توافقی که میان اسرائیل و لبنان امضا شد از نظر مفاد، توافقی جامع است، اما اجرای آن با موانع متعدد روبهرو است. اسرائیل هیوم مینویسد، اسرائیل و لبنان سابقهای طولانی از توافقهایی دارند که ارزش کاغذی را که روی آن نوشته شدهاند نداشتهاند. هرچند نیت هر دو طرف قابل توجه است، اما مشخص نیست لبنان چگونه با تلاشهای حزبالله و ایران برای به شکست کشاندن این توافق مقابله خواهد کرد. اجرای این توافق همچنین به رئیسجمهوری آمریکا بستگی دارد؛ کسی که ممکن است حتی اگر واقعیتهای میدانی با مفاد توافق در تضاد باشد، همچنان شیفته آن باقی بماند.
این توافق ۱۴ بند دارد؛ همان تعداد بندی که در توافق میان آمریکا و ایران نیز وجود داشت. در متن توافق بر صلح، امنیت، پایان درگیریها و حل اختلافهای ریشهای از طریق گفتوگو و مذاکرات مستقیم با میانجیگری آمریکا تاکید شده است.
به نوشته اسرائیل هیوم، این توافق به سه نگرانی اصلی اسرائیل میپردازد. نخست، مسئله خروج نیروهای ارتش اسرائیل از جنوب لبنان است. بر اساس توافق، این خروج فوری نخواهد بود و بهتدریج انجام میشود. شرط اجرا نیز استقرار ارتش لبنان در مناطق تخلیهشده است. لبنان متعهد شده است همه گروههای مسلح غیردولتی و زیرساختهای وابسته به آنها را خلع سلاح کند، هرچند در متن توافق بهطور مشخص نامی از حزبالله برده نشده است.
دومین موضوع، نظارت بر اجرای توافق است. در اسرائیل این نگرانی وجود دارد که ارتش لبنان، همانند گذشته، فقط بخشی از تعهداتش را اجرا کند و در عمل، زمینه بازگشت حزبالله را فراهم کند. بر اساس توافق، فعالیتهای لبنان تحت نظارت و راستیآزمایی آمریکا قرار میگیرد. خروج نیروهای اسرائیلی نیز به پیشرفت اجرای این برنامه وابسته خواهد بود. لبنان همچنین متعهد شده است اجازه هیچ گروه مسلح غیردولتی در خاکش فعالیت کند و بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم منابع مالی دریافت کند.
سومین محور توافق به رابطه لبنان و ایران مربوط است. در متن توافق، لبنان ادعای «هر کشوری» (منظور ایران) و «هر بازیگر غیردولتی» (منظور حزبالله) مبنی بر استفاده از زور به نمایندگی از لبنان را رد میکند و در عمل، این موضع را میپذیرد که ایران به منافع این کشور آسیب میرساند. این بند، تلاش جمهوری اسلامی برای پیوند دادن جبهههای مختلف درگیری را هدف قرار میدهد. تهران همچنان در پی حفظ نفوذش بر لبنان و ادامه نقش حزبالله بهعنوان قدرت موثر در این کشور بوده است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
علاوه بر این سه موضوع، توافق به موارد دیگری نیز پرداخته است؛ از جمله تاکید بر حق دفاع از خود، بازسازی لبنان با مشارکت کشورهایی که آمریکا به این منظور جذب خواهد کرد و همچنین رسیدگی به مسئله اسرا و افراد مفقود از جمله رون آراد، خلبان اسرائیلی که از سال ۱۹۸۶ در لبنان ناپدید شده است. در متن توافق همچنین از دونالد ترامپ قدردانی شده است.
اسرائیل هیوم در ادامه مینویسد با این حال، اجرای توافق با پرسشهای متعددی روبهرو است. مهمترین مسئله، توانایی واقعی لبنان برای اجرای تعهداتش است. ارتش لبنان بر اساس آتشبس نوامبر ۲۰۲۴ نیز موظف بود کنترل جنوب کشور را در دست بگیرد، اما آن زمان نتوانست یا نخواست این ماموریت را بهطور کامل انجام دهد. آمریکا نیز در آن روند نقش ناظر را بر عهده داشت، اما اجرای توافق به نتیجه مطلوب نرسید.
در توافق جدید آمده است که لبنان برای اجرای تعهداتش به کمک بازیگران خارجی نیاز خواهد داشت، اما مشخص نشده است این بازیگران چه کشورها یا نهادهایی خواهند بود و چگونه عمل خواهند کرد. همچنین جدول زمانی مشخصی برای اجرای تعهدات لبنان تعیین نشده است. دو طرف فقط بر اجرای مرحله آزمایشی توافق کردهاند، به این صورت که ارتش اسرائیل برخی مناطق را تخلیه میکند و ارتش لبنان در آنها مستقر میشود.
یکی از نخستین آزمونهای توافق به منطقه تبنین و شمال قلعه بوفور مربوط میشود، جایی که زیرساخت اصلی فرماندهی و کنترل حزبالله با سرمایهگذاری گسترده ایران ایجاد شده است. بر اساس توافق و خواست آمریکا، ارتش اسرائیل اجازه اقدام مستقل علیه این زیرساخت را ندارد و رسیدگی به این موضوع بر عهده لبنان و آمریکا گذاشته شده است.
لبنان همچنین متعهد شده است همه گروههای مسلح غیردولتی را غیرقانونی اعلام کند. اجرای این بند پیچیدگیهای زیادی دارد، زیرا برخی از این گروهها، بهویژه حزبالله، علاوه بر شاخه نظامی، شاخه سیاسی نیز دارند و در پارلمان و دولت لبنان حضور دارند. حزبالله مخالفتش با توافق را پنهان نکرده است و احتمال دارد علاوه بر بسیج هوادارانش، دست به اقدامهای نظامی بزند که واکنش اسرائیل را در پی داشته باشد.
ایران نیز همچنان یکی از عوامل تاثیرگذار بر اجرای توافق به شمار میرود. تهران در تلاش است به حمایت از حزبالله ادامه دهد، و همزمان اهرم مذاکرات با آمریکا را نیز در اختیار دارد. این مذاکرات میتواند بر روند اجرای توافق لبنان تاثیر بگذارد و تفکیک جبههها به چالشی برای آمریکا تبدیل شود.
در لبنان نیز نگرانیهایی درباره امنیت جوزف عون، رئیسجمهوری این کشور، وجود دارد. او که از حامیان اصلی توافق به شمار میرود، ممکن است به هدف مخالفان توافق، بهویژه حزبالله، تبدیل شود.
این توافق در شرایطی امضا شده که تجربه توافقهای پیشین میان اسرائیل و لبنان چندان موفق نبوده است. از توافق با دولت امین جمیل در جریان جنگ اول لبنان گرفته تا قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت و همچنین، توافق آتشبسی که حدود یک سال و نیم پیش منعقد شد، هیچیک به مرحله اجرای کامل نرسیدند.
اسرائیل میگوید اگر مفاد توافق جدید اجرا نشود، امکان ادامه حضور نظامی در لبنان را خواهد داشت. در مقابل، دونالد ترامپ ممکن است برای تسریع اجرای توافق به دو طرف فشار بیاورد. در نتیجه، اجرای مرحلهای و تدریجی توافق یا حرکت سریع برای ایجاد واقعیتهای میدانی جدید از موضوعهای اصلی پیش روی دو طرف خواهد بود.
