رویترز مینویسد، نزدیک به ۹ ماه پس از آغاز جنگ، ایالات متحده و جمهوری اسلامی هر دو چنان رفتار میکنند که گویی زمان به سود آنهاست؛ محاسبهای که دو طرف را در بنبستی گرفتار کرده که شکستن آن برای هر یک تقریبا ناممکن شده است. رویترز در عین حال مینویسد، همه منابعی که با آنها گفتگو کرده از توقف مذاکرات تهران و واشنگتن به دلیل اختلاف بر سر ترتیب اقدامات (در توافق احتمالی) خبر دادهاند.
به گزارش این خبرگزاری بریتانیایی، این بازی پرمخاطره است. دو مذاکرهکننده پیشین آمریکا در امور خاورمیانه، مقامهای اروپایی و منابع کشورهای خلیج فارس میگویند ممکن است پیش از آنکه راهحلی دیپلماتیک برای خروج از بحران پیدا شود، درگیریها از سر گرفته شوند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، بهجای حمله نظامی گسترده دوباره یا عقبنشینی در برابر جمهوری اسلامی، تصمیم گرفته است فشار بر تهران را افزایش دهد.
ترامپ امیدوار است محاصره دریایی ایران و فشار اقتصادی، تهران را وادار کند عقبنشینی کند و در برنامه هستهای خود امتیازهایی بدهد.
رویترز مینویسد، اما رهبران جمهوری اسلامی به نتیجهای متفاوت رسیدهاند.
آنها که از شکستهای انتخاباتی حزب جمهوریخواه ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گستاخی بیشتری پیدا کردهاند، هزینه دستیابی آمریکا به توافق صلح را بالا بردهاند و خواستار آن هستند که واشنگتن نخستین گام را برای حل بحران بردارد.
تهران میگوید همچنان برای دیپلماسی آمادگی دارد و روز سهشنبه نیز با میانجیهای عمانی و قطری دیدار میکرد، اما واشنگتن را به پیگیری سیاست اجبار متهم میکند و میگوید در برابر فشار آمریکا تسلیم نخواهد شد.
دنیس راس، مذاکرهکننده پیشین آمریکا در امور خاورمیانه، میگوید: «یک واقعیت دوگانه وجود دارد. ترامپ گزینههای خوبی در اختیار ندارد و جمهوری اسلامی هم گزینههای خوبی ندارد. هر طرف شرایطی را برای پایان جنگ تعریف میکند که با خواستههای طرف مقابل در تضاد است و طرف دیگر نمیتواند آن را بپذیرد.»
یک مقام ارشد اروپایی گفت خواستههای واشنگتن برای جمهوری اسلامی بیش از اندازه پرهزینه است و خواستههای تهران نیز از نظر سیاسی برای آمریکا هزینه سنگینی دارد.
اورانیوم مدفونشده
رویترز در ادامه با اشاره به حل نشده مساله هستهای ایران باوجود حملات اخیر به نقل از یک مقام اروپایی و یک مقام غربی مینویسد گزارشهای اطلاعاتی حاکی از آن است که احتمالا «بخش قابلتوجهی» از ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران در اعماق کوه کلنگ، یک تاسیسات زیرزمینی بهشدت مستحکم در نزدیکی مجموعه هستهای نطنز، مدفون شده است.
نخستین مقام اروپایی گفت: «جمهوری اسلامی انگیزههای فراوانی دارد تا یک برنامه هستهای مخفی را دنبال کند؛ برنامهای که هدف آن تضمین بازدارندگی در برابر مداخله نظامی احتمالی آینده آمریکا باشد.»
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین آمریکا در امور خاورمیانه، گزینههای واشنگتن را تشدید تنش، مذاکره، تسلیم یا خفه کردن اقتصادی جمهوری اسلامی توصیف میکند.
او میگوید واشنگتن فعلا گزینه آخر را انتخاب کرده است، در حالی که امکان اقدام نظامی را پیش از آنکه دموکراتها در ژانویه کنترل کنگره را به دست بگیرند، همچنان حفظ کرده است.
گزینه سوم
یک مقام آمریکایی گفت: «کارزار فشار اقتصادی، جمهوری اسلامی را تا حدی ویران کرده است که رئیسجمهوری دیگر نیازی به انجام عملیات نظامی گسترده ندارد.» او افزود رئیسجمهوری برای جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای، «همه گزینهها را در اختیار دارد».
به گفته چهار دیپلمات حاضر در نشست، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، هفته گذشته در پاریس به وزیران خارجه گروه ۷ گفت واشینگتن میان ازسرگیری جنگ و پذیرش توافقی ضعیف گرفتار نشده است.
روبیو گفت گزینه سومی هم وجود دارد: ادامه فشار اقتصادی برای نشان دادن این موضوع به جمهوری اسلامی که «کنترل بازی در دست آن نیست»؛ تا زمانی که تهران امتیازهایی بدهد که امکان دستیابی به توافقی متوازن را فراهم کند.
مقامهای اروپایی معتقدند ترامپ فعلا روی گزینه سوم متمرکز شده است، هرچند یکی از آنها گفت رئیسجمهوری ممکن است در هر لحظه مسیر خود را تغییر دهد.
یکی از مقامهای ارشد اروپایی گفت ترامپ اقدام نظامی را بهطور کامل کنار نگذاشته و وقفه کنونی در درگیریها بهطور گسترده بهعنوان فرصتی موقت برای دیپلماسی تلقی میشود.
دو منبع در کشورهای خلیج فارس به رویترز گفتند این کشورها به ترامپ هشدار داده بودند که بمباران مجدد ممکن است واکنش تلافیجویانه جمهوری اسلامی علیه زیرساختهای آنها را در پی داشته باشد.
جاسم البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، هفته گذشته گفت کشورهای عضو در جریان جنگ هدف بیش از هفت هزار موشک و پهپاد جمهوری اسلامی قرار گرفتهاند.
ابتسام الکتبی، رئیس اندیشکده مرکز سیاستگذاری امارات، گفت: «آمریکا به ایران حمله میکند، اما جمهوری اسلامی مستقیما به آمریکا حمله نمیکند؛ بلکه کشورهای خلیج فارس را هدف قرار میدهد.»
یک منبع در خلیج فارس گفت: «همه از ترامپ خواستند حمله نکند و خود او هم تمایلی به این کار نداشت.»
ترامپ اکنون فرصت محدودی برای اقدام دارد و سه ناو هواپیمابر آمریکا نیز در منطقه مستقر هستند.
این منبع گفت: «آیا او از این فرصت استفاده خواهد کرد؟ خواندن رفتار ترامپ دشوار است.»
به گفته تمام منابعی که با رویترز گفتوگو کردهاند، مذاکرات غیرمستقیم آمریکا و تهران بر سر ترتیب اقدامات متوقف شده است.
آنها گفتند تهران خواهان لغو محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای مسدودشده و ازسرگیری فروش نفت خود پیش از آغاز مذاکرات محتوایی است.
به گفته این منابع، جمهوری اسلامی همچنین خواهان پایان درگیریها در همه جبههها و بهرسمیت شناخته شدن نقشش در مدیریت عبور و مرور از تنگه هرمز است؛ گذرگاهی حیاتی برای انتقال انرژی در جهان.
در مقابل، تهران حاضر است تنگه هرمز را دوباره باز کند و تنها وعده دهد که در آینده درباره برنامه هستهای خود مذاکره خواهد کرد.
اما واشنگتن خواهان اقدامات متقابل و همزمان است؛ از جمله تعهدات قابل راستیآزمایی درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی از همان ابتدای مذاکرات.
چه کسی نخستین گام را برمیدارد؟
نخستوزیر قطر پس از گفتوگو با ترامپ، در پاریس وزیران کشورهای گروه۷ را در جریان مذاکرات قرار داد.
یکی از مقامهای اروپایی گفت او «برای اعلام اینکه راهحل را پیدا کرده، نیامده بود»، اما توضیح داد که تلاشهای میانجیگرانه همچنان ادامه دارد، هرچند شکافهای مهمی میان دو طرف وجود دارد.
مقامهای اروپایی به رویترز گفتند مسئله هستهای باید از مرحله نخست مذاکرات در دستور کار باشد و خواستههای تهران مبنی بر حل مسئله محاصره تنگه هرمز، لغو تحریمها و بازگرداندن بازرسان هستهای تنها پس از آن، قابل پذیرش نیست.
به گفته آنها، توافق احتمالا تنها زمانی ممکن خواهد شد که هر دو طرف امتیازهایی بدهند؛ نه به یکدیگر، بلکه به طرفهای سوم، بهویژه کشورهای خلیج فارس.
رویترز مینویسد، چنین رویکردی به تهران امکان میدهد شرایط توافق را نه در پاسخ به خواستههای آمریکا، بلکه در چارچوب مطالبات منطقهای بپذیرد.
تحلیلگران سیاسی میگویند در داخل جمهوری اسلامی هیچکس در موقعیتی نیست که بتواند با یک توافق موافقت کند.

