جام جهانی فوتبال تنها نماد قهرمانی نیست؛ گنجینهای است که طی نزدیک به یک قرن، جنگ جهانی، سرقتهای جنجالی، ناپدید شدن مرموز و طراحی دوباره را از سر گذرانده و به یکی از ماندگارترین نمادهای تاریخ ورزش جهان تبدیل شده است.
از نخستین «جام» مسابقات موسوم به جام جهانی فوتبال سال ۱۹۳۰، همزمان با برگزاری اولین دوره جام جهانی به ابتکار فدراسیون بینالمللی فوتبال (فیفا) و به ریاست ژول ریمه، رئیس پیشگام این نهاد، رونمایی شد. این جام در ابتدا «پیروزی» (Victory) نام داشت، اما بعدها به افتخار مردی که ایده برگزاری جام جهانی را به واقعیت تبدیل کرد، به «جام ژول ریمه» تغییر نام داد.
به نوشته سایت فیفا، این جام را آبل لافلور، مجسمهساز فرانسوی، طراحی کرد. طرح آن الهامگرفته از نایک، الهه پیروزی در اساطیر یونان باستان، بود که جامی را بالای سر نگه داشته است. جام از نقره استرلینگ (آلیاژی با ۹۲.۵ درصد نقره خالص) با روکش طلا ساخته شد و بر پایهای از سنگ لاجورد قرار داشت.
این اثر بهسرعت به یکی از شناختهشدهترین جامهای ورزشی جهان تبدیل شد و میزبان نخستین دوره، اروگوئه، اولین تیمی بود که آن را بالای سر برد.
جام ژول ریمه طی دهههای بعد، دیگر تنها جایزهای نبود که تیمهایی مانند برزیل، انگلستان و ایتالیا آن را فتح کرده بودند، بلکه به یادگاری سرگردان و بخشی از تاریخ فوتبال تبدیل شد.
در جریان جنگ جهانی دوم، اوتورینو باراسی، مدیر فدراسیون فوتبال ایتالیا، برای جلوگیری از افتادن جام به دست نیروهای نازی، آن را داخل یک جعبه کفش پنهان کرد و زیر تختش در شهر رم نگه داشت.
سالها بعد، تنها چند ماه مانده به آغاز جام جهانی ۱۹۶۶ در انگلستان، این گنجینه ارزشمند فوتبال در جریان یک نمایشگاه عمومی به سرقت رفت، اما این ماجرا، که به یکی از مشهورترین داستانهای خارج از زمین فوتبال تبدیل شد، پایان خوشی داشت و سگی به نام پیکلز جام را در حالی که لای روزنامه پیچیده و زیر پرچین باغی در جنوب لندن رها شده بود، پیدا کرد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
جامی جدید برای جهانی متحد
برزیل در سال ۱۹۷۰، نخستین کشوری بود که سه بار قهرمان جام جهانی شد و به این ترتیب جام را برای همیشه به خانه برد و مالک دائمی جام ژول ریمه شد.
با این حال ماجراهای این جام پایان نیافت. در سال ۱۹۸۳، جام از مقر کنفدراسیون فوتبال برزیل در ریودوژانیرو به سرقت رفت، اما برخلاف سال ۱۹۶۶، این بار دیگر سگی قهرمان نبود که آن را پیدا کند و جام هرگز پیدا نشد. باور عمومی این است که سارقان آن را ذوب کردند.
البته تا آن زمان، فیفا با طراحی جدید جام، فصلی تازه را در تاریخ جام جهانی آغاز کرده بود. این جام که اثر هنرمند ایتالیایی سیلویو گاتسانیگا است، ۳۶ سانتیمتر ارتفاع دارد و از طلای ۱۸ عیار ساخته شده است. طرح آن به صورت دو پیکر انسانی در حال بالا بردن کره زمین است، روح جهانی و وحدتآفرین فوتبال را به زیبایی به تصویر میکشد.
آلمان غربی نخستین تیمی بود که سال ۱۹۷۴ این جام جدید را بالای سر برد، اما چهار سال بعد عنوان قهرمانی را به میزبان رقابتها، آرژانتین، واگذار کرد. از آن زمان، برزیل، آلمان و ایتالیا بر تعداد قهرمانیهایشان افزودند و فرانسه و اسپانیا نیز برای نخستین بار این جام را فتح کردند.
تابستان امسال، آلبیسلسته (لقب تیم ملی آرژانتین) در حالی برای دفاع از عنوان قهرمانی سال ۲۰۲۲ خود در جام جهانی ۲۰۲۶ در کانادا، مکزیک و آمریکا به میدان رفته که امیدوار است با کسب چهارمین عنوان قهرمانی، در کنار آلمان و ایتالیا قرار گیرد تا تنها یک قهرمانی کمتر از برزیل، پرافتخارترین تیم تاریخ جام جهانی داشته باشد.
شکوهی بیهمتا
جام کنونی جام جهانی برخلاف جام ژول ریمه، بهطور دائمی به هیچ کشوری واگذار نمیشود. تیم قهرمان تنها در مراسم اهدای جوایز پس از فینال، جام اصلی را در دست میگیرد و سپس نسخهای با روکش طلا به نام جام قهرمانان جام جهانی فیفا (FIFA World Cup Winners' Trophy) را برای همیشه دریافت میکند.
یکی از مشهورترین نسخههای این جام، پیش از جام جهانی ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی، به نلسون ماندلا اهدا شد. این تنها باری بود که یک شخص حقیقی نسخه رسمی این جام را دریافت کرد.
حتی لمس کردن جام اصلی نیز امتیازی بسیار نادر است و تنها افراد محدودی، از جمله روسای کشورها، مقامهای فیفا و قهرمانان پیشین جام جهانی، اجازه آن را دارند.
امروز جام جهانی فوتبال بالاترین نماد افتخار، جاودانگی و غرور در دنیای فوتبال به شمار میرود. تصویر کاپیتان تیمهای ملی، از پله و دیهگو مارادونا گرفته تا زینالدین زیدان و لیونل مسی، که این جام طلایی منحصربهفرد را به آسمان بلند میکنند، برای همیشه یکی از ماندگارترین و نمادینترین تصاویر تاریخ ورزش جهان خواهد بود.
