همزمان با افزایش شدید قیمت مواد غذایی، درمان، حمل‌ونقل، پوشاک، مسکن و گسترش فقر در ایران، دولت مسعود پزشکیان برای حذف خانوارها از فهرست مشمولان دریافت کالابرگ، معیارهای درآمدی تازه‌ای اعلام کرد که بر اساس آنها، خانواده‌های یک تا سه نفره با درآمد ماهانه ۲۰ میلیون تومان و بیشتر و خانواده‌های چهار نفره با درآمد ۲۷ میلیون تومان و بیشتر، هم از دریافت این حمایت معیشتی و ناچیز محروم شده‌اند.

این در حالی است که براورد کارشناسان اقتصادی و فعالان کارگری در ایران از رسیدن هزینهٔ حداقلی زندگی خانوارها در شهرهای بزرگ به ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیون تومان حکایت دارد. اکنون در شرایطی که تورم نقطه‌به‌نقطه در مهرماه به ۸۸.۷ درصد رسید و قیمت بسیاری از مواد غذایی طی ماه‌های اخیر چند برابر شده، دولت حتی واریز اعتبار محدود کالابرگ را نیز برای بخشی از خانوارهای کم‌درآمد و طبقه متوسط، متوقف کرده است.

یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، با تشریح معیارهای تازه استطاعت‌سنجی اعلام کرد که درآمد خانوار، میزان تراکنش‌های بانکی، خریدها و مالکیت خودرو و مسکن در تعیین مشمولان دریافت کالابرگ نقش دارند. بر اساس سقف‌ درآمدی اعلام‌شده، خانواده‌های یک تا سه نفره باید درآمدی کمتر از ۲۰ میلیون تومان داشته باشند تا مشمول دریافت کالابرگ شوند. این سقف برای خانواده‌های چهار نفره کمتر از ۲۷ میلیون تومان تعیین شده است و به ازای هر عضو اضافی، هفت میلیون تومان افزایش می‌یابد.

اندایش در ادامه، از حذف یک میلیون خانوار در مرحلهٔ نخست بازنگری، خبر داد.

سقف درآمد برابر با یک‌چهارم خط فقر

در حالی که هدف اصلی حمایت‌های معیشتی دولت‌ها در سراسر جهان، کمک به تأمین نیازهای اولیه مردم و کاهش فاصلهٔ درآمد خانوارها با هزینه‌های ضروری زندگی است، در ایران پرداخت کالابرگ عملاً تأثیر ناچیزی در جبران هزینه‌های معیشتی دارد.

مقایسه سقف‌های تازهٔ دولت با هزینهٔ واقعی زندگی در ایران هم شکاف بزرگی را آشکار می‌کند. چنانچه اگر هزینهٔ حداقلی زندگی یک خانواده چهار نفره را ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیون تومان در نظر بگیریم، درآمد ۲۷ میلیون تومانی تنها حدود ۲۱ تا ۲۷ درصد این هزینه را پوشش می‌دهد.

حداقل مزد پایهٔ کارگران در سال ۱۴۰۵ نیز همچنان حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان است و مجموع دریافتی یک کارگر با مزایای متعارف خانوادگی نیز با براوردهای سبد معیشت فاصلهٔ قابل‌توجهی دارد. حتی در خانواده‌هایی که دو نفر شاغل‌اند، مجموع درآمد ممکن است از سقف تعیین‌شده برای دریافت کالابرگ عبور کند، بی‌آنکه هزینهٔ اجاره‌خانه، خوراک، درمان و تحصیل فرزندان تأمین شود.

کالابرگ بی‌اثر

در طرح آبان‌ماه، اعتبار برخی مشمولان که فرم خوداظهاری را تکمیل کردند، به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برای هر نفر افزایش یافت و اعتبار سایر دریافت‌کنندگان یک میلیون تومان اعلام شد. با این حال، قیمت‌های کنونی مواد غذایی نشان می‌دهد که حتی این مبالغ نیز تنها پاسخگوی بخش کوچکی از هزینهٔ خوراک خانوارها است.

در بازار ایران، قیمت یک بستهٔ ۱۰ کیلویی برنج هندی به ۴.۵ میلیون تومان رسیده است و بسته‌های چای نیز بیش از یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان قیمت دارند. قیمت یک بسته ماکارونی ۷۰۰ گرمی نیز در نمونه‌های گزارش‌شده، به ۱۷۰ هزار تومان افزایش یافته است.

همچنین بر اساس فهرست قیمت‌های منتشرشده در روز دوشنبه ۱۸ آبان، بهای هر کیلو ماهیچه گوسفندی به دو میلیون و ۵۶۰ هزار تومان، ران گوسفندی به دو میلیون و ۵۵۰ هزار تومان و راستهٔ گوساله به دو میلیون و ۲۵۰ هزار تومان رسیده است. به این ترتیب، اعتبار یک میلیون تومانی کالابرگ حتی برای خرید نیم کیلوگرم از برخی انواع گوشت قرمز کافی نیست.

فتح‌الله توسلی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، هم افزایش ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ را ناکافی دانست و یادآور شد قیمت پنیری که سال گذشته حدود ۸۰ هزار تومان بود، اکنون به حدود ۳۰۰ هزار تومان رسیده است. به گفتهٔ او، افزایش محدود اعتبار کالابرگ نمی‌تواند فشار ناشی از جهش قیمت کالاهای اساسی را جبران کند.

حذف مشمولان و سردرگمی خانوارها

گزارش‌ها از واریز نشدن اعتبار کالابرگ برخی خانوارها در آبان‌ماه حکایت دارد و گفته می‌شود شماری از سرپرست خانوارها پس از استعلام وضعیت خود، با پیام «شما از آبان‌ماه مشمول کالابرگ نیستید» مواجه شده‌اند.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، پیش‌تر خبر حذف ۳۰ تا ۴۰ میلیون نفر از دریافت‌کنندگان کالابرگ را تکذیب کرده بود. با این حال، اعلام حذف یک میلیون خانوار در مرحلهٔ نخست و تغییر معیارهای درآمدی، نگرانی‌ها را از گسترش دامنهٔ محرومیت از حمایت‌های معیشتی افزایش داده است.

همزمان، انتقادها از نظام دهک‌بندی نیز ادامه دارد. سمیه رفیعی، عضو هیأت‌رئیسهٔ مجلس، با اشاره به اشکالات شناسایی خانوارهای نیازمند، خواستار اصلاح اطلاعات اقتصادی و معیارهای تعیین مشمولان شد.