به‌ نظر می‌رسد مهم‌ترین هدف اعلام‌نشده سی‌وششمین اجلاس سران ناتو که در ترکیه برگزار شد، جلب رضایت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، برای حفظ ایالات متحده و ارتش این کشور در چارچوب ائتلاف ناتو و نیز احیای همگرایی میان دو سوی اقیانوس اطلس بود.

این اجلاس در شرایطی برگزار شد که هم فضای بین‌المللی دگرگونی شده و هم ناتو با تناقض‌ها و اختلافات عمیق داخلی روبه‌رو است؛ وضعیتی که فشارهای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، بر متحدان اروپایی را بیش‌ازپیش تشدید کرد. این فشارها نه‌تنها بر افزایش بودجه دفاعی و پایبندی اعضا به تعهدات مربوط به هزینه‌های دفاعی متمرکز است، بلکه آن‌ها را به کاهش وابستگی به ایالات متحده و تقویت توانمندی‌های دفاعی خود تا حدی که بتوانند به‌طور مستقل از خود دفاع کنند، ترغیب می‌کند.

با این حال، اختلاف‌ها میان دو جناح ناتو دیگر صرفا به مسائل مالی و دفاعی محدود نبود، بلکه به پرونده‌هایی همچون جنگ اوکراین، روابط با چین و تنش‌های منطقه‌ای نیز کشیده شد. تا آنجا که این تصور شکل گرفت که ترامپ بیش از ناتو، به سفر به ترکیه و دیدار با رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری این کشور، اهمیت می‌داد.

ترامپ حتی پیش از آغاز اجلاس نیز خشم خود را از متحدان اروپایی پنهان نمی‌کرد و به دلیل حمایت نکردن آن‌ها از عملیات نظامی آمریکا علیه ایران، به‌ویژه در موضوع بازگشایی تنگه هرمز، به‌شدت از آنان انتقاد می‌کرد. افزون بر این، شماری از کشورهای اروپایی در جریان جنگ، با استفاده نیروهای آمریکایی از پایگاه‌های نظامی این کشورها مخالفت کردند.

ترامپ که از نخستین دوره ریاست‌جمهوری خود بارها از تمایل برای خروج آمریکا از ناتو سخن گفته بود، این ائتلاف را «ببری کاغذی» توصیف کرده و ادامه هزینه‌کرد برای آن را «بیهوده» دانسته است، زیرا به باور او، زمانی که آمریکا به حمایت این ائتلاف نیاز داشت، ناتو هیچ کمکی به واشنگتن نکرد.

ترامپ حتی تا چند ساعت پیش از برگزاری اجلاس نیز اظهاراتی خشم‌آلود مطرح می‌کرد. از جمله اینکه جزیره گرینلند باید به ایالات متحده تعلق داشته باشد، نه دانمارک. او همچنین تهدید می‌کرد که در آرایش و استقرار نیروهای آمریکایی در اروپا تجدیدنظر خواهد کرد؛ اقدامی که می‌تواند به معنای کنار گذاشتن چتر هسته‌ای اختصاص‌یافته به حفاظت از جناح اروپایی ناتو باشد.

در مقابل، رهبران اروپایی تلاش کردند با اتخاذ رویکردی محتاطانه، از برانگیختن خشم ترامپ جلوگیری کنند و تعهد خود را برای افزایش هزینه‌های دفاعی تا حدود ۵ درصد تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۳۵ به او نشان دهند. آن‌ها اجلاس را با نمایشگاه و مجمع صنایع دفاعی آغاز کردند؛ جایی که قراردادهای تسلیحاتی به ارزش ده‌ها میلیارد دلار به امضا رسید تا تردیدهای آمریکا را برطرف و پایبندی اروپا را به تعهدات دفاعی خود اثبات کند. تا حدی که برخی دیپلمات‌ها این اقدام را نوعی نمایش برای جلب رضایت ترامپ و حتی تملق توصیف کردند.

در هر صورت، فارغ از نتایجی که اجلاس به آن دست یافت، سایه ابهام همچنان بر بسیاری از پرونده‌های اساسی سنگینی می‌کند. چه در زمینه اولویت‌های متضاد دو جناح ناتو در حوزه‌های سیاسی، امنیتی و اقتصادی، چه درباره بحران اوکراین، روابط با چین یا تنش‌های جاری در خاورمیانه.

با این حال، واقعیتی که رهبران اروپایی بیش‌ازپیش به آن پی برده‌اند، این است که ناتو با چالش‌های بزرگی روبه‌رو است. از جمله اینکه جناح اروپایی این پیمان باید برای تضمین تداوم آن در آینده، برنامه‌های دفاعی مستقل خود را بدون اتکا به حمایت آمریکا پیش ببرد.

برگرفته از الخلیج