از زمان آغاز جنگ ایران، بیش از یک میلیون مورد اختلال در سامانههای جیپیاس (سامانه موقعیتیابی جهانی) در منطقه خلیج فارس ثبت شده است. به گزارش اسکاینیوز، شرکت اطلاعات دریایی ویندوارد اعلام کرده که ۹۸درصد تمام موارد اختلال جیپیاس در جهان در این منطقه رخ داده است. کارشناسان میگویند کشورهای مختلف در خلیج فارس، از جمله ایران، آمریکا و برخی دولتهای عربی، از فناوریهای اختلال و جنگ الکترونیک استفاده میکنند.
بخش عمده این اختلالها در اطراف تنگه هرمز مشاهده شده است، جایی که نیروهای نظامی برای مقابله با پهپادها و نفتکشها برای پنهانسازی موقعیت مکانیشان، از فناوریهای اختلال و فریب جیپیاس استفاده میکنند.
دکتر توماس ویتینگتون، کارشناس جنگ الکترونیک، به اسکاینیوز گفت «همه این کار را میکنند» و ایران نیز در این فناوری به مهارت بالایی رسیده است.
بررسی نقشههای ردیابی کشتیها در تنگه هرمز نشانههای آشکاری از اختلال جیپیاس نشان میدهد، از جمله نفتکشهایی که بهصورت غیرعادی در مسیرهای نامتعارف حرکت میکنند یا تعداد زیادی کشتی که روی نقشه در یک نقطه ظاهر میشوند. این موارد نشان میدهد سامانههایی که به جیپیاس وابستهاند، فریب خوردهاند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
کارشناسان میگویند اختلال در جیپیاس اکنون به بخشی عادی از جنگهای مدرن تبدیل شده است و فقط محدود به میدان نبرد نیست. در سپتامبر ۲۰۲۵، هواپیمای حامل اورزولا فوندرلاین نیز با اختلال احتمالی جیپیاس مواجه شد. اتحادیه اروپا اعلام کرد هواپیما سالم فرود آمد، اما مقامهای بلغارستان احتمال دادند روسیه عامل این اختلال بوده باشد.
اختلال جیپیاس در دریا نیز پیشتر در دریای سیاه و اطراف بنادر تحت کنترل روسیه مشاهده شده بود، اما از زمان آغاز جنگ ایران، این اختلالها به میزان قابلملاحظهای افزایش پیدا کرده است. نقشههای مربوط به تنگه هرمز نشان میدهند مناطق وسیعی با افت شدید کیفیت جیپیاس مواجه شدهاند، موضوعی که از پهپادها تا هواپیماهای مسافربری را تحت تاثیر قرار داده است.
به گفته ویتینگتون، جمهوری اسلامی برای تقویت توانمندیهایش، تجهیزات اختلال جیپیسی را از روسیه خریداری کرده و همزمان سامانههای بومیاش را نیز توسعه داده است. او گفت حجم گسترده اختلالها در منطقه نشاندهنده آمادگی برای هرگونه رویارویی احتمالی میان جمهوری اسلامی و دیگر کشورها است.
او همچنین اشاره کرد آمریکا نیز احتمالا از فناوری اختلال جیپیاس در خلیج فارس استفاده میکند. به گفته این کارشناس جنگ الکترونیک، دیگر کشورهای منطقه نیز احتمالا برای حفاظت از زیرساختهای حیاتی مانند فرودگاهها، پالایشگاههای نفت و شبکههای حملونقل ریلی از این فناوری بهره میبرند.
اسرائیل نیز سالها است به ایجاد اختلال در جیپیاس متهم شده است. گزارشهایی منتشر شده است مبنی بر اینکه اختلال در موقعیت مکانی تلفنهای همراه باعث شده است کاربران اسرائیلی و لبنانی در اپلیکیشنهای دوستیابی بهاشتباه در یک منطقه قرار بگیرند. کارشناسان امنیتی میگویند اسرائیل از جعل (اسپوفینگ) برای اثرگذاری بر دقت مهمات ارزانقیمت مورد استفاده حزبالله و حماس استفاده میکند.
یکی از کاربردهای مهم فناوری فریب جیپیاس به نفتکشهای ایرانی مربوط میشود. میشل ویز باکمن، تحلیلگر ارشد اطلاعات دریایی، میگوید نفتکشهای ایرانی پیش از جنگ در آبهای بینالمللی موقعیت جعلی ارسال میکردند تا وانمود کنند همچنان در آن محل حضور دارند، در حالی که در واقع با خاموش کردن سامانه ردیابیشان، به جزیره خارگ میرفتند تا نفت بارگیری کنند. پس از آن نیز دوباره به موقعیت اولیه بازمیگشتند و در برخی موارد، انتقال محموله بهصورت کشتی به کشتی انجام میشد.
کارشناسان میگویند این تحولات پرسشهایی درباره قابل اعتماد بودن جیپیاس بهعنوان ابزار ناوبری ایجاد کرده است. با این حال، سایمون کوپر از شرکت دفاعی کینتیک (QinetiQ) تاکید میکند سامانههای ناوبری ماهوارهای همچنان برای زندگی روزمره و آینده جهان اهمیت اساسی دارند و تمرکز اصلی باید بر افزایش مقاومت این سامانهها در شرایط مختلف باشد.
