تهدید به قطع برق، ادعای از کار انداختن پایانه‌های استارلینک و احتمال هدف قرار دادن زیرساخت‌های اینترنت ماهواره‌ای نگرانی شدید جمهوری اسلامی ایران را از گسترش ارتباطات خارج از کنترل حکومت آشکار کرده است. هم‌زمان، وزارت امور خارجه برای توقف فعالیت استارلینک به نروژ فشار می‌آورد و روسیه نیز با حمایت از موضع تهران، این شبکه‌ها را ابزار مداخله در امور داخلی کشورها معرفی می‌کند.
موضع‌گیری‌ها تا روز سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد اینترنت ماهواره‌ای به چالشی جدی برای جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. گسترش پایانه‌های استارلینک و توسعه اتصال مستقیم ماهواره به گوشی می‌تواند وابستگی مردم را به اپراتورهای داخلی کاهش دهد و کارآیی راهبرد قطع اینترنت در آینده را کاملا محدود کند.
محمد حافظ حکمی، معاون نوآوری و فناوری وزیر ارتباطات، می‌گوید: «در بحران بعدی ناچار از قطع برق می‌شویم، چون استارلینک به‌عنوان ابزار جدید حاکمیت‌گریز اساسا دیگر مبتنی بر شبکه ما نیست.» او فراگیر شدن استارلینک را «میخ آخر بر تابوت حکمرانی فضای مجازی» خواند و از نبود سیاست‌گذاری برای مواجهه با آن انتقاد کرد.
در شرایطی که قطع طولانی‌مدت اینترنت پس از اعتراض‌های دی‌ماه و حملات نظامی اسفند گذشته، انتقال اخبار و تصاویر شهروندان از سرکوب‌ها و خرابی‌های جنگ را دشوار کرده بود، استارلینک برای بخشی از کاربران در ایران مسیر جایگزین فراهم کرد. محمدامین آقامیری، دبیر شورای عالی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی، هم روز دوشنبه ۱۳ مهر اعلام کرد که ایران «اولین کشوری» بود که در جریان اعتراض‌های دی‌ماه، پایانه‌های استارلینک را به‌صورت مدیریت‌شده از کار انداخت.
آقامیری در ادامه مدعی توسعه فناوری‌های مقابله با این شبکه شد، اما جزئیات فنی، گستره اختلال یا شواهدی مستقلی برای تایید ادعای نخستین بودن را ارائه نکرد. او همچنین گفت اگر زیرساخت‌های اینترنت ماهواره‌ای به‌عنوان «ابزار جنگی» استفاده شوند، می‌توانند «هدف نظامی مشروع» باشند. بی‌آنکه روشن کند منظورش پایانه‌های شخصی در ایران‌اند، یا به دیگر زیرساخت‌های شبکه اشاره می‌کند.
با این حال در ایران اتصال به استارلینک همین حالا نیز برای بخشی از مردم امکان‌پذیر است. یکی از تجهیزات متداول این شبکه پایانه‌ای است که مستقیم با ماهواره ارتباط می‌گیرد و اینترنت را از طریق وای‌فای در اختیار گوشی و رایانه می‌گذارد. این ارتباط از شبکه اپراتورهای داخلی عبور نمی‌کند و در زمان قطع اینترنت آن‌ها می‌تواند همچنان برقرار بماند.
از سوی دیگر، فناوری تازه «دایرکت تو سل» این امکان را یک گام جلوتر می‌برد. در این روش، ماهواره مانند دکل مخابراتی در فضا عمل می‌کند و مستقیم به گوشی‌های سازگار متصل می‌شود. بنابراین کاربر به آنتن و مودم اختصاصی استارلینک نیاز ندارد. ارتباطات لیزری میان ماهواره‌ها نیز انتقال داده‌ها را بدون وابستگی به دکل‌ها و درگاه‌های اینترنت داخل ایران امکان‌پذیر می‌کند.
خدمات اتصال مستقیم اکنون در کشورهای تحت پوشش برای پیام‌رسانی و استفاده از برخی برنامه‌ها ارائه می‌شود و نسل بعدی برای اینترنت پرسرعت‌تر و تماس‌های گسترده‌تر توسعه می‌یابد. شرکت ژاپنی کی‌دی‌دی‌آی (KDDI) نیز هدف‌گذاری کرده است که خدمات نسل دوم استارلینک موبایل را تا پایان سال ۲۰۲۷ عرضه کند. استفاده عمومی از این فناوری در ایران به فعال شدن خدمات و سازگاری گوشی‌ها وابسته است، اما ارتباط مستقیم ماهواره با گوشی از مرحله آزمایش صرف عبور کرده است.
برای ایرانیان، حتی ارسال پیام، خبر و تصویر در زمان قطع سراسری اینترنت می‌تواند مانع محاصره کامل اطلاعاتی شود. اگر این ارتباط از طریق شبکه‌ای خارج از کنترل جمهوری اسلامی ایران برقرار باشد، مسدود کردن سایت‌ها در شبکه داخلی یا خاموش کردن دکل اپراتورها مستقیم آن را قطع نمی‌کند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
رشد استفاده از تجهیزات موجود نیز نشان می‌دهد این تحول تنها به آینده مربوط نیست. انجمن تجارت الکترونیک تهران در دی‌ماه ۱۴۰۳ اعلام کرد استفاده از استارلینک در ایران طی یک سال حدود ۲۰ برابر شده و شمار کاربران آن از ۱۰۰ هزار نفر فراتر رفته است. این آمار به تعداد کاربران مربوط بود، نه دستگاه‌ها، زیرا هر پایانه می‌تواند چندین نفر را به اینترنت متصل کند. البته این انجمن در حدود دو سال اخیر از انتشار هرگونه آمار تازه در این حوزه منع شده است ولی خود این محدودیت هم می‌تواند نشان‌دهنده نگرانی مسئولان جمهوری اسلامی ایران از آشکار شدن ابعاد گسترش استفاده از استارلینک در ایران باشد.
بهزاد اکبری، معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، نیز تایید کرده که استارلینک «دیگر صرفا یک نگرانی نیست، بلکه تبدیل به واقعیت شده» و استفاده از آن در دوران جنگ و محدودیت‌های اینترنت، افزایش یافته است.
در همین حال، بررسی کارشناسان حوزه فناوری اطلاعات نشان می‌دهد کاربران ایرانی در ماه‌های اخیر برای اشتراک‌گذاری اینترنت استارلینک روش‌های تازه‌ای به کار گرفته‌اند، زیرا نصب یک پایانه در ساختمان مسکونی، هتل یا اداره می‌تواند دسترسی چندین نفر را فراهم کند و هزینه را میان آنان تقسیم کند. ایجاد مسیرهای ارتباطی غیرمستقیم نیز در برخی موارد شناسایی و رهگیری ارتباطات را دشوارتر کرده است.
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات، روز ۱۹ خرداد گفته بود پیش از وصل مجدد اینترنت در چهارم خرداد، مجموع ترافیک استارلینک چنان بالا بود که با ترافیک عبوری از درگاه رسمی اینترنت بین‌المللی کشور برابری می‌کرد.
حکومت در مقابل، برخورد با تجهیزات و کاربران را تشدید کرده است. حسین رحیمی، رئیس پلیس امنیت اقتصادی، اول شهریور از ضبط ۹۹۷ دستگاه استارلینک و تجهیزات مرتبط در چهار ماه نخست سال و بازداشت ۱۶۳ نفر خبر داد. با وجود این فشارها، مقام‌های وزارت ارتباطات همچنان از افزایش استفاده مردم از استارلینک سخن می‌گویند.
قطع برق نیز لزوما اتصال را متوقف نمی‌کند. تجهیزات استارلینک می‌توانند با باتری یا منابع برق مستقل کار کنند و گوشی متصل به ماهواره نیز تا زمانی که شارژ دارد، به برق شهری وابسته نیست. حکومت می‌تواند با ایجاد اختلال و برخورد امنیتی دسترسی را دشوار کند، اما این اقدام‌ها مانند قطع شبکه داخلی، همه کاربران را از اینترنت محروم نمی‌کند.
در همین حال ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، روز دوشنبه هفته جاری سامانه‌هایی مانند استارلینک را ابزار مداخله در امور داخلی کشورها توصیف کرد. جمهوری اسلامی ایران نیز یکشنبه ۱۲ مهر سفیر نروژ را برای اعتراض به ادامه فعالیت این شبکه احضار کرد. اسناد اتحادیه بین‌المللی مخابرات هم از دشواری حکومت ایران برای شناسایی همه پایانه‌ها حکایت دارد.
