اختلال اینترنت و تلفن در ایران؛ مشترکان در جست‌وجوی یک خط آنتن

همراه اول و ایرانسل در کمتر از یک سال سه بار قیمت بسته‌های اینترنت را بالا برده‌اند

طرح گرافیکی یک تلفن همراه با علامت قطع آنتن، با نمایی از ساختمان‌های تهران و برج میلاد -هوش مصنوعی

چند ماه پس از برقراری دوباره اینترنت بین‌المللی که جمهوری اسلامی با آغاز جنگ در اسفند ۱۴۰۴ قطع کرده بود، کاربران همچنان از افت سرعت و قطعی‌های مکرر خبر می‌دهند. این اختلال‌ها در حالی ادامه دارد که همراه اول و ایرانسل از ابتدای آبان‌ماه بهای بسته‌های اینترنت همراه را ۴۰ درصد افزایش داده‌اند. برخی مشترکان می‌گویند اتصالشان در فاصله چند ساعت بارها قطع می‌شود و برای ارسال یک فایل باید چند بار تلاش کنند.

به گفته مشترکان، تماس‌های تلفنی هم گاهی در میانه مکالمه قطع می‌شود و در مواردی شبکه تلفن همراه از دسترس خارج می‌شود. کاربران برای برقراری یک تماس ساده ناچارند جایشان را عوض کنند تا گوشی آنتن بگیرد یا با روشن و خاموش کردن حالت پرواز دوباره به شبکه وصل شوند. این تلاش‌های مکرر بخشی از وقت روزانه مردم را صرف دسترسی به خدماتی می‌کند که هزینه آن را پرداخته‌اند.

از قطع پیامک در سال ۸۸ تا خاموشی سراسری آبان ۹۸

سابقه قطع ارتباطات به دست جمهوری اسلامی در جریان اعتراضات دست‌کم به خرداد ۱۳۸۸ بازمی‌گردد. خدمات پیامک در روز انتخابات ریاست‌جمهوری قطع شد و روز بعد، هم‌زمان با آغاز اعتراض‌ها به نتایج اعلام‌شده، شبکه تلفن همراه دچار اختلال شدید شد. سپس کندی اینترنت، مسدود شدن وب‌سایت‌ها و اختلال در تماس‌ها و پیامک‌ها، گزارش‌دادن از آنچه در خیابان‌ها می‌گذشت را برای شهروند-خبرنگاران دشوار کرده بود.

ده سال بعد، در جریان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ به افزایش قیمت بنزین، حکومت دستور قطع کامل اینترنت را صادر کرد. اپراتورهای تلفن همراه از بعدازظهر ۲۵ آبان قطع دسترسی را آغاز کردند و ارائه‌دهندگان اینترنت ثابت هم به‌دنبال آن‌ها ارتباط مشترکان را قطع کردند. بخش عمده کشور حدود یک هفته از اینترنت جهانی محروم ماند. عفو بین‌الملل اعلام کرد که این خاموشی ابعاد کشتار معترضان به دست نیروهای امنیتی را پنهان کرد.

همچنین نت‌بلاکس در تیر ۱۴۰۰، هم‌زمان با اعتراضات به کمبود آب در خوزستان، اختلال شدید اینترنت همراه را ثبت کرد. سپس در سال ۱۴۰۱ و اعتراضات سراسری پس از جان‌باختن مهسا امینی هم داده‌های کلادفلر و دیگر نهادهای پایش شبکه نشان داد که اینترنت همراه اول، ایرانسل و رایتل از ۳۰ شهریور تا ۱۱ مهر ۱۴۰۱، برای ۱۳ روز پیاپی از حدود چهار بعدازظهر تا نیمه‌شب قطع می‌شد.

در زاهدان نیز پس از کشتار شهروندان معترض در «جمعه خونین»، قطعی‌های جمعه هم‌زمان با سخنرانی مولوی عبدالحمید تا سال ۱۴۰۲ ادامه یافت و به اینترنت ثابت شهر هم رسید.

دو جنگ و یک خیزش، سه قطعی گسترده

جمهوری اسلامی هم‌زمان با آغاز جنگ ۱۲روزه در خرداد ۱۴۰۴ بار دیگر دسترسی مردم به اینترنت را محدود کرد. محدودیت‌ها از ۲۳ خرداد آغاز شد و دسترسی در ۲۸ خرداد تقریبا به‌طور کامل قطع شد. بخشی از اتصال از ۳۱ خرداد بازگشت و بازیابی کامل‌تر شبکه تا چهارم تیر طول کشید.

Read More

This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)

اما جمهوری اسلامی شامگاه ۱۸ دی ۱۴۰۴، هم‌زمان با اوج خیزش ملی در پی فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، بار دیگر اینترنت را در سراسر کشور قطع کرد. داده‌های نت‌بلاکس و کلادفلر نشان داد که اتصال به حدود یک درصد سطح عادی سقوط کرد و این خاموشی حدود ۲۰ روز ادامه داشت. در همان روزهایی که نیروهای حکومتی معترضان را در خیابان‌ها سرکوب می‌کردند و می‌کشتند، اختلال در تماس‌های تلفنی هم پیگیری وضعیت بازداشت‌شدگان و مجروحان و تماس خانواده‌ها با یکدیگر را دشوارتر کرد.

اتصال به‌تدریج برقرار شد، اما با آغاز حملات آمریکا و اسرائیل در نهم اسفند، حکومت دوباره دسترسی عمومی به اینترنت بین‌المللی را قطع کرد. در پنجم خرداد ۱۴۰۵ و پس از خاموشی نزدیک به ۹۰ روزه، مسعود پزشکیان دستور بازگشایی اینترنت بین‌المللی را صادر کرد. با این حال گزارش‌های اخیر از اختلال‌های روزانه نشان می‌دهد که شبکه هنوز برای بخشی از مشترکان به وضعیتی قابل اتکا بازنگشته است.

سه نوبت افزایش قیمت در کمتر از یک سال

همراه اول و ایرانسل در کمتر از یک سال سه بار قیمت بسته‌های اینترنت را بالا برده‌اند. نخستین افزایش در ۱۱ آذر ۱۴۰۴ به میزان ۲۰ درصد اعمال شد. در پنجم اسفند، چهار روز پیش از آغاز جنگ دوم، تعرفه‌ها ۱۸ درصد دیگر بالا رفت. تازه‌ترین افزایش هم از اول آبان ۱۴۰۵ با تایید مراجع تصمیم‌گیر اعمال شد.

هزینه قطعی برای مردم به بهای بسته اینترنت محدود نمی‌شود. برای یک فروشنده آنلاین، چند ساعت بی‌خبری از سفارش‌ها می‌تواند به از دست رفتن مشتری و درآمد منجر شود. برای کارمند دورکار، قطع ارتباط ممکن است تحویل کار یا حضور در جلسه را به تعویق بیندازد. انتقال پول، شرکت در کلاس و پیگیری درخواست‌های اداری هم به اتصالی وابسته است که به روایت کاربران، گاهی در میانه همان کار قطع می‌شود.

در یک نمونه و در مردادماه ۱۴۰۵ مشخص شد که برای نخستین‌بار از زمان آغاز رتبه‌بندی دانشگاه‌های تاثیرگذار موسسه آموزش عالی تایمز، نام هیچ دانشگاه ایرانی در فهرست سال ۲۰۲۶ دیده نمی‌شود، زیرا قطعی اینترنت به دستور جمهوری اسلامی، ارتباط دانشگاه‌ها و دانشجویان ایرانی را با دانشگاه‌ها و موسسات علمی جهان قطع کرده بود.

اکنون نیز سرعت اجرای تعرفه‌های تازه در برابر بلاتکلیفی مشترکان، اولویت جمهوری اسلامی و اپراتورهای تحت نظارتش را نشان می‌دهد. قیمت‌های جدید از بامداد اول آبان در سامانه‌های فروش اعمال شد، اما خبری از زمان‌بندی مشخص برای رفع اختلال‌های روزانه یا سازوکاری روشن برای جبران خسارت مشترکان نیست.

جمهوری اسلامی در زمان اعتراضات و جنگ بارها دسترسی مردم را قطع کرده و حالا هم در شرایطی مجوز گرانی می‌دهد که مشترکان برای برقراری یک تماس ساده همچنان باید دنبال یک خط آنتن بگردند.

بیشتر از تکنولوژی