نتایج یک بررسی علمی جدید نشان میدهد که راز ارتباط میان بیماریهای قلبی، استرس مزمن، افسردگی و افزایش خطر زوال عقل ممکن است در خواب نهفته باشد. پژوهشگران میگویند توانایی مغز در پاکسازی مواد زائد هنگام خواب میتواند عامل مشترکی باشد که بسیاری از عوامل خطر این بیماری را به یکدیگر پیوند میدهد.
به گزارش هافپست، این یافتهها که در نشریه «ساینس» منتشر شد، بر نقش فرایندهای زیستی فعال در طول خواب تاکید دارد و نشان میدهد اختلال در سازوکار دفع مواد زائد از مغز در طول خواب ممکن است توضیحدهنده ارتباط میان مجموعهای از عوامل خطر زوال عقل باشد. این در حالی است که پژوهشهای پیشین نشان دادهاند بسیاری از این عوامل از جمله کلسترول بالا، کمتحرکی و مصرف دخانیات، اصلاحپذیر و قابلکنترلاند.
پژوهشگران معتقدند درک بهتر این فرایند میتواند به دستیابی به روشهای جدید به منظور تشخیص زودهنگام و پیشگیری از این بیماری کمک کند.
کدام بخش از خواب ممکن است بر عوامل خطر زوال عقل اثر بگذارد؟
پروفسور مایکن ندرگارد، پژوهشگر و عصبشناس دانشکده پزشکی دانشگاه روچستر، تلاش کرد خواب را از منظر مواد شیمیایی مغز مانند نوراپینفرین، سروتونین و دوپامین بررسی کند.
این مواد که نورومدولاتور (neuromodulator) یا «تعدیلکنندههای عصبی» نامیده میشوند، بر خلقوخو، توجه، میزان هوشیاری و حتی توانایی یادگیری ما تاثیر میگذارند.
پژوهش او نشان داد که این نورومدولاتورها هنگام خواب رفتار متفاوتی دارند. آنها در چرخههای آهستهای فعالیت میکنند که تقریبا هر یک دقیقه یک بار، تغییر میکنند. الگویی که تصور میشود بر همه چیز، از تنفس گرفته تا فعالیت مغزی، اثر بگذارد.
این تغییرات خواب با تغییراتی در رگهای خونی موسوم به وازوموشن (vasomotion) که مستقل از عمل پمپاژ قلب عمل میکند، هم مرتبطند.
یکی از پیامدهای این فرایند، به جریان انداختن مایع در سراسر مغز است که به دفع مواد زائدی مانند پروتئینهای آمیلوئیدــبتا و تاو کمک میکند. پلاکهای آمیلوئیدی در نتیجه تجمع قطعات غیرطبیعی پروتئینی شکل میگیرند، در حالی که پروتئین تاو میتواند به رشتههای غیرطبیعی تبدیل شود و «گرههای تاو» را ایجاد کند.
پژوهشگران پلاکهای آمیلوئیدی را در روند پیشرفت زوال عقل، به «ماشه» و گرههای تاو را به «گلوله» تشبیه میکنند. به این معنا که آمیلوئید آغازگر فرایند بیماری و تاو عامل اصلی آسیبرسانی به سلولهای مغزی است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
این مقاله استدلال میکند که اختلال در فرایند وازوموشن، یعنی انقباض و انبساط ریتمیک رگهای خونی که به پاکسازی مغز کمک میکند، ممکن است حلقه ارتباطی میان عوامل خطر مختلف زوال عقل باشد. به گفته پژوهشگران، افزایش سن، استرس، برخی بیماریهای قلبی، خواب نامناسب و مصرف بعضی داروها میتوانند این فرایند را مختل کنند.
به گفته پروفسور ندرگارد، «بسیاری از اختلالاتی که خطر زوال عقل را افزایش میدهند، ریتم خواب مغز را نیز مختل میکنند. یافتههای ما نشان میدهد که اینها ممکن است پدیدههایی جدا از هم نباشند. احتمال دارد همه آنها از طریق توانایی مغز برای پاکسازی مواد زائد هنگام خواب به یکدیگر مرتبط باشند».
پژوهشگران امیدوارند این یافتهها به تشخیص زودهنگام زوال عقل کمک کند.
در این مقاله به تغییرپذیری ضربان قلب یا اچآروی (Heart Rate Variability یا HRV) یعنی میزان تفاوت زمانی میان ضربان متوالی قلب، هم اشاره شده است. پژوهشگران معتقدند این شاخص هم میتواند نشانهای از سلامت مغز در ارتباط با خواب باشد.
نویسندگان مطالعه امیدوارند پایش این شاخص بتواند به روشی غیرتهاجمی برای نظارت بر سیستمهای دفع مواد زائد مغز تبدیل شود و در نتیجه، به شناسایی زودهنگام خطر زوال عقل کمک کند.
پروفسور ندرگارد خاطرنشان کرد: «خواب حالتی آرام و غیرفعال نیست. در طول خواب، مغز وارد یک ریتم هماهنگ میشود که به نظر میرسد به یکی از مهمترین وظایف آن، یعنی دفع مواد زائد و حفظ عملکرد طبیعی، کمک میکند.»
