سه منبع سوری، غربی و عراقی خبر دادند که بغداد و دمشق در حال آمادهسازی توافقی برای همگرایی و پیوند اقتصادی با حمایت ایالات متحدهاند و انتظار میرود این توافق در جریان سفر علی الزیدی، نخستوزیر عراق، به واشنگتن در اواسط ژوییه به امضا برسد.
این توافق میتواند سرآغاز شکلگیری ائتلافی تازه در مشرق عربی باشد؛ ائتلافی که بهتدریج از محور مخالف آمریکا فاصله میگیرد و معادلات ژئوپلیتیکی منطقه را بازتعریف میکند.
یک منبع سوری به روزنامه الشرقالاوسط گفت: «اسعد الشیبانی، وزیر خارجه سوریه، اواسط ژوییه راهی واشنگتن خواهد شد و قرار است در حاشیه سفر علی الزیدی، نخستوزیر عراق، به ایالات متحده، با او یا شماری از مقامهای عراقی همراهش دیدار کند.»
در همین حال، یک منبع غربی نیز تایید کرد که این دیدار پس از نشست برنامهریزیشده میان الزیدی و دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در کاخ سفید برگزار خواهد شد.
منبع سوری افزود: «تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه و عراق، سرپرستی و حمایت از توافق میان بغداد و دمشق را بر عهده خواهد داشت.» به گفته او، در صورت تکمیل رایزنیها و تفاهمهای فنی و سیاسی، انتظار میرود در مراحل بعدی شماری از کشورهای عربی نیز به این توافق بپیوندند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
در حالی که یک منبع عراقی از اظهارنظر درباره دیدار احتمالی علی الزیدی با مقامهای سوری در واشنگتن خودداری کرد، یکی از مشاوران سیاسی دولت پیشین عراق خبر داد که تیم نخستوزیر در حال آمادهسازی مقدمات امضای یک توافق اقتصادی منطقهای است که سوریه نیز بخشی از آن خواهد بود.
در همین حال، یک منبع عراقی هم اعلام کرد که سفر علی الزیدی به واشنگتن که قرار است از ۱۵ ژوییه آغاز شود و حدود چهار روز ادامه یابد، شامل دیدار با رئیسجمهوری آمریکا، رهبران دو حزب جمهوریخواه و دموکرات در کنگره و همچنین نشستهایی با نمایندگان شرکتهای نفتی آمریکایی خواهد بود. این سفر سپس با حضور الزیدی در تگزاس و برگزاری نشستهایی با بزرگترین شرکتهای انرژی آمریکا ادامه خواهد یافت.
با این حال یک مقام دولتی عراق به الشرقالاوسط گفت: «سفر نخستوزیر به واشنگتن در پاسخ به دعوت رئیسجمهوری آمریکا انجام میشود و دیدار با ترامپ مهمترین محور این سفر خواهد بود.» این مقام از ارائه جزئیات درباره احتمال برگزاری دیدارهای دیگر با طرفهای خارجی خودداری کرد و با بیان اینکه «اجرای کامل برنامه سفر نخستوزیر عراق به واشنگتن همچنان به نتایج نشست ترامپ و الزیدی بستگی خواهد داشت»، افزود: «نباید فراموش کنیم که بغداد هفتهای پرتحول را پیش رو دارد که مشخص خواهد کرد آیا دیدار ترامپ و الزیدی به نتایج ملموسی منجر خواهد شد یا خیر.»
هسته اولیه ائتلافی جدید در مشرق عربی
دولت عراق طی هفتههای اخیر دو مسیر راهبردی را همزمان دنبال کرده است: نخست، تلاش برای تثبیت حاکمیت دولت از طریق انحصار سلاح و ادغام گروههای مسلح در نهادهای امنیتی رسمی و دوم، تشدید پیگیری پروندههای فساد علیه شماری از افراد از جمله کسانی که ظن ارتباط آنها با سپاه پاسداران ایران مطرح شده است.
در همین حال دولت بغداد به تقویت روابط با واشنگتن گرایش فزایندهای نشان میدهد. آن هم در شرایطی که دولت آمریکا همچنان به فشارهایش برای دور کردن عراق از حوزه نفوذ تهرانو کاهش وابستگی به آن ادامه میدهد.
ناظران دولت الزیدی را «فرصتی نویدبخش» برای بازآرایی موازنه قدرت میدانند که در چارچوب یک روند منطقهای جدید، میتواند به بازتعریف روابط بغداد با واشنگتن و تهران بینجامد.
این تلاشها در شرایطی صورت میگیرد که عراق به دنبال تنوعبخشی به مسیرهای صادرات نفت خود و کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی دریایی است. در مقابل، سوریه میکوشد با بهرهگیری از موقعیت جغرافیایی خود، جایگاهش را بهعنوان یکی از کریدورهای منطقهای انتقال انرژی و تجارت احیا کند.
به گفته این منبع غربی، تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا، میکوشد رویکردش در قبال عراق و سوریه را به اقدامهای عملی تبدیل کند که بر پایه ایجاد «هسته اولیه ائتلافی مبتنی بر منافع مشترک» شکل میگیرد و عراق، سوریه و شماری از شرکای منطقهای را از طریق کریدوری کوتاهتر، به دریای مدیترانه متصل میکند تا وابستگی به تنگه هرمز کاهش یابد.
در صورت نهایی شدن این توافق در قالب پیشنهادی کنونی، این تحول را میتوان نشانهای از تغییر رویکرد آمریکا در قبال منطقه دانست؛ رویکردی که بر حمایت از پروژههای فرامرزی برای پیوند دادن عراق به سواحل مدیترانه تکیه دارد و همزمان، نقش سوریه را در بازآرایی جریانهای انرژی و کریدورهای منطقهای پررنگتر میکند.
فاصله گرفتن از محور ایران
به گفته یک پژوهشگر عراقی، سفر الزیدی میتواند مرحلهای انتقالی در بازآرایی جایگاه منطقهای عراق باشد. مشابه آنچه پس از سفر احمد الشرع، رئیس دولت سوریه، به کاخ سفید در نوامبر ۲۰۲۵ رخ داد و از آن بهعنوان نقطه عطفی در انتقال سوریه از محور جمهوری اسلامی ایران به سوی اردوگاه غرب به رهبری ایالات متحده یاد میشود.
عقیل عباس، پژوهشگر امور آمریکا، هم به الشرقالاوسط گفت: «سفر الزیدی به واشنگتن از نظر دلالتها و پیام سیاسی، شباهت زیادی به سفر احمد الشرع، رئیس دولت سوریه، به ایالات متحده دارد که به نقطه عطفی در مسیر این تحول تبدیل شد.»
عباس افزود: «هدف اصلی آن سفر تغییر جایگاه سوریه از کشوری مخالف آمریکا به شریکی برای واشنگتن در ائتلاف بینالمللی علیه تروریسم بود.» به گفته او، آمریکا در مورد عراق نیز خواهان پیمودن مسیری مشابه است که از طریق اقدامهای روشن، قابلسنجش و قابلتایید، از جمله پروژههای اتصال خط لولههای انرژی، دنبال شود.
عباس خاطرنشان کرد که هدف آمریکا از شکلگیری ائتلاف میان بغداد و دمشق کاهش نقش راهبردی تنگه هرمز و محدود کردن تاثیر آن در صورت وقوع دور دوم جنگ با جمهوری اسلامی ایران است.
این در حالی است که تام باراک اول ژوئن گذشته گفت که عراق، سوریه و ترکیه بهعنوان یک «محور راهبردی» شناخته میشوند که هرگونه ثبات پایدار در خاورمیانه باید بر پایه آن شکل بگیرد.
علی الزیدی، نخستوزیر عراق، چندی پیش در مصاحبهای با الشرقالاوسط گفت که روابط با سوریه «در مسیر بهبود قرار دارد». او افزود که بغداد مسیر «همگرایی اقتصادی و همکاری در راستای تامین منافع دو ملت برادر» را دنبال میکند.
دولت عراق و شرکت «تیآی کپیتال» (TI Capital) اواسط ژوئن گذشته، یادداشت تفاهمی برای بازسازی خط لوله کرکوکــبانیاس امضا کردند؛ مسیری راهبردی که از آن بهعنوان یکی از مهمترین گذرگاههای صادرات نفت عراق به دریای مدیترانه یاد میشود.
این یادداشت تفاهم شامل آمادهسازی مطالعات فنی برای ایجاد خط لوله جدیدی است که از بصره به حدیثه و سپس بانیاس امتداد مییابد و ظرفیت آن تا دو میلیون بشکه در روز خواهد رسید. این توافق طرحهایی برای توسعه بخشهای برق و انرژی در عراق و سوریه و ایجاد مسیر ارتباطی میان خلیج فارس و اروپا از طریق خاک سوریه را نیز در برمیگیرد.
در همین راستا، عراق و سوریه در نوامبر ۲۰۲۵ یک مشاور فنی را برای ارزیابی وضعیت خط لوله کرکوکــبانیاس تعیین کردند. نتایج این بررسیها نشان داد که خط لوله قدیمی دیگر قابلیت بهرهبرداری ندارد؛ موضوعی که دو کشور را به بررسی گزینه احداث خط لولهای جدید در مسیری موازی سوق داد.
پروژه خط لوله کرکوکــبانیاس قدمتی بیش از هفت دهه دارد. این خط لوله در سال ۱۹۵۲ با هدف اتصال عراق به سواحل دریای مدیترانه و ایجاد یک مسیر جایگزین صادرات نفت افتتاح شد، اما پس از تحولات سال ۲۰۰۳ در عراق، از مدار بهرهبرداری خارج شد و سپس در جریان جنگ با داعش، آسیبهای قابلتوجهی دید.
برگرفته از الشرقالاوسط
