سال‌هاست که سیگارهای الکترونیکی جایگزین کم‌ضررتر سیگارهای سنتی معرفی می‌شوند، اما پژوهش‌های جدید این موضوع را زیر سوال برده‌اند. سی‌ان‌ان در گزارشی به قلم کاتیا هتر، با استناد به پژوهشی که به‌تازگی در نشریه «کارسینوجنسیس»‌ (Carcinogenesis) منتشر شده است، به بررسی این موضوع می‌پردازد که آیا مصرف سیگار الکترونیکی خطر ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهد یا نه.

برای بررسی یافته‌های این پژوهش، سی‌ان‌ان با دکتر لیانا ون، کارشناس سلامت این شبکه، پزشک اورژانس، استاد دانشگاه جورج واشنگتن و رئیس پیشین سازمان بهداشت شهر بالتیمور گفتگو کرده است. محور این گفتگو بررسی ارتباط احتمالی ویپینگ با سرطان، نقش آن در ترک سیگار، خطرات استفاده همزمان از سیگار سنتی و سیگار الکترونیکی و همچنین پیامدهای آن برای نوجوانان و جوانان است.

پژوهش چه چیزی درباره ارتباط سیگار الکترونیکی و سرطان نشان می‌دهد؟

دکتر لیانا ون در پاسخ به پرسش سی‌ان‌ان درباره یافته‌های این پژوهش توضیح داد که مقاله مورد بحث یک آزمایش مستقل نبوده، بلکه مرور گسترده‌ای از شواهد علمی موجود درباره سیگارهای الکترونیکی و سازوکارهای مرتبط با سرطان‌زایی بوده است.

به گفته او، پژوهشگران نتایج مطالعات آزمایشگاهی، پژوهش‌های حیوانی، مطالعات مبتنی بر نشانگرهای زیستی در انسان و تحقیقات همه‌گیرشناسی را بررسی کرده‌اند. در این مطالعات تاثیر ویپینگ بر سلول‌ها و بافت‌های بدن و نقش احتمالی آن در شکل‌گیری سرطان بررسی شده‌اند.

دکتر ون گفت این پژوهش شواهدی را گردآوری کرده که نشان می‌دهد «آئروسل» یا بخار سیگارهای الکترونیکی به دی‌ان‌ای آسیب می‌رساند و ممکن است التهاب مزمن ایجاد کند و هر دو فرایند از عوامل شناخته‌شده در شکل‌گیری سرطان به شمار می‌‌روند.

او افزود محققان همچنین مطالعاتی را بررسی کرده‌اند که نشان می‌دهد بخار حاصل از ویپینگ ممکن است حاوی ترکیبات بالقوه سرطان‌زا باشد، از جمله فرمالدئید، استالدئید و فلزات سنگینی مانند نیکل، کروم و سرب که احتمال دارد از اجزای حرارتی داخل دستگاه‌های ویپ آزاد شوند.

به گفته این متخصص، پژوهشگران افزون بر این، شواهدی را مرور کرده‌اند که از ارتباط احتمالی میان ویپینگ و برخی سرطان‌ها از جمله سرطان ریه، سرطان دهان و سرطان مثانه حکایت دارد.

با این حال، دکتر ون تاکید کرد که نویسندگان مقاله درباره محدودیت‌های شواهد موجود نیز هشدار داده‌اند. سیگارهای الکترونیکی تنها در حدود یک دهه اخیر به طور گسترده استفاده می‌شوند، در حالی که بسیاری از سرطان‌ها گاه دهه‌ها طول می‌کشد تا بروز پیدا کنند. به همین دلیل هنوز داده‌های جمعیتی بلندمدت کافی در دست نیست که بتوان خطر سرطان ناشی از ویپینگ را با همان دقتی که درباره سیگارهای سنتی وجود دارد اندازه‌گیری کرد.

او توضیح داد که بسیاری از مطالعات موجود مبتنی بر آزمایشگاه یا مدل‌های حیوانی بررسی تغییرات زیستی کوتاه‌مدت‌اند و نه تشخیص مستقیم سرطان در انسان‌ها. به‌رغم این محدودیت‌ها، نویسندگان مقاله نتیجه گرفته‌اند که همخوانی نتایج در طیف وسیعی از مطالعات مختلف نگرانی قابل توجهی ایجاد می‌کند و نشان می‌دهد ویپینگ بی‌خطر نیست و ممکن است در طول زمان خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد.

چگونه ممکن است استفاده از سیگارهای الکترونیکی به سرطان منجر شود؟

دکتر ون در پاسخ به این پرسش که چگونه ممکن است سیگارهای الکترونیکی در ایجاد سرطان نقش داشته باشند، با اینکه تنباکو را نمی‌سوزانند، گفت بسیاری از افراد تصور می‌کنند چون در ویپینگ فرایند احتراق وجود ندارد این محصولات اساسا بی‌ضررند. او توضیح داد که درست است ویپینگ معمولا افراد را در معرض مواد شیمیایی سمی کمتری در قیاس با سیگارهای سنتی قرار می‌دهد، اما کمتر بودن مواد مضر به معنای بی‌ضرر بودن نیست.

به گفته او، سیگارهای الکترونیکی مایعاتی را گرم می‌کنند که معمولا حاوی نیکوتین، مواد طعم‌دهنده و حلال‌هایی مانند پروپیلن گلیکول و گلیسیرین گیاهی‌اند. این مواد هنگام گرم شدن به ترکیباتی تجزیه می‌شوند که قابلیت آسیب رساندن به سلول‌ها و دی‌ان‌ای را دارند.

دکتر ون افزود بخار دستگاه‌های ویپ حاوی ذرات فوق‌ریز نیز هست، ذراتی که می‌توانند به اعماق ریه نفوذ کنند و موجب التهاب مزمن شوند. او همچنین تاکید کرد که نیکوتین نیز ماده‌ای کاملا خنثی نیست. اگرچه نیکوتین مانند دود تنباکو در رده سرطان‌زاهای کلاسیک قرار نمی‌گیرد، اما ممکن است رشد تومورها، تشکیل رگ‌های خونی جدید و مسیرهای پیام‌رسانی سلولی مرتبط با پیشرفت سرطان را تقویت کند. به‌گفته او، نیکوتین افزون بر این، به‌ویژه برای نوجوانان و جوانان آثار منفی دیگری نیز دارد.

آیا ویپینگ از سیگار کشیدن کم‌خطرتر است؟

دکتر ون در پاسخ به این پرسش گفت، بر اساس دانسته‌های فعلی، ویپینگ احتمالا کم‌ضررتر از سیگار کشیدن است. او توضیح داد که دود سیگار حاوی هزاران ماده شیمیایی مختلف از جمله ده‌ها ماده سرطان‌زای شناخته‌شده است و مصرف سیگار همچنان یکی از مهم‌ترین علل قابل پیشگیری مرگ‌ومیر در جهان محسوب می‌شود. با این حال، او هشدار داد که عبارت «کم‌خطرتر از سیگار» اغلب به اشتباه به معنای «ایمن» تعبیر می‌شود، در حالی که شواهد علمی این موضوع را تایید نمی‌کنند.

به گفته او، ویپینگ افراد را در معرض ماده‌ اعتیادآور نیکوتین و مجموعه‌ای از مواد بالقوه مضر قرار می‌دهد. همچنین ممکن است مشکلات تنفسی افراد مبتلا به آسم و سایر بیماری‌های مزمن ریوی را تشدید کند. او یادآور شد که دانشمندان هنوز در حال بررسی پیامدهای بلندمدت این محصولات هستند، زیرا عمر حضور آنها در بازار به اندازه سیگارهای سنتی نیست.

دکتر ون تاکید کرد این موضوع به‌ویژه درمورد نوجوانان و جوانانی اهمیت دارد که ممکن است پیش از مصرف سیگار الکترونیکی سیگار سنتی نکشیده باشند. به گفته او، برای فردی که سیگاری نیست، شروع ویپینگ هرگز انتخاب مناسبی به بهانه حفظ سلامت محسوب نمی‌شود.

آیا سیگارهای الکترونیکی به ترک سیگار کمک می‌کنند؟

دکتر ون گفت گزارش‌های متعدد از افرادی وجود دارد که معتقدند ویپینگ به آنها کمک کرده سیگار را ترک کنند و برخی مطالعات نیز نشان می‌دهد سیگارهای الکترونیکی ممکن است به بعضی از بزرگسالان برای کاهش یا ترک مصرف تنباکو قابل احتراق کمک کنند.

اما او تاکید کرد که مطالعات دیگری نیز وجود دارند که نتایج متفاوتی ارائه داده‌اند و نکته مهم این است که سازمان غذا و داروی آمریکا‌ (FDA) سیگارهای الکترونیکی را به عنوان ابزار رسمی ترک سیگار تایید نکرده است.

او یکی از نگرانی‌های اصلی را ادامه مصرف نیکوتین توسط افرادی دانست که برای ترک سیگار به ویپینگ روی می‌آورند. به گفته او، بسیاری از این افراد در بلندمدت همچنان به نیکوتین وابسته می‌مانند، چه از طریق ویپینگ به‌تنهایی و چه از طریق مصرف همزمان سیگار و سیگار الکترونیکی. دکتر ون توضیح داد که در چنین شرایطی افراد ممکن است تنها روش دریافت نیکوتین را تغییر داده باشند، بدون آنکه اصل وابستگیشان به این ماده را درمان کرده باشند.

او افزود روش‌های مورد تایید سازمان غذا و داروی آمریکا برای ترک سیگار پشتوانه علمی بسیار قوی‌تری دارند. این روش‌ها شامل چسب نیکوتین، آدامس نیکوتین، قرص‌های مکیدنی، استنشاق‌کننده‌ها و اسپری‌های بینی هستند که برای کنترل علائم ترک طراحی شده‌اند.

به گفته او، دو داروی تجویزی وارنیکلین و بوپروپیون نیز، در کنار مشاوره رفتاری و برنامه‌های حمایتی، احتمال موفقیت در ترک سیگار را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهند.

او توصیه کرد افرادی که قصد ترک سیگار دارند با پزشک خود درباره یک برنامه منظم ترک سیگار مشورت کنند و به جای اتکا به محصولات تجاری ویپینگ، از روش‌های مبتنی بر شواهد علمی و مورد تایید سازمان غذا و دارو بهره ببرند.

خطر مصرف همزمان سیگار و سیگار الکترونیکی چیست؟

دکتر ون در پاسخ به پرسشی درباره افرادی که هم سیگار می‌کشند و هم سیگار الکترونیکی مصرف می‌کنند، گفت این الگوی مصرف که «استفاده دوگانه» نامیده می‌شود بسیار رایج است. او توضیح داد یا به دلیل تلاش برای کاهش مصرف سیگار یا به دلیل وجود مکان‌هایی که استعمال سیگار در آنجا ممنوع است، بسیاری از افراد مصرف دوگانه دارند.

به گفته او، مشکل اینجاست که این افراد هم در معرض مواد سمی موجود در دود سیگار قرار دارند و هم با خطرات بالقوه ناشی از ویپینگ مواجه‌اند. دکتر ون افزود برخی مطالعات نشان داده‌اند افرادی‌که هم سیگار می‌کشند و هم سیگار الکترونیکی مصرف می‌کنند، ممکن است حتی بیش از افرادی که فقط سیگار مصرف می‌کنند با خطرات قلبی و تنفسی مشابه روبه‌رو شوند.

او تاکید کرد میزان واقعی کاهش مصرف سیگار اهمیت بسیاری دارد. برای مثال، وضعیت فردی که مصرفش را از یک بسته کامل در روز به یک نخ سیگار در هفته کاهش داده، بسیار متفاوت از وضعیت فردی است که همچنان روزانه نیم بسته سیگار می‌کشد و در کنار آن سیگار الکترونیکی نیز مصرف می‌کند. به‌گفته او، هدف نهایی همچنان باید ترک کامل سیگار باشد.

چرا ویپینگ برای نوجوانان نگران‌کننده است؟

دکتر ون گفت نوجوانان و جوانان یکی از مهم‌ترین گروه‌ها در این حوزه‌اند، زیرا نیکوتین بر مغز در حال رشد، به‌ویژه بخش‌هایی که با تمرکز، یادگیری و کنترل تکانه‌ها ارتباط دارند، تاثیر می‌گذارد. 

او به آمار مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا اشاره کرد که نشان می‌دهد بیش از ۱.۶ میلیون دانش‌آموز راهنمایی و دبیرستانی در سال ۲۰۲۴ مصرف سیگار الکترونیکی را گزارش کرده‌اند. به گفته او، بسیاری از این نوجوانان مصرف مکرر داشته‌اند و محصولات طعم‌دار همچنان محبوبیت ویژه‌ای در میان جوانان دارند.

دکتر ون هشدار داد که نوجوانان اغلب میزان نیکوتینی را که دریافت می‌کنند دست‌کم می‌گیرند. این در حالی است که بسیاری از سیگارهای الکترونیکی حاوی غلظت‌های بسیار بالایی از نیکوتین‌اند و به همین سبب افراد در سنین پایین به‌سرعت به این ماده وابسته می‌شوند.

او افزود شواهدی نیز وجود دارد که نشان می‌دهد ویپینگ در میان جوانان با افزایش احتمال مصرف سیگار و سایر مواد مخدر در آینده مرتبط است. به گفته او، افزون بر اعتیاد به نیکوتین، درباره پیامدهای تنفسی، ارتباط احتمالی با مشکلات سلامت روان از جمله افسردگی و همچنین قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی بالقوه سمی در دوره‌های حساس رشد نگرانی‌هایی وجود دارد.

والدین به فرزندان خود چه باید بگویند؟

دکتر ون توصیه کرد والدین به طور مستقیم و بدون قضاوت با فرزندان خود در این باره گفتگو کنند و فرض نکنند که فرزندشان با این محصولات مواجه نیستند یا ممکن نیست مصرف کنند. او گفت بسیاری از نوجوانان از طریق دوستان، همسالان و شبکه‌های اجتماعی با محصولات ویپینگ آشنا می‌شوند.

به گفته او، والدین باید برای فرزندان خود توضیح دهند که ویپینگ صرفا استنشاق بخار آب طعم‌دار نیست، بلکه این محصولات ممکن است حاوی مقادیر بالای نیکوتین و مواد شیمیایی مختلفی باشند که به ریه‌ها آسیب می‌رسانند و در طول زمان خطر ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهند.

توصیه به افرادی که در حال حاضر سیگار الکترونیکی مصرف می‌کنند

دکتر ون در پایان گفت اگر فردی سیگار نمی‌کشد، بهتر است هرگز مصرف سیگار الکترونیکی را آغاز نکند. او افزود افرادی که هم‌اکنون از سیگار الکترونیکی استفاده می‌کنند، به‌ویژه کسانی‌که مصرف منظم دارند، باید به فکر کاهش مصرف و در نهایت قطع کامل آن باشند.

به گفته او، وضعیت افرادی که سیگار را به‌طور کامل کنار گذاشته و به ویپینگ روی آورده‌اند، کمی پیچیده‌تر است. هرچند از دیدگاه سلامت عمومی استفاده از سیگار الکترونیکی احتمالا کم‌ضررتر از مصرف سیگار است، اما هدف نهایی و بلندمدت باید رهایی کامل از وابستگی به نیکوتین باشد.