«قبلا وقتی پول گوشت و مرغ نداشتیم، میگفتیم حداقل نان و پنیر و تخممرغ هست تا شکممان را سیر کنیم، ولی حالا آخوندها همین را هم از ما گرفتهاند.» این جمله یکی از ساکنان تهران در گفتگو با ایندیپندنت فارسی است که از تغییر معنای «غذای ارزان» در ایران امروز تصویری روشن ارائه میدهد.
نان و پنیر و تخممرغ که سالها سادهترین و در دسترسترین ترکیب غذایی برای خانوارهای کمدرآمد بودند، اکنون چنان گران شدهاند که فقط تامین سه وعده روزانه با همین اقلام نیز تمام حقوق ماهانه یک کارگر را میبلعد.
بررسی قیمتهای بازار و محاسبات ایندیپندنت فارسی نشان میدهد یک خانواده چهارنفره، حتی اگر گوشت، مرغ، ماهی، سبزیجات، حبوبات، برنج، میوه و بسیاری از اقلام معمول غذایی را بهطور کامل کنار بگذارد و در تمام ۹۰ وعده ماهانه خود فقط نان و پنیر یا نان و تخممرغ بخورد، باید ماهانه حدود ۱۶ تا ۱۸ میلیون تومان هزینه کند که بالاتر از پایه حقوق کارگری در سال ۱۴۰۵ است.
این رقم بدون احتساب شیر، ماست، چای، قند، شکر، روغن، گوجه، خیار، سبزی و دیگر اقلامی محاسبه شده است که معمولا در کنار چنین وعدههایی مصرف میشوند.
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تورم سالانه گروه نان و غلات در بهار ۱۴۰۵، به ۱۱۴.۲ درصد و تورم نقطهبهنقطه اقلام این گروه به ۱۴۰.۶ درصد رسید. یعنی خانواری که یک سال پیش برای مقدار مشخصی نان هزینه میکرد، اکنون برای همان میزان مصرف باید بیش از دو برابر پول بپردازد.
نرخ رسمی نان یارانهای در تهران برای لواش دو هزار و ۷۰۰ تومان، تافتون چهار هزار و ۵۰۰ تومان، بربری ۱۰ هزار تومان و سنگک ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام شده است، اما این قیمتها لزوما همان ارقامی نیستند که مصرفکنندگان در نانواییها میپردازند و کاهش سهمیه آرد دولتی، پایین آمدن کیفیت آن، افزایش شمار نانواییهای آزادپز و محدود شدن عرضه نان ساده باعث شده است بسیاری از مردم برای خرید نان یارانهای ناچار شوند به چند نانوایی مراجعه کنند یا در صفهای طولانی بایستند. در برخی مناطق تهران، نان سنگک آزاد تا ۸۰ هزار تومان و بربری تا حدود ۳۰ هزار تومان هم فروخته میشود.
در برخی نانواییها نیز نان ساده جای خود را به انواع کنجدی، سبوسدار، دوآتشه یا سفارشی داده است که با قیمت بیشتری عرضه میشوند. بنابراین هزینه واقعی نان فقط مبلغی نیست که مصرفکننده پای دستگاه کارتخوان میپردازد و زمان، رفتوآمد، صف و کاهش دسترسی به نان ارزان نیز بخشی از هزینه تحمیلشده بر خانوار است.
براوردهای مبتنی بر دادههای هزینه و درآمد خانوار نشان میدهد مصرف ماهانه نان برای یک خانواده چهارنفره حدود ۳۹.۴ کیلوگرم است. اگر خانوادهای بتواند تمام این میزان را با نرخ یارانهای تهیه کند، هزینه نان ماهانهاش حدود ۷۶۰ هزار تومان خواهد بود. در حالی که با خرید نان آزاد، این رقم میتواند به یک میلیون و ۷۰۰ هزار تا حدود دو میلیون تومان برسد.
هر وعده نان پنیر چقدر هزینه دارد؟
یک بسته پنیر ۸۰۰ گرمی از ارزانترین مارکهای موجود در بازار ایران، در هفته سوم تیرماه حدود ۷۴۲ هزار تومان قیمتگذاری شد. اگر برای یک وعده چهار نفره میان ۲۰۰ تا ۲۵۰ گرم پنیر در نظر گرفته شود، هزینه پنیر آن وعده حدود ۱۸۵ تا ۲۳۲ هزار تومان خواهد بود که با افزودن سهم نان، هزینه یک وعده ساده نان و پنیر برای چهار نفر بهطور میانگین به حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تومان میرسد.
این محاسبه تنها پنیر ارزانتر بازار را در نظر گرفته است و بهطور مثال پنیر لیقوان ۸۰۰ گرمی با قیمت حدود یک میلیون و ۲۵۰ هزار تومان، هزینه همین وعده را بهمراتب بالاتر میبرد.
تخممرغ نیز دیگر جایگزینی بسیار ارزان محسوب نمیشود. اتحادیه مرغداران قیمت یک شانه ۳۰ تایی تخممرغ را در عمدهفروشیها ۳۵۰ هزار تومان اعلام کرده است، اما در اکثر فروشگاهها هر شانه با قیمت ۴۲۰ تا ۴۷۰ هزار تومان فروخته میشود.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
با در نظر گرفتن میانگین ۴۵۰ هزار تومان، بهای هر دانه تخممرغ حدود ۱۵ هزار تومان است. اگر برای یک خانواده چهارنفره در هر وعده دو تخممرغ برای هر نفر، یعنی مجموعا هشت تخممرغ محاسبه شود، فقط هزینه تخممرغ آن یک وعده ۱۲۰ هزار تومان میرسد. با افزودن نان، هر وعده نان و تخممرغ برای چهار نفر حدود ۱۴۰ هزار تومان هزینه خواهد داشت.
۹۰ وعده در ماه؛ تا ۱۸ میلیون تومان
یک خانواده چهارنفره در طول ۳۰ روز و با سه وعده در روز، مجموعا ۹۰ وعده غذایی نیاز دارد. اگر نیمی از این وعدهها نان و پنیر و نیم دیگر نان و تخممرغ باشد، خانواده در ماه ۴۵ وعده از هرکدام مصرف خواهد کرد.
برای ۴۵ وعده نان و پنیر، با مصرف ۲۰۰ تا ۲۵۰ گرم پنیر در هر وعده، حدود ۹ تا ۱۱.۲۵ کیلو پنیر لازم است. هزینه این میزان پنیر ارزانقیمت حدود ۸.۳ تا ۱۰.۴ میلیون تومان خواهد بود. برای ۴۵ وعده نان و تخممرغ نیز با مصرف هشت تخممرغ در هر وعده، ۳۶۰ عدد تخممرغ، معادل ۱۲ شانه لازم است که خرید این تعداد تخممرغ با قیمت متوسط بازار حدود پنج میلیون و ۴۰۰ هزار تومان هزینه دارد.
با افزودن حدود ۱.۷ تا دو میلیون تومان هزینه نان، مجموع هزینه ماهانه این رژیم بسیار محدود به حدود ۱۵ میلیون و ۴۰۰ هزار تا ۱۷ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان میرسد. رقمی که میتوان آن را بهطور خلاصه حدود ۱۶ تا ۱۸ میلیون تومان براورد کرد.
به این ترتیب، میانگین هزینه هر وعده برای این خانواده حدود ۱۷۰ تا ۲۰۰ هزار تومان است؛ یعنی سهم هر نفر از یک وعده شامل نان و پنیر یا نان و تخممرغ، حدود ۴۲ تا ۵۰ هزار تومان تمام میشود.
تمام حقوق فقط برای سادهترین غذا
پایه حقوق ماهانه کارگران در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان تعیین شد. بنابراین هزینه سه وعده غذایی بسیار ساده برای خانواده چهارنفره، تقریبا معادل تمام پایه حقوق یک کارگر و در سناریو گرانتر حتی بیشتر از آن است.
این در حالی است که هنوز اجاره خانه، هزینه آب، برق، گاز، حملونقل، درمان، دارو، آموزش، پوشاک و دیگر هزینههای ضروری لحاظ نشده است. افزون بر این، چنین سبد غذایی از نظر تغذیهای کامل نیست و در آن گوشت، مرغ، ماهی، میوه، سبزی، برنج، حبوبات و دیگر منابع موردنیاز بدن وجود ندارد.
نان برای دهکهای کمدرآمد اهمیت بیشتری دارد. بر اساس آمارهای رسمی، سهم نان و غلات در سبد هزینه دهک اول ۹.۸۸ درصد و در دهک دهم ۴.۶۷ درصد است. بنابراین افزایش قیمت نان بیش از همه فقیرترین خانوارها را تحت فشار قرار میدهد؛ یعنی همان خانوادههایی که پس از حذف گوشت و مرغ، بیش از دیگران به نان وابستهاند.
در سوی دیگر بازار، سنگکهای ویژه با مغزها، خشکبار و کنجد فراوان در فروشگاههای آنلاین تا ۲۰۰، ۳۰۰ و حتی ۵۰۰ هزار تومان قیمت دارند. همزمان بسیاری از خانوادهها برای یافتن نان یارانهای از محلهای به محله دیگر میروند. این دو تصویر، شکاف طبقاتی در اقتصاد ایران را نه در بازار خودرو یا مسکن، بلکه در ابتداییترین کالای سفره نشان میدهد.
در ایران امروز، مسئله دیگر فقط گران شدن گوشت یا حذف مرغ نیست. محاسبه هزینه ۹۰ وعده نان و پنیر یا نان و تخممرغ نشان میدهد حتی «غذای فقرا» نیز تقریبا تمام حقوق یک کارگر را میبلعد.
