری‌ها را افزایش دهد، اما در عین حال احتمال بروز عوارض ناشی از تجمع دارو در بدن را نیز بالا می‌برد.

این مطالعه ثابت نمی‌کند سفپیم عامل مرگ است

پژوهشگران به چند محدودیت مهم در این مطالعه اشاره کرده‌اند. کارآزمایی‌های بررسی‌شده از نظر طراحی، نوع بیماران، مقدار داروی تجویزشده و آنتی‌بیوتیک‌هایی که با سفپیم مقایسه شده بودند، یکسان نبودند. برخی از این مطالعات نیز چند دهه پیش انجام شده‌اند.

مهم‌تر از همه، این بررسی تنها وجود ارتباط میان درمان با سفپیم و افزایش مرگ‌ومیر را نشان داده و ثابت نکرده است که خود این آنتی‌بیوتیک علت مرگ بیماران بوده است.

مارک سیگل، تحلیلگر ارشد پزشکی فاکس نیوز که در این پژوهش مشارکت نداشت، می‌گوید وضعیت جسمی بیمارانی که با سفپیم درمان می‌شوند نیز باید در نظر گرفته شود. برای مثال، نوتروپنی تب‌دار خود یک وضعیت جدی و بالقوه مرگبار است و همین مسئله تشخیص این را که دارو تا چه اندازه در نتیجه درمان نقش داشته است دشوار می‌کند.

به گفته او، داده‌ها همچنین این احتمال را مطرح می‌کنند که درمان با دوز کمتر یا بیشتر از مقدار مناسب، بیش از خود دارو در افزایش خطر نقش داشته باشد. آیزاک دپکینز، از مرکز پزشکی لانگون دانشگاه نیویورک، نیز تأکید کرده است که سفپیم همچنان داروی مهمی برای درمان عفونت‌های ناشی از باکتری‌های گرم‌منفی است و نتایج این مطالعه نباید باعث نگرانی بیماران یا قطع خودسرانه درمان شود.

به گفته او، در برخی موارد سفپیم ممکن است یکی از معدود گزینه‌های مناسب برای درمان عفونت‌های شدید باشد. این مطالعه نیز وضعیت بالینی مشخصی را شناسایی نکرده است که نشان دهد در آن سفپیم انتخاب نامناسبی است. در مجموع، یافته‌های جدید بیش از آنکه دلیلی برای کنار گذاشتن سفپیم باشند، بر اهمیت انتخاب دقیق دوز، توجه به شرایط هر بیمار و انجام تحقیقات بیشتر درباره ایمنی این آنتی‌بیوتیک تأکید دارند.