افزایش دوباره قیمت دارو و خدمات درمانی در ایران، در روزهای اخیر بار دیگر به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های میلیون‌ها خانواده تبدیل شده است. آنچه زمانی بیشتر به داروهای بیماران خاص محدود بود، اکنون تقریبا تمام حوزه درمان را از داروهای سرماخوردگی و آنتی‌بیوتیک‌ گرفته تا داروهای سرطان، ام‌اس، بیماری‌های قلبی و دیابت، دربر گرفته است.

هم‌زمان، آمارهای رسمی نشان می‌دهد تورم بخش بهداشت و درمان در ایران همچنان از تورم عمومی پیشی گرفته است و فشار هزینه‌های درمان بر خانوارها، به‌ویژه اقشار متوسط و کم‌درآمد، هر ماه سنگین‌تر می‌شود.

این بحران تنها به افزایش قیمت‌ها محدود نیست. سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی، اعلام کرده است که اکنون حدود ۵۶۰ قلم دارو در وضعیت بحرانی و حدود ۱۸۰ قلم دیگر در وضعیت حاد قرار دارند. او ادامه کمبودها و افزایش قیمت‌ها را با وجود تخصیص ارز ترجیحی برای واردات دارو و مواد اولیه، غیرقابل قبول دانست و خواستار پاسخگویی دستگاه‌های مسئول شد.

اکنون برای بسیاری از مردم، دیگر حتی یک بیماری ساده نیز می‌تواند تعادل مالی خانواده را بر هم بزند. یکی از ساکنان تهران روز چهارشنبه ۱۰ تیرماه به ایندیپندنت فارسی گفت: «پسرم فقط به یک ویروس معمولی مبتلا شد. چند بار دکتر رفتیم، آزمایش و دارو گرفتیم و در نهایت نزدیک سه میلیون تومان هزینه شد. اگر همین بیماری کمی جدی‌تر بود، واقعا نمی‌دانم باید چه کار می‌کردیم. سه میلیون تومان معادل با یک‌ششم حقوق من است!»

یک معلم در اصفهان که همسرش با بیماری مزمن دست‌وپنجه نرم می‌کند، نیز می‌گوید: «قبلا اگر چند میلیون تومان برای درمان کنار می‌گذاشتیم، زندگی می‌چرخید. الان فقط ویزیت پزشک متخصص ۵۰۰ هزار تومان شده، سونوگرافی چهار میلیون تومان، آزمایش ۱۲ میلیون تومان است و قیمت داروها هم که هر بار بیشتر می‌شود. واقعا با این حقوق اندک معلمی دیگر نمی‌توان زندگی و درمان را با هم اداره کرد.»

از مشهد نیز فردی که مادرش به بیماری قلبی مبتلا است، می‌گوید: «مشکل فقط گرانی نیست. هر بار که برای خرید دارو می‌رویم، یا قیمتش عوض شده یا می‌گویند موجود نیست. بعضی وقت‌ها باید چند داروخانه را بگردیم یا از بازار آزاد تهیه کنیم. استرس پیدا کردن دارو از خود بیماری بدتر شده است.»

یک بازنشسته در شیراز نیز می‌گوید: «حقوق بازنشستگی قبل از نیمه ماه تمام می‌شود. بعد باید انتخاب کنیم قبض‌ها را بدهیم یا دارو بخریم. بعضی داروها را نصف می‌کنیم یا چند روز دیرتر مصرف می‌کنیم تا شاید حقوق بعدی برسد. مگر می‌شود هزینه یک شیمی‌درمانی ساده حدود ۶۰ تا ۸۰ میلیون تومان باشد؟»

روایت مشابهی از اهواز نیز به دست ایندیپندنت فارسی رسیده است. این فرد که پدرش به دیابت و نارسایی کلیه مبتلا است، می‌گوید: «تقریبا هر هفته یک قلم دارو گران‌تر می‌شود. هزینه آزمایش، ویزیت، رفت‌وآمد و دارو آن‌قدر بالا رفته که گاهی پدرم می‌گوید بیخیال شویم و بگذاریم فوت کند! ۲۰ میلیون حقوق می‌گیرم، اما همین ماه قبل ۱۱ میلیون برای دارو و دکتر و آزمایش پدرم هزینه کردم...»

یک بیمار مبتلا به ام‌اس در ساری نیز می‌گوید: «برای ما فقط گرانی مسئله نیست. بیماری که منتظر نمی‌ماند دارو پیدا شود. هر بار که خبر کمبود دارو منتشر می‌شود، استرس همه بیماران چند برابر می‌شود.»

بخش قابل‌توجهی از افرادی که با ایندیپندنت فارسی گفتگو کرده‌اند، ریشه این وضعیت را تنها در سوءمدیریت اقتصادی نمی‌بینند. بسیاری از آنان معتقدند هزینه سال‌ها تنش در سیاست خارجی، جنگ‌طلبی، غنی‌سازی، تحریم‌ها و صرف منابع کشور در درگیری‌های نظامی اکنون به شکل مستقیم بر سفره و سلامت مردم تحمیل شده است.

فردی از رشت می‌گوید: «آخرش هزینه همه این جنگ‌ها و شعارها را مردم می‌دهند. اگر این همه پول صرف جنگ و تنش نمی‌شد، شاید امروز بیمار مبتلا به سرطان برای خرید دارویش درمانده نبود.»

فرد دیگری از کرمان نیز می‌گوید: «سال‌ها است نتیجه تحریم را داخل داروخانه می‌بینیم. هر بار قیمت‌ها بالا می‌رود، می‌گویند ارز گران شده یا واردات مشکل دارد. این هزینه سیاست‌هایی است که مردم هیچ نقشی در تصمیم‌گیری درباره آن نداشتند، اما باید بهایش را بپردازند.»

این روایت‌ها هم‌زمان با انتشار گزارشی در روزنامه دنیای اقتصاد در روز چهارشنبه ۱۰ تیرماه مطرح شد که نشان می‌دهد تورم گروه «بهداشت و درمان» طی ماه‌های اخیر به‌مراتب بالاتر از تورم کل اقتصاد بوده و فشار هزینه‌ای بر خانوارها به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش یافته است. این روزنامه رشد نرخ ارز، افزایش هزینه مواد اولیه، بسته‌بندی، حمل‌ونقل، دستمزدها، مشکلات تامین مالی و همچنین آثار جنگ بر زنجیره تامین را از مهم‌ترین عوامل جهش قیمت دارو عنوان کرد.

دنیای اقتصاد روایت یکی از بیماران مبتلا به سرطان را هم منتشر کرده که می‌گوید هزینه هر دوره شیمی‌درمانی او از حدود هفت میلیون تومان در دو سال پیش، اکنون به نزدیک ۷۰ میلیون تومان رسیده است. به نوشته این روزنامه، هرچند بسیاری از داروها همچنان تحت پوشش بیمه‌اند، افزایش قیمت‌ها باعث شده است سهم پرداختی بیماران به شکل محسوسی افزایش یابد و بخش بزرگی از هزینه درمان مستقیما از جیب خانواده‌ها پرداخت شود.

آمارهای رسمی نیز همین روند را تایید می‌کنند. بر اساس داده‌های بانک مرکزی و مرکز آمار ایران، تورم ماهانه گروه بهداشت و درمان در خردادماه بار دیگر بالاتر از تورم کل اقتصاد ثبت شده است. بررسی قیمت داروهای پرمصرف نیز نشان می‌دهد بسیاری از اقلام طی ماه‌های اخیر رشدهای چند ۱۰ درصدی و در برخی موارد چندبرابری داشته‌اند.

در همین حال، محمدرسول شیخی‌زاده، دبیر کمیسیون بهداشت مجلس اعلام کرده که هنوز مشخص نیست سرنوشت ۱۲۰ هزار میلیارد تومان ارز اختصاص‌یافته به حوزه دارو چه شده است. او گفت اعضای کمیسیون بهداشت پس از توضیحات مسئولان سازمان غذا و دارو نیز درباره محل هزینه‌کرد این منابع قانع نشده‌اند.

از سوی دیگر، رئیس انجمن پخش دارو و مکمل ایران اعلام کرد دولت و دانشگاه‌های علوم پزشکی بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان به شبکه توزیع دارو بدهکارند و شرکت‌های پخش به دلیل تاخیر طولانی بیمه‌ها در پرداخت مطالبات، ناچار به دریافت وام‌های سنگین از بانک‌ها شده‌اند. وضعیتی که به گفته او بسیاری از شرکت‌ها را عملا به بنگاه‌هایی تبدیل کرده است که برای بانک‌ها کار می‌کنند.

بر اساس تازه‌ترین آمارها، مطالبات داروخانه‌های ایران از بیمه‌ها به بیش از ۵۱.۸ هزار میلیارد تومان رسیده است. کارشناسان هشدار می‌دهند ادامه این روند می‌تواند کمبود دارو، کاهش موجودی اقلام گران‌قیمت و بحران نقدینگی در زنجیره تامین را تشدید کند، زیرا داروخانه‌ها دارو را نقدی می‌خرند اما مطالبات خود را ماه‌ها بعد، از بیمه‌ها دریافت می‌کنند.

هم‌زمان، رئیس هیأت‌مدیره شرکت دارویی تامین نیز تاکید کرد که وابستگی ۶۵ تا ۷۰ درصدی مواد موثره دارویی به واردات از چین و هند، تنها نتیجه تحریم‌ها نیست و مشکلات ساختاری، ضعف سرمایه‌گذاری در تولید مواد اولیه، چندپارگی مدیریتی و اختلاف نرخ ارز نیز در شکل‌گیری بحران کنونی نقش مهمی داشته‌اند. او هشدار داد که اختلاف چندبرابری نرخ ارز ترجیحی و آزاد، علاوه بر ایجاد رانت و قاچاق معکوس، زنجیره تامین دارو را نیز با بحران نقدینگی روبرو کرده است.

هم‌زمان، روزنامه شرق نیز در تحلیلی درباره آثار ماندگاری تحریم‌ها به دلیل سیاست‌های نظامی و هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، نوشت که هزینه این وضعیت را در نهایت مردم و تولیدکنندگان پرداخت می‌کنند. این روزنامه تاکید کرد که آثار تحریم را می‌توان در قیمت دارو، کاهش قدرت خرید، دشوارتر شدن سرمایه‌گذاری و فشار روزافزون بر معیشت خانوارها مشاهده کرد.

در شرایطی که مدیران حکومت ایران از یک سو، مشکلات ساختاری، کمبود منابع، بدهی بیمه‌ها، نرخ ارز و تحریم‌ها را عامل اصلی بحران دارو معرفی می‌کنند و از سوی دیگر، مردم از ناتوانی در تامین ابتدایی‌ترین هزینه‌های درمان سخن می‌گویند، به نظر می‌رسد سلامت نیز مانند بسیاری از حوزه‌های دیگر، بیش از هر زمان دیگری به توان مالی خانواده‌ها گره خورده است. وضعیتی که بسیاری از بیماران می‌گویند آن را نه در آمارهای اقتصادی، بلکه هر بار هنگام مراجعه به مطب پزشک، داروخانه و صندوق پرداخت هزینه درمان، با تمام وجود احساس می‌کنند.