مکمل‌های زیبایی با وعده تقویت مو و ناخن و جوان‌تر شدن پوست، به بخشی از بازار پررونق محصولات سلامت و زیبایی تبدیل شده‌اند؛ اما شواهد علمی درباره همه آنها یکسان نیست. پژوهش‌ها نشان می‌دهند برخی ترکیبات مانند کلاژن ممکن است فواید مشخصی داشته باشند، در حالی که متخصصان تأکید می‌کنند مکمل‌ها قرار نیست جای تغذیه مناسب، خواب کافی، محافظت در برابر آفتاب و مراقبت از پوست را بگیرند.

همزمان تحقیقات درباره اثربخشی آنها نیز افزایش یافته است و نتایج این تحقیقات تصویری بسیار محتاطانه‌تر از وعده‌های تبلیغاتی ترسیم می‌کنند. شواهد موجود نشان می‌دهند برخی ترکیبات ممکن است در شرایط مشخص مؤثر باشند، اما نمی‌توان تمام محصولاتی را که با عنوان «مکمل زیبایی» فروخته می‌شوند در یک گروه قرار داد.

مکمل‌های زیبایی چیستند؟

«مکمل‌های زیبایی امروزه در چهار شکل (قالب) اصلی به فروش می‌رسند: قرص‌ها و کپسول‌ها، پاستیل‌هایی که برای سلامت مو، پوست و ناخن به بازار عرضه می‌شوند، پودرهایی بر پایه کلاژن یا پروتئین، و در نهایت نوشیدنی‌های مایع، ویال‌های خوراکی (شات‌ها) یا قطره‌ها. این دسته از محصولات، به‌ویژه در مورد کلاژن، توجه جدیِ بالینی را به خود جلب کرده است.»

مکمل‌های زیبایی در حال حاضر در چهار شکل عرضه می‌شوند: قرص‌ها و کپسول‌ها، و پاستیل‌هایی با هدف تقویت مو، پوست و ناخن به بازار عرضه می‌شوند، پودرهای حاوی کلاژن یا پروتئین، و در نهایت نوشیدنی‌ها، ویال‌های خوراکی و قطره‌ها. این محصولات در تحقیقات بالینی سال‌های اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده‌اند و کلاژن یکی از موادی است که بیش از سایر ترکیبات در مورد آن مطالعه شده است.

یک فراتحلیل منتشرشده در سال ۲۰۲۱، که نتایج ۱۹ کارآزمایی بالینی با مجموع یک هزار و ۱۲۵ شرکت‌کننده را بررسی کرده است، نشان داد مصرف کلاژن هیدرولیز شده طی ۹۰ روز با بهبود میزان رطوبت و خاصیت ارتجاعی پوست و همچنین کاهش چین‌وچروک همراه بود.

با افزایش محبوبیت این محصولات، متخصصان پوست و تغذیه نیز بیش از گذشته با این پرسش مواجه می‌شوند که کدام مکمل‌ها واقعا به وعده‌هایشان عمل می‌کنند. پاسخ کارشناسان معمولا به فهرست نسبتا کوتاهی از ترکیبات می‌رسد: کلاژن، بیوتین، ویتامین سی، روی، آهن و اسیدهای چرب امگا۳. با این حال، میزان شواهد درباره هر یک از این مواد متفاوت است و مفید بودن یک مکمل برای یک فرد لزوما به معنای مؤثر بودن آن برای همه نیست.

چرا مکمل‌های زیبایی تا این اندازه محبوب شده‌اند؟

چند عامل در افزایش محبوبیت مکمل‌های زیبایی نقش دارند. نخست اینکه شواهد علمی درباره برخی از ترکیبات این محصولات در حال افزایش است. کلاژن در این زمینه یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها است. نتایج برخی مطالعات بالینی نشان داده‌اند مصرف کلاژن هیدرولیز شده با تغییرات قابل اندازه‌گیری در رطوبت و خاصیت ارتجاعی پوست همراه است؛ یافته‌ای که باعث شد این ماده بیش از بسیاری از ترکیبات رایج در محصولات زیبایی مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد.

متخصصان پوست نیز نقش حمایتی برخی مکمل‌ها را تأیید می‌کنند. دکتر ویلما برگفلد، متخصص پوست در کلینیک کلیولند، درباره بیوتین می‌گوید: «بیوتین برای درمان اختلالات مو بسیار مفید است. این ماده همچنین باعث ضخیم‌تر شدن ناخن‌ها می‌شود و مصرف خوراکی بیوتین بسیار ایمن است.»

از سوی دیگر، درک مصرف‌کنندگان از ارتباط میان تغذیه و ظاهر پوست نیز تغییر کرده است. اکنون بیش از گذشته درباره نقش مواد مغذی در فرایندهای زیستی مرتبط با پوست، مو و ناخن صحبت می‌شود.

ایزابل واسکز، متخصص تغذیه، درباره اهمیت ویتامین سی می‌گوید، کلاژن یکی از اجزای اصلی بافت همبند است و بدن برای ساخت آن به ویتامین سی نیاز دارد. در صورت دریافت ناکافی این ویتامین، تولید و حفظ کلاژن نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد و این موضوع ممکن است بر سلامت پوست اثر بگذارد.

با این حال، کارشناسان درباره انتظار بیش از حد از مکمل‌ها هشدار می‌دهند.

دکتر دندی انگلمن، متخصص پوست، می‌گوید: «مکمل‌ها از سلامت و طول عمر پوست حمایت می‌کنند، اما آنها مکمل‌اند نه جایگزینی برای مراقبت موضعی از پوست، درمان‌های تخصصی یا عادت‌های سالم در سبک زندگی.»

مکمل‌های زیبایی واقعا چه قدر تأثیرگذارند؟

کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند طی ۱۲ تا ۲۴ ماه آینده، بحث درباره مکمل‌های زیبایی دقیق‌تر و واقع‌بینانه‌تر شود و به‌جای وعده‌های کلی درباره «زیبایی از درون»، توجه بیشتری به ماده مؤثر، مقدار مصرف و هدف مشخص هر مکمل معطوف شود.

سه تغییر می‌تواند در این روند نقش مهمی داشته باشد.

۱. محصولات بیشتر با وعده‌های مشخص

یکی از تغییرات مهم، فاصله گرفتن از ادعاهای کلی و مبهم و حرکت به سوی تولید محصولاتی است که ترکیب، مقدار مصرف و هدف مشخصی دارند.

برای مثال، مکمل‌هایی که صرفا وعده «پوست و موی زیباتر» می‌دهند، عرصه را به محصولاتی واگذار کنند که نام یک ماده مؤثر مشخص، میزان مصرف و هدف آن را به روشنی بیان می‌کنند، مانند کلاژن برای بهبود برخی ویژگی‌های پوست، بیوتین برای مو و ناخن، و آهن و روی برای افرادی باشد که دچار کمبود این موادند.

به همین دلیل، کارشناسان توصیه می‌کنند پیش از خرید، برچسب محصول بررسی شود تا مشخص باشد ماده مؤثر آن چیست، در هر وعده مصرف آن چه مقدار از آن ماده وجود دارد و آیا برای کاربرد مورد نظر شواهد علمی وجود دارد یا نه.

ومنز‌ورلد می‌نویسد محصولی که وعده‌های بزرگی می‌دهد اما مشخص نمی‌کند چه ماده‌ای و با چه مقداری قرار است چنین اثری ایجاد کند، ارزش بررسی دقیق‌تری دارد.

۲. زمان‌بندی‌های واقع‌بینانه‌تر برای مشاهده نتیجه

یکی از مشکلات بازار مکمل‌های زیبایی، ایجاد انتظار برای مشاهده نتایج سریع است، در حالی که فرایندهای زیستی پوست، مو و ناخن چنین سرعتی ندارند. تغییرات پوستی معمولا به چند هفته تا چند ماه زمان نیاز دارند. تغییر در وضعیت مو ممکن است چند ماه طول بکشد، زیرا چرخه رشد مو آهسته است. درباره ناخن‌ها نیز ممکن است ماه‌ها زمان لازم باشد تا تغییر قابل مشاهده‌ای ایجاد شود.

به همین دلیل، وعده‌هایی مانند تغییر چشمگیر پوست، مو یا ناخن در مدت بسیار کوتاه باید با احتیاط بیشتری ارزیابی شوند.

درمورد برخی مکمل‌ها، می‌توان یک دوره حدود ۹۰ روزه را برای ارزیابی در نظر گرفت، به‌ویژه زمانی که مطالعات بالینی ماده موردنظر نیز دوره‌ای مشابه را بررسی کرده‌اند. ثبت وضعیت اولیه پوست، مو یا ناخن و مقایسه آن پس از دوره مصرف روش واقع‌بینانه‌تری برای سنجش نتیجه است.

اگر پس از حدود سه ماه مصرف یک ماده با دوزی که در مطالعات بالینی بررسی شده است هیچ تغییر قابل اندازه‌گیری مشاهده نشود، ممکن است ادامه مصرف آن محصول برای آن فرد توجیه چندانی نداشته باشد.

۳. مکمل‌ها قرار نیست جای اصول اولیه را بگیرند

یکی دیگر از تغییرات مهم در نگاه کارشناسان، تعریف دوباره نقش مکمل‌های زیبایی است. مکمل می‌تواند یکی از عوامل مؤثر بر سلامت پوست، مو یا ناخن باشد، اما عامل اصلی نیست. ارین اوگدن، متخصص تغذیه می‌گوید: «هیچ مکملی نمی‌تواند جایگزین اصول اولیه یک رژیم غذایی متعادل، خواب با کیفیت، محافظت در برابر آفتاب و برنامه منظم مراقبت از پوست شود»، هرچند برخی مواد مغذی می‌توانند در حمایت از سلامت پوست نقش مهمی داشته باشند.

بنابراین پیش از صرف هزینه زیاد برای مجموعه‌ای از مکمل‌ها، بهتر است عوامل اساسی بررسی شوند: آیا به میزان کافی می‌خوابیم؟ آیا از پوستمان در برابر آفتاب محافظت می‌کنیم؟ آیا برنامه مراقبت از پوستمان منظم و مناسب است؟ و آیا رژیم غذایی‌مان مواد مغذی مورد نیاز بدنمان را تأمین می‌کند؟

کپسول یا پودر نمی‌تواند آثار سبک زندگی نامناسب را کاملا جبران کند.

آیا همه به مکمل‌های زیبایی نیاز دارند؟

کارشناسان بر این نکته تأکید می‌کنند که مکمل‌های زیبایی محصولاتی با تأثیر یکسان بر همه افراد نیستند. در برخی موارد، استفاده از یک ماده مغذی مشخص منطقی‌تر از مصرف مکملی است که ترکیبی پیچیده از ویتامین‌ها و مواد معدنی مختلف دارد. این موضوع به‌خصوص زمانی اهمیت پیدا می‌کند که فرد واقعا با کمبود یک ماده مانند آهن یا روی مواجه باشد.

برای مثال، اگر مشکل مو یا ناخن با کمبود یک ماده مغذی مرتبط باشد، اصلاح آن کمبود مفید است، اما مصرف بیشتر همین ماده در فردی که کمبودی ندارد لزوما به معنای موهای پرپشت‌تر، ناخن‌های محکم‌تر یا پوست بهتر نیست. این تفاوت یکی از دلایلی است که متخصصان توصیه می‌کنند مکمل‌های هدفمند، به‌ویژه مکمل‌های حاوی مقادیر بالای برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی، بر اساس نیاز واقعی فرد مصرف شوند.

هنگام خرید مکمل زیبایی به چه نکاتی توجه کنیم؟

سه نشانه به ارزیابی این محصولات کمک می‌کند. محصولات با وعده‌های مشخص: امیدواریم شرکت‌های دارویی به‌تدریج از عبارت‌های مبهمی مانند «زیبایی از درون» فاصله بگیرند و روشن‌تر توضیح دهند هر ماده چه تأثیری دارد و چه مقدار از آن در محصول وجود دارد.

زمان‌بندی‌های واقع‌بینانه: باید درمورد مکمل‌هایی که وعده تغییرات یک‌شبه یا بسیار سریع می‌دهند محتاط بود. پوست، مو و ناخن برای تغییر قابل توجه به زمان نیاز دارند و ادعاهای مربوط به نتایج بسیار سریع با شواهد علمی موجود همخوانی ندارند.

تمرکز بر نیاز واقعی بدن: به جای انتخاب محصولی که ده‌ها ماده مختلف را در یک ترکیب «زیبایی» قرار داده، ممکن است انتخاب یک ماده هدفمند که نیاز به آن مشخص شده منطقی‌تر باشد.

مکمل، نه میان‌بر

شواهد موجود به این معنا نیستند که تمام مکمل‌های زیبایی بی‌اثرند. برخی مواد، به‌ویژه کلاژن، در مطالعات بالینی نتایج امیدوارکننده‌ای نشان داده‌اند و مواد مغذی دیگری مانند ویتامین سی، آهن، روی، بیوتین و امگا۳ نیز در عملکرد طبیعی بدن و سلامت پوست، مو و ناخن نقش دارند. شواهد علمی نشان می‌دهد صرف اینکه یک ماده مغذی در سلامت پوست، مو یا ناخن نقش دارد، به این معنا نیست که مصرف مکمل آن برای همه افراد نتیجه یکسانی دارد یا تغییر چشمگیری ایجاد خواهد کرد.

کارشناسان می‌گویند مکمل‌های زیبایی، در صورت نیاز، در کنار تغذیه مناسب، خواب کافی، محافظت از پوست در برابر آفتاب و مراقبت منظم از پوست مفیدند، اما نباید توقع داشت آنها جای این اصول را بگیرند یا به عنوان راهی سریع برای بهبود پوست، مو و ناخن عمل کنند. انتخاب ماده‌ای که پشتوانه علمی مناسبی دارد، مصرف آن برای مدت زمانی واقع‌بینانه و ارزیابی نتیجه بر اساس تغییرات قابل مشاهده، معیار بهتری برای سنجش اثربخشی یک مکمل است تا وعده‌هایی که روی بسته‌بندی آن نوشته شده است.