جنگ ایران وارد وضعیت بلاتکلیف و خطرناکی شده است

ترامپ معتقد است می‌تواند صبر کند، چون همهٔ اهرم‌های فشار در اختیار واشنگتن است

به نظر می‌رسد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، فعلاً ترجیح می‌دهد جنگ با ایران را تا مدتی نامعلوم در حالت تعلیق نگه دارد. او با خودداری از حملات نظامی و مذاکره، امیدوار است به محاصرهٔ دریایی در تنگهٔ هرمز و تحریم‌های گستردهٔ آمریکا فرصت دهد تا حکومت ایران را تحت فشار بگذارند و به تسلیم وادار کنند.

ترامپ معتقد است می‌تواند صبر کند، چون همهٔ اهرم‌های فشار در اختیار واشنگتن است. او اخیراً در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «ما به توافق با ایران نیازی نداریم. آن روزها مدت‌ها است گذشته است. پولشان، صدها میلیارد دلار، دست ما است. تنگه‌شان هم در اختیار ما است!»

تهران اما دقیقاً برعکس فکر می‌کند. به‌ویژه پس از آنکه نارضایتی از جنگ و قیمت سرسام‌آور بنزین به شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای انجامید، جمهوری اسلامی ایران بیشتر به این نتیجه رسید که اهرم‌ فشارها دست خودش است.

ایران نیز مانند دولت ترامپ باور دارد که با گذشت زمان، موقعیتش تقویت خواهد شد. رهبران این کشور آماده‌اند وضع موجود را حفظ کنند و با حملات پهپادی و سایبری مقطعی، هزینه‌های جنگ را برای آمریکا و متحدانش بالا ببرند. دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران هفتهٔ گذشته گفت که ایران اجازه نخواهد داد «حتی یک ذره از مواد هسته‌ای غنی‌شده» از کشور خارج شود؛ موضعی که بعید است دولت ترامپ را به مذاکره ترغیب کند، زیرا یکی از معدود موضوعاتی که رئیس‌جمهوری آمریکا در طول جنگ همواره بر آن پافشاری کرد، عزم او برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای بود.

در نتیجهٔ سیاست صبر و انتظار دو طرف، به نظر می‌رسد درگیری به وضعیتی باثبات رسیده، اما این برداشتی گمراه‌کننده است. اکنون بزرگ‌ترین خطر تشدید شدید درگیری بر اثر خطای محاسباتی، حادثه‌ای ناخواسته یا تلاش شتاب‌زدهٔ هر یک از طرفین برای بهره‌برداری از چیزی است که آن را برتری خود می‌داند. در واقع پشت این آرامش ظاهری، رویارویی دو طرف همچنان به‌شدت بی‌ثبات است.

برنامه‌های ترامپ برای جنگ با ایران بلاتکلیف مانده‌اند، چون این بلاتکلیفی از گزینه‌های دیگر بهتر است، اما چنین وضعی نمی‌تواند تا ابد ادامه یابد. ترامپ در هفته‌های پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، در محافل خصوصی گفته بود که خواهان دور تازه‌ای از حملات نظامی است؛ حملاتی چنان شدید که ایران چاره‌ای جز ازسرگیری مذاکرات نداشته باشد، اما این بار مذاکرات باید با شروط واشنگتن انجام می‌شد تا سرانجام پیروزی‌ را برای ترامپ رقم بزند که مدت‌ها است مدعی دستیابی به آن است.

با این حال به نظر می‌رسد او در روزهای اخیر دیگر چندان به این ایده تمایل ندارد. یکی از مشاوران خارج از دولت به ما گفت که «در حال حاضر واقعاً گزینه‌های خوبی پیش رو نیست» و افزود انتخابات میان‌دوره‌ای «اوضاع را بدتر کرد».

Read More

This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)

در میان نزدیکان ترامپ در کاخ سفید نیز این واقعیت که اهرم فشار او بر ایران ضعیف‌تر شده‌‌ــ هرقدر هم بکوشد خلاف آن را وانمود کند‌ــ با نوعی ناچاری پذیرفته شده است.

تهران هم اخبار را دنبال می‌کند. پیروزی قاطع دموکرات‌ها اعتراضی شدیدی به رئیس‌جمهوری آمریکا بود. برخی در کاخ سفید نگران‌اند که تندروهای ایران نیز نتیجهٔ انتخابات را همان‌گونه تفسیر کنند که بسیاری از تحلیلگران آمریکایی کردند. یعنی نشانه‌ای از اینکه افکار عمومی آمریکا به ادامهٔ درگیری طولانی‌مدت تمایل چندانی ندارد و ترامپ سرانجام ناچار خواهد شد برای جلوگیری از زیان بیشتر، از موضعش عقب‌نشینی کند.

تلاش ناموفق توماس مسی، نمایندهٔ جمهوری‌خواه کنگره، برای استیضاح پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، که بخشی از آن ناشی از نحوهٔ مدیریت جنگ با ایران بود، خطرات سیاسی ازسرگیری جنگی تمام‌عیار را برای ترامپ بیش‌ازپیش آشکار کرد. از همین رو، دولت آمریکا بر فشار اقتصادی بر تهران تمرکز کرده است؛ گزینه‌ای که از میان راه‌های نامطلوب موجود، قابل‌قبول‌تر به نظر می‌رسد.

مارکو روبیو، وزیر خارجهٔ آمریکا، هفتهٔ گذشته در گفت‌وگو با خبرنگاران خطاب به سران تهران گفت: «بالاخره باید غذا بخورید. واقعیت‌های اقتصادی بالاخره به مغز افراطی‌ترین دیوانه هم راه پیدا می‌کند.»

اما دولت آمریکا تا چه زمانی می‌تواند به انتظار ادامه دهد؟ این استقرار نظامی گسترده هزینه‌بر است، فشار زیادی بر نظامیان و تجهیزات وارد می‌کند و نیروها و امکاناتی را که می‌توانستند در مناطق دیگری به کار گرفته شوند،‌ درگیر نگه می‌دارد. در حال حاضر حدود ۱۷ ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا در خاورمیانه مستقرند که سه گروه رزمی ناو هواپیمابر هم بخشی از آن است. سومین گروه به‌تازگی از آسیا وارد منطقه شده است. محاصرهٔ دریایی هم اگرچه از ماه آوریل به‌ تناوب اجرا شده، تردد کشتی‌ها از تنگهٔ هرمز همچنان بسیار کمتر از قبل است.

آمریکا اخیراً عملیاتی جداگانه‌ با نام «گروه ضربت دروازهٔ آهنین» (Task Force Iron Gate) را آغاز کرد تا مبادلهٔ تسلیحات، فناوری‌های دارای کاربرد دوگانه و دیگر اقلام مشمول تحریم از مسیرهای زمینی را مختل کند. با این حال، جلوگیری از این مبادلات همچنان بسیار دشوار است.

از طرفی ترامپ با این خطر روبه‌رو است که این بلاتکلیفی، در نگاه بسیاری از افراد در داخل و خارج از حزبش، به همان «جنگ بی‌پایان» تبدیل شود که وعده داده بود هرگز آغازش نکند. او بارها گفته است که مدت جنگ با ایران هنوز به‌هیچ‌وجه با طول جنگ‌های عراق، افغانستان و ویتنام قابل‌مقایسه نیست. با این حال، اکنون که جنگ به دهمین ماه خود نزدیک می‌شود، پیش‌بینی‌های اولیهٔ او مبنی بر پایان یافتن درگیری ظرف چند هفته، ساده‌انگارانه به نظر می‌رسند.

کارزار فشار اقتصادی هم اگرچه از بسیاری جهات موثر بود، نکته اینجا است که حکومت ایران به رفاه مردم خود اهمیت چندانی نمی‌دهد و در تحمل فشارهای آمریکا هم تاب‌آوری شگفت‌‌انگیزی بروز داده است. حتی این احتمال وجود دارد که تهران تداوم جنگ را ابزاری مفید بداند که توجه مردمش را از ضعف‌های اقتصادی و سیاسی حکومت به تهدیدهای خارجی معطوف می‌کند.

در همین حال، همسایگان ایران هم از واشنگتن خواسته‌اند حملات را از سر نگیرد، زیرا بیم دارند هدف اقدام‌های تلافی‌جویانهٔ تهران قرار بگیرند. به نظر می‌رسد ترامپ فعلاً به این پیام توجه کرده است، بی‌آنکه به تهران علامت عقب‌نشینی بدهد. او هفتهٔ گذشته در یک نشست خبری در کاخ سفید گفت: «در این مقطع، اقدام نظامی چندان ضروری به نظر نمی‌رسد، اما ما کاملاً آماده‌ایم و به هر دلیلی که لازم باشد، آمادهٔ اقدامیم.»

حتی اگر ترامپ‌ــ همان‌طور که بارها انجام داده است‌ــ دوباره نظرش را تغییر دهد و جنگ تمام‌عیار را از سر بگیرد، آغاز دوبارهٔ درگیری‌ها هم لزوماً به وارد آمدن ضربه‌ای تعیین‌کننده منجر نخواهد شد. علاوه بر این، دست‌کم یکی از گزینه‌هایی که ترامپ در نشست خبری ماه ژوییه مطرح کرد، یعنی حمله به تصفیه‌خانه‌های آب در چارچوب حملاتی گسترده به زیرساخت‌های ایران، می‌تواند طبق حقوق بین‌الملل مصداق جنایت جنگی باشد.

دموکرات‌ها هم که در انتخابات اخیر اکثریت قابل‌توجهی در هر دو مجلس کنگره به دست آوردند، ممکن است هرگونه حمله به تصفیه‌خانه‌های آب را نیز به فهرست موضوعات مرتبط با جنگ ایران که قصد دارند از ماه ژانویه دربارهٔ آن‌ها تحقیق کنند، بیفزایند.

در دسامبر ۲۰۱۱، اریک اشمیت، از مدیران ارشد وقت گوگل، دربارهٔ توانمندی‌های سایبری تهران هشداری نگران‌کننده داد. در آن زمان ایران به‌تازگی یک پهپاد آمریکایی را به تصرف درآورده و مظنون به اجرای حمله‌ای سایبری در اروپا بود. بیش از یک دهه بعد، تهران بارها با اجرای حملات سایبری، توانمندی‌هایش را در این حوزه نشان داده است.

جمهوری اسلامی ایران همچنان می‌تواند با مین‌های دریایی و پهپادها، کشتی‌رانی در تنگهٔ هرمز را مختل کند، نیروهای آمریکایی و متحدان منطقه‌ای واشنگتن را تهدید کند و در عملیات آمریکا در سراسر جهان اختلال ایجاد کند. همین ماه گذشته، پس از تهدیدهای گروهی مرتبط با ایران، ۱۲ بمب‌افکن بی‌‌ــ۱ از پایگاهی در بریتانیا که مورداستفادهٔ آمریکا بود، به محل دیگری منتقل شدند.

هم‌زمان با ادامهٔ قدرت‌نمایی، فشار و اقدام‌های ایذایی متقابل آمریکا و ایران، قیمت نفت همچنان بالا است و هر بشکه نفت خام برنت اندکی کمتر از ۱۰۰ دلار معامله می‌شود.

فعلاً به نظر می‌رسد همهٔ طرف‌ها به دلیل نامطلوب بودن گزینه‌های جایگزین، با این وضع ناخوشایند کنار آمده‌اند، اما هزینه‌های فزایندهٔ محاصرهٔ آمریکا، تداوم این وضعیت را بیش‌ازحد بی‌ثبات، خطرناک و پرهزینه کرده است.

فاصلهٔ خواسته‌های دو طرف نیز همچنان بسیار زیاد است. واشنگتن توافقی می‌خواهد که عملاً برنامهٔ هسته‌ای ایران را برچیند و تنگهٔ هرمز را دوباره به آبراهی آزاد و باز برای کشتی‌رانی تبدیل کند. در مقابل، تهران خواهان توافقی است که کنترل عملی ایران بر تنگه را به رسمیت بشناسد، تحریم‌ها را لغو کند و تضمین دهد که آمریکا بار دیگر حمله نخواهد کرد.

فعلاً ایران و دولت ترامپ راه‌هایی یافته‌اند تا از تصمیم‌های دشواری که ممکن است به نتیجه‌ای روشن منجر شوند، پرهیز کنند. هر دو طرف به این موضوع که گذر زمان به سودشان خواهد بود، بسیار امید بسته‌اند، اما شاید همین تصور خطرناک‌ترین فرض آن‌ها باشد.

برگرفته از آتلانتیک

دیدگاه و نظرات ابراز شده در این مقاله لزوماً سیاست یا موضع ایندیپندنت فارسی را منعکس نمی کند.

بیشتر از دیدگاه