پزشکان می‌گویند حلقه‌های تیره زیر چشم که این روزها در رسانه‌های اجتماعی با عنوان «چهره فریتین»‌(Ferritin Face) مورد توجه قرار گرفته است، در برخی موارد می‌تواند نشانه کاهش ذخیره آهن بدن باشد.

کارشناسان تاکید می‌کنند این موضوع تا حدی درست است، اما نباید صرفا بر اساس ظاهر، کمبود آهن را تشخیص داد.

به‌گفته دکتر یوسف حدید، جراح پلاستیک دارای دو بورد تخصصی در بورلی هیلز کالیفرنیا، فریتین را می‌توان «گاوصندوق ذخیره آهن بدن» دانست. فریتین پروتئینی است که آهن را در سلول‌ها ذخیره و در زمان نیاز، آن را آزاد می‌کند.

حدید به فاکس‌نیوز دیجیتال گفت: «وقتی سطح فریتین کاهش می‌یابد، بدن برای تولید هموگلوبین، پروتئین غنی از آهن موجود در گلبول‌های قرمز که اکسیژن را به بافت‌های بدن می‌رساند، با مشکل مواجه می‌شود.»

او افزود کمبود آهن می‌تواند بر خاصیت ارتجاعی پوست تاثیر بگذارد و باعث شود پوست نازک‌تر و شکننده‌تر به نظر برسد. به گفته او، کاهش هموگلوبین همچنین باعث رنگ‌پریدگی پوست می‌شود و در نتیجه، تیرگی طبیعی زیر چشم بیشتر جلب توجه می‌کند.

علاوه بر رنگ‌پریدگی و حلقه‌های تیره زیر چشم، علائم دیگری نیز ممکن است نشانه کمبود آهن باشند. دین توماس، پزشک متخصص خون‌شناسی و سرطان‌شناسی در تگزاس، گفت: «هرچه سطح فریتین پایین‌تر باشد، شدت علائم نیز معمولا بیشتر می‌شود.»

به‌ گفته او، از جمله علائم شایع می‌توان به خستگی، کاهش انرژی، سرگیجه، احساس منگی و سبکی سر، سردرد، غش، شکنندگی یا نازک شدن ناخن‌ها، ریزش مو، میل شدید به جویدن یخ و سندرم پای بی‌قرار اشاره کرد.

او افزود در برخی بیماران همچنین علائمی مانند کاهش تحمل فعالیت بدنی، اختلال در تمرکز یا تنگی نفس هنگام فعالیت مشاهده می‌شود.

بر اساس اعلام انجمن خون‌شناسی آمریکا، دیگر نشانه‌های احتمالی کمبود آهن عبارت‌اند از وزوز گوش، درد یا صافی سطح زبان، تپش قلب، حساسیت به سرما و اختلال خواب.

کارشناسان می‌گویند «چهره فریتین» فراتر از نگرانی برای زیبایی است و ممکن است نشانه بیماری‌های زمینه‌ای مانند خونریزی مزمن، اختلال‌های دستگاه گوارش، سوءجذب یا حتی برخی سرطان‌ها باشد.

توماس گفت با افزایش جراحی‌ برای کاهش وزن، موارد کمبود آهن ناشی از اختلال در جذب آهن نیز بیشتر شده است. به گفته او، برخی داروهای ضد اسید بدون نسخه از جمله مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPI) و مسدودکننده‌های گیرنده «اچ۲» (‌H2‌)‌ هم می‌توانند در بروز کمبود آهن نقش داشته باشند. او تاکید کرد درمان کمبود آهن اهمیت دارد، اما یافتن علت اصلی نیز به همان اندازه ضروری است.

توماس گفت: «هر زمان که امکان داشته باشد، تلاش می‌کنم علت کمبود آهن بیماران را مشخص کنیم تا احتمال بازگشت آن کاهش پیدا کند. این موضوع اغلب به همکاری با متخصصان گوارش، زنان و زایمان یا سایر متخصصان برای بررسی منبع خونریزی یا اختلال در جذب نیاز دارد.»

بارداری، خونریزی شدید قاعدگی و اهدای مکرر خون نیز از دیگر عواملی‌اند که می‌توانند ذخیره آهن بدن را کاهش دهند. همچنین، به گفته انجمن خون‌شناسی آمریکا، گیاه‌خواران، وگان‌ها، و افرادی که برنامه غذایی‌شان فاقد منابع غنی آهن است، بیشتر در معرض خطر کمبود آهن قرار دارند.

اگر فردی احتمال می‌دهد سطح فریتین بدنش پایین باشد، باید به پزشک مراجعه کند.

حدید گفت: «کمبود آهن عارضه‌ای نیست که افراد بخواهند خودسرانه درمان کنند. برخلاف ویتامین‌های محلول در آب، بدن راه آسانی برای دفع آهن اضافی ندارد و مصرف بیش از حد مکمل‌های آهن می‌تواند باعث تجمع آهن و آسیب به کبد و قلب شود.»

پزشکان می‌گویند یک آزمایش خون ساده می‌تواند میزان آهن و فریتین را مشخص کند. در صورت نیاز، بررسی‌های تکمیلی مانند آزمایش مدفوع و ادرار برای تشخیص خونریزی، آندوسکوپی دستگاه گوارش، و معاینات زنان نیز انجام می‌شود.

درمان کمبود آهن، بسته به شدت، می‌تواند شامل مصرف مکمل خوراکی، تزریق وریدی آهن و در موارد کم‌خونی شدید، انتقال خون باشد. توماس گفت: «شایع‌ترین عوارض جانبی مکمل‌های خوراکی آهن مشکلات گوارشی مانند تهوع، یبوست، دل‌درد و ناراحتی شکم است.»

او افزود مصرف یک روز در میان مکمل آهن، به‌جای مصرف روزانه، می‌تواند این عوارض را کاهش دهد و در عین حال، جذب مناسبی نیز داشته باشد. به‌ گفته او، همچنین بهتر است مکمل آهن با فاصله از مکمل‌های کلسیم، فرآورده‌های لبنی و داروهای ضد اسید مصرف شود، زیرا این مواد جذب آهن را کاهش می‌دهند.

پزشکان همچنین توصیه می‌کنند افراد برای پیشگیری یا درمان کمبود آهن، برنامه غذایی حاوی منابع غنی آهن داشته باشند؛ از جمله مواد غذایی سرشار از آهن می‌توان به گوشت گاو، خوک و گوسفند، جگر و سایر احشا، مرغ، بوقلمون، اردک، ماهی به‌ويژه ساردین و آنچوی، صدف، سبزی‌های برگ‌سبز مانند بروکلی، کلم پیچ و برگ شلغم، حبوباتی مانند نخود سبز، لوبیا چیتی، لوبیا چشم‌بلبلی، و همچنین غلات، برنج، و ماکارونی غنی‌شده با آهن اشاره کرد.

حدید در پایان تاکید کرد «چهره فریتین» معمولا قابل درمان است.

او گفت: «به محض اینکه ذخیره آهن به‌طور ایمن بازسازی شود و سطح هموگلوبین به محدوده طبیعی بازگردد، پوست دوباره رنگ طبیعی و سالم خود را به دست می‌آورد و حلقه‌های تیره زیر چشم نیز معمولا طی چند ماه به‌تدریج محو می‌شوند.»