شورای سردبیری وال استریت ژورنال در یادداشتی آزادسازی بخشی از منابع مسدودشده ایران را «نخستین گشایش برای رژیم ایران» و «نجات مالی حکومت ایران» توصیف کرده که حتی پیش از اجرای تعهدات هستهای تهران انجام شده است. نویسندگان این مقاله میگویند به این ترتیب شبکه سپاه پاسداران میتواند به منابع دلاری دسترسی و دریافت و پرداخت داشته باشد. نویسندگان همچنین هشدار دادهاند که تهران اکنون راهی برای ایجاد شکاف میان آمریکا و اسرائیل پیدا کرده و این پرسش را مطرح کردهاند که «اگر اسرائیل «حق» رژیم ایران برای صادر کردن تروریسم به یک کشور مستقل دیگر را نپذیرد، آیا ایران تنگه را میبندد؟ آیا بازرسان را اخراج میکند؟»
در این یادداشت آمده است: در حالی که جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، میگوید رهبران جمهوری اسلامی میخواهند «صفحه تازهای» در روابط با آمریکا باز کنند و پیشنهاد میکند واشنگتن نیز همین رویکرد را در پیش بگیرد، بررسی اقدامات ایران اهمیت دارد. تفاهمنامه موجود تاکنون چگونه پیش رفته است؟
تنگه هرمز
رفتوآمد کشتیها ادامه دارد و قیمت نفت به کمتر از ۸۰ دلار رسیده است. ایران تاکنون حدود ۳ میلیارد دلار نفت خام از طریق تنگه هرمز برای صادرات ارسال کرده است. اعلام حکومت ایران ــ که میتوان آن را تهدید نامید ــ درباره بستن تنگه در روز شنبه، باعث شد تردد کشتیها به مسیر عبوری تحت کنترل ایران منتقل شود. برخی کشتیها نیز هنگام عبور، مانند قبل از توافق، سامانههای شناسایی خود را خاموش کردند.
ایران به همه کشتیهایی که از هرمز عبور میکنند دستور داده است ۴۸ ساعت زودتر درخواست دسترسی ارائه کنند و بیمه ایرانی دریافت کنند؛ هزینه این بیمه فعلا لغو شده است. در جریان مذاکرات، به نظر میرسد حکومت ایران خود را برای تبدیل این تنگه به یک آبراه تحت کنترل ایران آماده میکند.
این بیمه اجباری میتواند ۶۰ روز دیگر حتی بر اساس مفاد تفاهمنامه به یک عوارض عبور تبدیل شود و درخواست مجوز عبور، آزادی کشتیرانی را محدود میکند. اجازه عبور میتواند بر اساس کشتی یا کشور مورد نظر و مطابق سیاست خارجی ایران رد شود. این تنگه باز و آزاد نیست.
تحریمها
روز دوشنبه، وزارت خزانهداری آمریکا مجموعهای گسترده از کاهش تحریمها برای صنعت نفت ایران صادر کرد. این مجوز برای ۶۰ روز به حکومت ایران اجازه میدهد نفت و محصولات پتروشیمی خود را تولید، حمل و صادر کند و درآمد آن را دریافت کند، به جای آنکه این پولها در حسابهای خارج از کشور مسدود بماند.
این اقدام اهرم فشار تحریمهای آمریکا را تضعیف میکند، بهویژه اگر این مجوز تمدید شود؛ زیرا ترامپ پیش از انتخابات آمریکا با دشواری بیشتری برای رد تمدید آن مواجه خواهد شد.
این مجوز همچنین اجازه میدهد حتی افراد یا شبکههای تحریمی مرتبط با سپاه پاسداران بتوانند به دلار آمریکا پرداخت یا دریافت داشته باشند. وزارت خارجه آمریکا هفته گذشته اعلام کرده بود صادرات نفت و فرآوردههای نفتی ایران منبع اصلی درآمد نیروهای مسلح، متحدان تروریستی و نیروهای نیابتی این کشور است.
اکنون میلیاردها دلار میتواند مستقیما به سپاه پاسداران برسد و ذخایر ارزی حکومت را بازسازی کند.
جمهوری اسلامی میگوید بخشی از داراییهای مسدودشدهاش نیز آزاد شده است؛ مبلغی که ممکن است ۶ میلیارد دلار از داراییهای نگهداریشده در قطر باشد. ونس گفته است این پول تنها برای خرید غذا، دارو و موارد مشابه قابل استفاده خواهد بود، اما این موضوع منابع مالی دیگری را برای اهداف نظامی آزاد میکند.
موضوع هستهای
روز دوشنبه، ونس گفت جمهوری اسلامی موافقت کرده است اجازه ورود بازرسان سازمان ملل را بدهد. با این حال برای ارزیابی اهمیت این اقدام باید جزئیات مشخص شود؛ اینکه کدام سایتهای هستهای، چه زمانی، بازرسیهای فوری یا مرحلهای، و آیا نمونهبرداری انجام خواهد شد یا نه.
رسانههای حکومتی ایران این امتیاز را رد کردهاند. بازرسیها ضروری هستند، اما به نظر میرسد آمریکا در برابر چیزی امتیاز میدهد که ایران بر اساس معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای از قبل موظف به انجام آن است.
لبنان
ونس و رئیسجمهوری آمریکا، دونالد ترامپ، اسرائیل را تحت فشار قرار دادهاند تا به حملات حزبالله، نیروی نیابتی ایران، پاسخ ندهد. روز یکشنبه میانجیها از ایجاد سازوکاری برای «کاهش تنش» خبر دادند که اسرائیل را کنار گذاشته اما ایران را شامل میشود. این تغییر ناگهانی در سیاست آمریکا است.
اگر اسرائیل حق رژیم ایران برای صادر کردن تروریسم به یک کشور مستقل دیگر را نپذیرد، آیا ایران تنگه را میبندد؟ آیا بازرسان را اخراج میکند؟ حکومت ایران اکنون راهی برای ایجاد شکاف میان آمریکا و اسرائیل پیدا کرده است.
ونس هنگام دفاع از تفاهمنامه گفته بود: «اگر ایرانیها تعهدات بلندمدتی که ما درباره برنامه هستهای میخواهیم ندهند، لازم نیست چیزی به آنها بدهیم.»
اما حتی چند روز پس از آغاز این روند و پیش از آنکه ایران تعهدات هستهای بلندمدت بدهد، این ادعا نادرست به نظر میرسد. وقتی درباره نجات مالی حکومت هشدار داده شد، منظور همین بود.
