بحران برق در ایران در آخرین روزهای مردادماه همچنان ادامه دارد و خسارت خاموشی‌های مکرر از تحمل چند ساعت گرما و تاریکی فراتر رفته است. گزارش‌های مردم و صاحبان کسب‌وکارها نشان می‌دهد قطع و وصل مکرر برق و نوسان‌های پس از آن به سوختن لوازم خانگی، تجهیزات مغازه‌ها و دستگاه‌های صنعتی منجر شده و هم‌زمان، برخی کارگاه‌ها و واحدهای تولیدی کوچک را به کاهش فعالیت، تعدیل نیرو یا تعطیلی کشانده است.

روز پنجشنبه ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ برنامه خاموشی استان‌های مختلف در هفته پیش رو منتشر شد و قطعی‌های چندساعته برق همچنان ادامه یافت. انتشار جدول‌ روزانه خاموشی‌ها برای هفته آتی در استان‌های مختلف نشان می‌دهد قطعی برق در شهریورماه نیز ادامه خواهد داشت.

با این حال برای بسیاری از مردم، خسارت اصلی زمانی رخ می‌دهد که برق دوباره وصل می‌شود. نوسان ولتاژ و قطع و وصل ناگهانی می‌تواند به یخچال، تلویزیون، کولر، پمپ آب و دیگر وسایل برقی آسیب بزند و هزینه تعمیر یا جایگزینی آن‌ها، در شرایط افزایش شدید قیمت کالاها، فشار مضاعفی بر خانوارها وارد کند.

یکی از ویدیوهایی که روز پنجشنبه در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد، صاحب یک لوسترفروشی را نشان می‌داد که می‌گفت در پی خاموشی‌ها و نوسان برق، شمار زیادی از لوسترهای فروشگاهش سوخته‌اند. او با اشاره به اینکه برای تجهیزاتش محافظ برق نصب کرده بود، می‌گفت این اقدام نیز مانع خسارت نشد و توان مالی خرید موتوربرق را ندارد.

از شهرهای دیگر نیز روایت‌های مشابهی منتشر می‌شود. شامگاه چهارشنبه ۲۸ مرداد، فردی در مشهد با انتشار ویدیویی از خاموشی محل زندگی‌اش، گفت: «در عصر تکنولوژی، با قطع برق احساس می‌کنم که از پشت لپ‌تاپ ناگهان به عصر غارنشینی پرت شده‌ام.»

همان شب، فردی دیگری از اسلامشهر ویدیویی از تاریکی محل زندگی‌اش منتشر کرد و با انتقاد شدید از وضعیت موجود گفت: «صبر مردم لبریز شده است و به‌زودی فوران خواهد کرد.»

در کنار هزینه خسارت به وسایل برقی، افزایش مبلغ قبض‌ها نیز اعتراض مردم را برانگیخته است. یکی از مخاطبان به ایندیپندنت فارسی می‌گوید برای خانه ۸۰ متری‌اش قبض برق ۱۶ میلیون تومانی آمده و زمانی که برای اعتراض به اداره برق مراجعه کرده، پاسخ شنیده است که کولر را روشن نکند. او می‌گوید: «گفتم من بیمارم، مگر می‌شود کولر روشن نکنم؟ گفت بله، اینجا ایران است، همه‌چیز امکانش هست.»

تعرفه برق به شکل پلکانی محاسبه می‌شود و عبور از الگوی تعیین‌شده می‌تواند قیمت هر کیلووات‌ساعت مصرف اضافی را به‌شدت افزایش دهد. در مناطق عادی، الگوی ماهانه فصل گرم ۳۰۰ کیلووات‌ساعت اعلام شده است و برای مصرف‌های بالاتر، ضرایب بیشتری در نظر گرفته می‌شود. به‌ طوری که مصرف بالاتر از ۵۰۰ کیلووات‌ساعت می‌تواند در پله‌ها یا ردیف‌های ‌تعرفه‌ای گران‌تر محاسبه شود.

وضعیت برای صنایع و کارگاه‌ها به‌مراتب دشوارتر است. گزارش‌های رسیده به ایندیپندنت فارسی از برخی شهرک‌های صنعتی در تهران، البرز و استان‌های شمالی ایران حاکی از آن است که محدودیت برق بعضی واحدهای تولیدی، با احتساب روزهای تعطیلی یا ساعات طولانی خاموشی، گاه فعالیت آن‌ها را تا حدود ۱۲ ساعت در روز مختل می‌کند.

این در حالی است که برای یک کارگاه کوچک، خرید ژنراتور با حجم بالا و تامین سوخت آن ممکن است اساسا صرفه اقتصادی نداشته باشد. از سوی دیگر، خاموش شدن برخی ماشین‌آلات تنها به معنای توقف چندساعته تولید نیست. دستگاه‌ها و کوره‌هایی وجود دارند که راه‌اندازی مجدد آن‌ها زمان می‌برد و قطع ناگهانی برق می‌تواند مواد اولیه یا محصول در حال تولید را از بین ببرد. وضعیتی که نتیجه‌ آن برای برخی صاحبان واحدهای کوچک، کاهش شیفت کاری، تعدیل کارگران یا توقف کامل فعالیت بوده است.

حتی قائم‌مقام وزیر صنعت، معدن و تجارت نیز روز چهارشنبه اذعان کرد که هنگام بروز «ناترازی انرژی»، نخستین بخشی که با محدودیت مواجه می‌شود صنایع و واحدهای تولیدی‌اند. محمدصادق مفتح هشدار داد که ادامه این روند تنها به صاحبان کارخانه‌ها خسارت نمی‌زند و پیامد آن به شکل بیکاری، کاهش عرضه کالا و اختلال در زنجیره اقتصادی به مردم منتقل می‌شود.

بحران اکنون به زنجیره تامین مواد اولیه نیز رسیده است. برخی واحدهای تولیدی از کاهش شدید عرضه محصولات پتروشیمی اروند خبر داده‌اند و این کاهش را به محدودیت برق و افت تولید مرتبط می‌دانند. بر اساس آمار اعلام‌شده از معاملات بورس کالا، عرضه یکی از محصولات این مجتمع که اسفندماه گذشته حدود ۱۳ هزار تن بود، در هفته‌های اخیر به حدود هزار تن رسید.

هم‌زمان، خبرآنلاین گزارش داد که حداکثر تولید نیروگاه‌های متعلق به صنایع در تابستان امسال ۳۳ درصد کاهش یافته و از چهار هزار و ۴۶۸ مگاوات به سه هزار و ۵۲ مگاوات رسیده است. به این معنا که یک هزار و ۴۱۶ مگاوات ظرفیت تولید برق از دست رفته است. چنین کاهشی در شرایطی رخ می‌دهد که بخش صنعت خود یکی از نخستین قربانیان محدودیت‌های شبکه برق است.

ابعاد بحران روز پنجشنبه در حوزه‌های برگزاری کنکور نیز آشکار شد. خبرگزاری فارس گزارش داد که قطع برق در حوزه دانشکده فنی دانشگاه شهید چمران اهواز داوطلبان را در تاریکی و گرمای حدود ۵۰ درجه قرار داد و موجب اختلال و سروصدا در جلسه آزمون شد. دانشگاه شهید چمران امسال میزبان بیش از هشت هزار و ۵۰۰ داوطلب کنکور است.

این در حالی است که معاون برق و انرژی وزارت نیرو پیش از برگزاری آزمون سراسری از مردم خواسته بود روزهای پنجشنبه و جمعه، از ساعت ۷ صبح تا ۱۸ عصر مصرف برق خود را کاهش دهند تا حوزه‌های امتحانی با اختلال مواجه نشوند. در واقع، تامین پایدار برق یک آزمون سراسری نیز به کاهش داوطلبانه مصرف میلیون‌ها مشترک وابسته شده است.

تداوم خاموشی‌ها در تابستان ۱۴۰۵ بار دیگر نشان می‌دهد که «ناترازی برق» دیگر تنها یک اصطلاح در گزارش‌های وزارت نیرو نیست و آثار آن از خانه‌ای که یخچال یا تلویزیونش در اثر نوسان می‌سوزد تا مغازه‌داری که کالایش آسیب می‌بیند، کارگاهی که نمی‌تواند سفارش‌هایش را تحویل دهد و کارخانه‌ای که ناچار به کاهش تولید و تعدیل نیروی انسانی می‌شود، گسترش یافته است.

در چنین شرایطی، هزینه بحران برق عملا میان مردم و تولیدکنندگان توزیع شده است. مردم هم خاموشی را تحمل می‌کنند، هم خسارت وسایل برقی را می‌پردازند و هم با قبض‌های گران‌تر مواجه‌اند. تولیدکنندگان نیز علاوه بر افزایش تعرفه‌ها، هزینه توقف خطوط تولید، خرید ژنراتور، تعمیر تجهیزات و کاهش درآمد را متحمل می‌شوند. بحرانی که سال‌ها درباره آن هشدار داده می‌شد، اکنون از شبکه فرسوده برق عبور کرده و مستقیما به معیشت خانوارها، اشتغال کارگران و بقای کسب‌وکارهای کوچک رسیده است.