پس از حملات نظامی ایالات متحده آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴ و کشته‌شدن رهبر جمهوری اسلامی به همراه شماری از فرماندهان ارشد نظامی و اطلاعاتی ایران، دامنه درگیری‌ها به سرعت به کشورهای عربی منطقه گسترش یافت؛ این گسترش نتیجه اقداماتی ازسوی جمهوری اسلامی بود که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده آمریکا، هشدار داد ممکن است به ضربه بزرگ و تصورناپذیر آمریکا و اسرائیل به حکومت ایران منجر شود.

جمهوری اسلامی با شلیک موجی از موشک‌ها و پهپادها به کشورهای همسایه عربی، شبکه گسترده پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه را هدف قرار داد. به گفته ناظران نظامی، این حملات، از نظر گستره جغرافیایی و تعداد اهداف، بی‌سابقه‌ترین اقدام برون‌مرزی حکومت جمهوری اسلامی ایران در چهار دهه گذشته محسوب می‌شود.

حملات جمهوری اسلامی درحالی آغاز شد که عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه اهداف نظامی و راهبردی در داخل ایران، ساختار فرماندهی جمهوری اسلامی را به‌شدت تضعیف کرده و به کشته‌شدن شماری از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران و نهادهای اطلاعاتی انجامیده بود؛ در واکنش، تهران اعلام کرد پایگاه‌ها و منافع ایالات متحده در منطقه را هدف قرار خواهد داد، اما دامنه حملات به سرعت از اهداف نظامی فراتر رفت و مناطق مسکونی و زیرساخت‌های غیرنظامی در چندین کشور عربی را نیز دربر گرفت.

بحرین، امارات و کویت در کانون حملات اولیه

در دو روز نخست درگیری منطقه‌ای، بیشترین حجم حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی متوجه بحرین و امارات متحده عربی بود. در امارات، شهرهای شارجه، ابوظبی و فجیره و نیز بندر جبل‌علی هدف حملات متعدد قرار گرفتند. گزارش‌ها از اصابت موشک به مناطق پیرامون و هتلی در برج العرب، فرودگاه بین‌المللی امارات و پایگاه هوایی الظفره حکایت دارد که یکی از مراکز اصلی عملیات هوایی و اطلاعاتی ایالات متحده در خلیج فارس محسوب می‌شود. چندین برج مسکونی نیز در این حملات آسیب دیده‌اند.

در بحرین نیز منامه، پایتخت این کشور، روزهای شنبه و یکشنبه، ۹ و ۱۰ اسفندماه، بارها هدف حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی قرار گرفته است. به گفته منابع محلی و تصاویر منتشرشده، محل استقرار ناوگان پنجم نیروی دریایی ایالات متحده در منامه، سامانه‌های راداری و چند نقطه شهری، ازجمله برج‌های مسکونی و یک هتل، هدف حمله بودند. حمله به بحرین از نظر نمادین و راهبردی اهمیت ویژه دارد، زیرا این کشور میزبان فرماندهی دریایی آمریکا در خلیج فارس و دریای سرخ است.

پس از بحرین و امارات، گزارش‌ها همچنین از حملات مکرر به عربستان سعودی حکایت دارند. روز یکشنبه صدای چندین انفجار در شرق ریاض گزارش شد. منابع امنیتی منطقه اعلام کردند پایگاه هوایی شاهزاده سلطان، پایگاه هوایی ملک فهد و مناطقی در اطراف پایتخت عربستان سعودی هدف موشک‌های جمهوری اسلامی قرار گرفته‌اند. این حملات نشان می‌دهد ایران در واکنش به عملیات آمریکا و اسرائیل، زیرساخت‌های دفاع هوایی و هوابرد آمریکا در عربستان سعودی را در اولویت اهداف خود قرار داده است.

کویت نیز در ساعات گذشته چندین بار هدف حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی قرار گرفت و صدای انفجار در نقاط مختلف این کشور گزارش شد. براساس اطلاعات منتشرشده، پایگاه دریایی عبدالله مبارک و پایگاه هوایی علی السالم، از مراکز مهم استقرار نیروهای آمریکایی، در میان اهداف اصلی حملات بودند. همزمان، تصاویر و گزارش‌های میدانی از اصابت موشک به مناطق غیرنظامی در برخی نقاط کویت حکایت دارد، که نگرانی‌ها درباره گسترش دامنه خسارات انسانی و زیرساختی در کشورهای میزبان نیروهای آمریکا را افزایش داده است.

گسترش حملات به قطر، عراق، اردن و عمان

حملات جمهوری اسلامی به‌سرعت به دیگر کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی در منطقه نیز گسترش یافت. در قطر، دوحه از ظهر شنبه تا زمان تنظیم این گزارش بارها هدف حملات موشکی قرار گرفته است. پایگاه هوایی العدید، بزرگ‌ترین تاسیسات نظامی آمریکا در خاورمیانه و مقر پیشروی فرماندهی مرکزی آمریکا، در میان اهداف اصلی حملات اعلام شد. این پایگاه از دهه ۱۹۹۰ مرکز فرماندهی عملیات آمریکا در منطقه است و هزاران نیروی آمریکایی در آن مستقرند.

در عراق، علاوه بر حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی و گروه‌های نیابتی مورد حمایت تهران، درگیری‌های هوایی نیز گزارش شده است. پایگاه حریر در اقلیم کردستان و مناطق مختلف اطراف اربیل نیز طی ساعات گذشته بارها هدف حملات قرار گرفتند. عراق به‌دلیل حضور همزمان نیروهای آمریکایی و گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت ایران، یکی از حساس‌ترین میدان‌های رویارویی غیرمستقیم تهران و واشنگتن محسوب می‌شود.

در اردن نیز شهر امان طی شبانه‌روز گذشته چندین بار شاهد فعال‌شدن آژیرهای هشدار در‌پی حملات موشکی جمهوری اسلامی بود. اردن میزبان پایگاه هوایی موفق‌السلطی در ازرق است که سکویی برای عملیات هوایی آمریکا در منطقه شام به شمار می‌رود. منابع منطقه‌ای همچنین از حملات پهپادی به بندر تجاری دُقم در عمان خبر دادند، بندری که یکی از مراکز لجستیکی مهم برای ناوهای آمریکایی در اقیانوس هند و دریای عرب محسوب می‌شود.

این حملات در شرایطی انجام شد که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در تماس با شماری از همتایان منطقه‌ای خود اعلام کرد اقدامات ایران صرفا در چارچوب هدف قرار دادن منافع ایالات متحده انجام شده است. با این حال، گسترش دامنه حملات به مناطق شهری و زیرساخت‌های غیرنظامی در چند کشور عربی، نگرانی‌ها درباره ورود منطقه به یک جنگ فراگیر را افزایش داده است.

شبکه پایگاه‌های آمریکا، هدف اصلی راهبرد منطقه‌ای ایران

شبکه پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در خاورمیانه ساختاری چندلایه از مراکز هوایی، دریایی و لجستیکی را شکل می‌دهد که هدف آن حفظ برتری عملیاتی و توان واکنش سریع آمریکا در منطقه است. به گفته تحلیلگران نظامی، همین شبکه گسترده به هدف اصلی جمهوری اسلامی در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل بدل شده است.

قطر با پایگاه هوایی العدید بزرگ‌ترین تاسیسات نظامی آمریکا در خاورمیانه را در اختیار دارد و مقر پیشروی فرماندهی مرکزی آمریکا در آن مستقر است. کویت نیز یکی از گره‌های اصلی پشتیبانی ارتش آمریکا به شمار می‌رود و پایگاه‌های عریفجان، علی السالم، بیورینگ و کمپ دوحه را در خود جای داده است. این پایگاه‌ها مسیر انتقال نیرو و تجهیزات آمریکا به عراق و سوریه به شمار می‌آیند.

در بحرین، مجموعه تاسیسات دریایی آمریکا با محوریت مقر ناوگان پنجم، آبراه‌های خلیج فارس تا دریای سرخ و اقیانوس هند را پوشش می‌دهد. عربستان سعودی میزبان پایگاه‌های هوایی اسکان و شاهزاده سلطان است که در سامانه‌های دفاع هوایی آمریکا نقش کلیدی دارند. در امارات متحده عربی نیز پایگاه هوایی الظفره مرکز عملیات اطلاعاتی و شناسایی آمریکا است و بندر جبل‌علی مهم‌ترین محل پهلوگیری ناوهای آمریکایی در منطقه به شمار می‌رود.

عمان با پایگاه‌های هوایی مصیره و ثمریت و بندر دُقم، دسترسی راهبردی آمریکا به اقیانوس هند را فراهم می‌کند. در عراق، پایگاه‌های حریر و عین‌الاسد حضور محدود اما راهبردی آمریکا را حفظ کرده‌اند. اردن با پایگاه موفق‌السلطی، سکوی عملیات هوایی آمریکا در شام است و در سوریه نیز پایگاه التنف در عملیات ائتلاف ضد داعش نقش دارد. ترکیه نیز با پایگاه اینجرلیک در آدانا، یکی از مراکز مشترک کلیدی ناتو و آمریکا در منطقه محسوب می‌شود.

مجموع این شبکه، کمربند نظامی گسترده‌ای پیرامون خلیج فارس و شامات ایجاد کرده است که ستون فقرات حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه به شمار می‌رود. حملات گسترده جمهوری اسلامی به کشورهای میزبان این پایگاه‌ها نشان می‌دهد تهران می‌کوشد با هدف قرار دادن این کمربند، هزینه عملیات آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی را افزایش دهد و دامنه جنگ را از مرزهای خود فراتر برد.

با ادامه حملات متقابل و گسترش جغرافیای درگیری، ناظران بین‌المللی هشدار می‌دهند منطقه خاورمیانه در آستانه یکی از گسترده‌ترین رویارویی‌های نظامی چنددهه اخیر قرار گرفته است، رویارویی‌ای که ممکن است توازن امنیتی منطقه و ساختار حضور نظامی قدرت‌های جهانی در خاورمیانه را برای سال‌ها دگرگون کند.