دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، طی هفته‌های اخیر بارها از نقش احتمالی سوریه در تحولات لبنان سخن گفته و نگاه مثبتی به همکاری با احمد الشرع، رئیس دولت سوریه، نشان داده است. او چندی پیش اظهار داشت که «سوریه می‌تواند در تسهیل اجرای حملات هدفمندتر علیه حزب‌الله در لبنان نقش داشته باشد». ترامپ در گفتگو با شبکه ان‌بی‌سی نیوز همچنین از آمادگی احتمالی احمد الشرع برای همکاری در چارچوب ترتیبات امنیتی منطقه‌ای سخن گفت و تاکید کرد که رئیس دولت سوریه «ممکن است آماده مشارکت در تلاش‌های امنیتی منطقه باشد»؛ اظهاراتی که از تمایل واشنگتن به بهره‌گیری از نقش دمشق در معادلات امنیتی لبنان و خاورمیانه حکایت دارد.

ترامپ در حاشیه نشست سران گروه هفت بار دیگر با اشاره به توانایی رئیس دولت سوریه برای «رسیدگی به پرونده حزب‌الله» اظهاراتی مطرح کرد که واکنش‌های گسترده‌ای را برانگیخت.

اظهارات ترامپ برای مردم لبنان که در دوران حکومت حافظ اسد و بشار اسد، شاهد دخالت گسترده سوریه در امور سیاسی، امنیتی و نظامی کشورشان بوده‌اند، بار معنایی و سیاسی سنگینی دارد. با این حال، آنچه امروز مطرح می‌شود نه مداخله مستقیم، بلکه «کمک» و «تسهیل» اجرای حملات دقیق‌تر علیه حزب‌الله است. ترامپ که بارها «ثبات» حاکم بر سوریه تحت رهبری احمد الشرع را ستوده است، به‌خوبی می‌داند که هرگونه مداخله نظامی مستقیم دمشق در لبنان، مشابه دهه‌های گذشته، می‌تواند همین ثباتی را که از آن به‌عنوان یک دستاورد یاد می‌کند، برهم زند و با چالش‌های جدی مواجه کند.

فصل تازه روابط دمشق و بیروت؛ همکاری به جای مداخله

روابط میان احمد الشرع و بیروت، بازتاب‌دهنده رویکردی جدید در سیاست سوریه است که بر ایجاد روابط عادی و متوازن، مبتنی بر احترام متقابل و همکاری اقتصادی استوار است، نه مداخله سیاسی یا بهره‌برداری از شکاف‌های فرقه‌ای. رئیس دولت سوریه نیز در آخرین اظهارات خود بر این اصول تاکید کرد و گفت، در پی عبور از میراث گذشته و ایجاد رابطه‌ای عادی و مبتنی بر تعامل میان دو دولت است. به گفته او، روابط دمشق و بیروت باید بر اساس احترام متقابل و همکاری دوجانبه شکل گیرد، نه بر مبنای الگوهای پیشین.

یک منبع سوری نزدیک به احمد الشرع می‌گوید سیاست جدید دمشق بر پایان دادن به دوران قیمومیت و مداخله در لبنان و آغاز فصلی تازه در روابط دو کشور استوار است. به گفته او، هدف این رویکرد عبور از ذهنیت‌ها و خاطرات نامطلوب دهه‌های گذشته و برقراری روابط متوازن و طبیعی است. این منبع همچنین تاکید می‌کند که احمد الشرع معتقد است اتکای حکومت اسد بر شکاف‌های سیاسی و قطب‌بندی‌های فرقه‌ای در لبنان، خطایی راهبردی بوده که به روابط دو کشور آسیب رسانده و نباید تکرار شود.

دمشق و بیروت؛ گذار از تنش به همکاری امنیتی

همکاری امنیتی میان دمشق و بیروت علیه حزب‌الله، ماهیت سیاسی، دیپلماتیک و لجستیکی غیرمستقیم دارد، بی آنکه مداخله نظامی مستقیم در لبنان در دستور کار قرار داشته باشد. در همین چارچوب، الشرع حمایت خود از تلاش‌های ژوزف عون، رئیس‌جمهوری لبنان، برای خلع سلاح حزب‌الله و تقویت حاکمیت دولت لبنان را اعلام کرده است.

به گفته دمشق، همکاری با بیروت در درجه نخست بر مهار شبکه‌های قاچاق و قطع مسیرهای امدادی از طریق هماهنگی مرزی متمرکز است؛ اقدامی که کنترل مرزهای زمینی را به محور اصلی راهبرد امنیتی تبدیل کرده است. به همین دلیل، دولت جدید سوریه استقرار نیروهای دفاعی و امنیتی خود را در امتداد مرز با لبنان تقویت کرده و تونل‌هایی را که برای قاچاق سلاح استفاده می‌شد تخریب کرده است.

از اظهارات ترامپ می‌توان چنین برداشت کرد که «آمادگی سوریه برای کمک» به معنای همکاری‌های امنیتی مرتبط با موقعیت‌های مرزی حزب‌الله، مختصات جغرافیایی، محل استقرار موشک‌ها و اطلاعاتی است که دمشق از مواضع نظامی این گروه در اختیار دارد.

همچنان، دمشق می‌تواند با تمرکز بر تبادل اطلاعات و داده‌های امنیتی با بیروت، در مهار شبکه‌های تسلیحاتی نقش داشته باشد؛ اقدامی که با هدف جلوگیری از قاچاق سلاح و تجهیزات در دو سوی مرز انجام می‌شود و در نهایت به قطع منابع پشتیبانی لجستیکی خارجی حزب‌الله می‌انجامد.

هیچ نیروی رزمی سوری به لبنان اعزام نمی‌شود

احمدالشرع همچنین این ادعاها را شایعه دانست و تاکید کرد که از اقدامات دولت لبنان برای گسترش حاکمیت ارتش بر سراسر خاک این کشور حمایت می‌کند. در همین حال، یک منبع امنیتی لبنانی به ایندیپندنت فارسی گفت، هرگونه هماهنگی امنیتی میان دمشق و بیروت در چارچوب روندهای منطقه‌ای و بین‌المللی انجام می‌شود. به گفته او، هدف از این هماهنگی سلب پوشش سیاسی از گروه‌های شبه‌نظامی فرامرزی و حمایت از اجرای تصمیم‌هایی است که سلاح را در انحصار ارتش لبنان قرار می‌دهد.

در نتیجه، دمشقِ تحت رهبری احمد الشرع رویکردی امنیت‌محور را در قبال تهدیدهای فرامرزی دنبال می‌کند و می‌کوشد مانع استفاده حزب‌الله و گروه‌های مرتبط با جمهوری اسلامی ایران از خاک سوریه به‌عنوان بستر عملیاتی یا عمق راهبردی شود. همچنین همکاری اطلاعاتی با هدف شناسایی و پیگرد شبکه‌های مرتبط با قاچاق در دو سوی مرز در حال گسترش است.

منابع سوری در گفتگو با ایندیپندنت فارسی اظهار کردند: دمشق از ورود به هرگونه رویارویی نظامی مستقیم خودداری و به نقش دفاعی برای حفاظت از امنیت ملی خود و جلوگیری از گسترش درگیری‌های منطقه‌ای به قلمرو سوریه بسنده می‌کند.

در مجموع، اظهارات رئیس‌جمهوری آمریکا درباره آمادگی سوریه برای «کمک» تنها در چارچوب همکاری‌های امنیتی قابل تفسیر است و با رویکرد کشورهای عربی در مقابله با حزب‌الله به‌عنوان یک سازمان غیرقانونی و تروریستی هم‌راستا است.