خبرگزاری رویترز در گزارشی که روز دوشنبه منتشر کرد، به چگونگی همکاری پنهان میانمار با جمهوری اسلامی ایران برای خرید سوخت جت مشمول تحریم از ایران پرداخت و نوشت اسناد نشان می‌دهد یک شرکت واسطه انرژی در میانمار برای خرید گازوئیل آفریقای جنوبی قراردادهایی امضا کرد، اما در واقع سوخت جت ایران را تحویل گرفت.
در این گزارش، اشاره شده است که در دسامبر ۲۰۲۵، نفتکش «ریف» (Reef) که تحت تحریم‌های ایالات متحده قرار داشت، با حدود ۱۱۳ هزار بشکه سوخت و اسناد جعلی به آب‌های میانمار رسید.
سفارش این محموله را شرکت داینامیک ویو (Dynamic Wave)، یک واسطهٔ فعال در حوزه انرژی مستقر در میانمار، ثبت کرده بود. این شرکت در قرارداد فروشی که با شرکت تایلندی تاوان اویل تریدینگ (Tawan-Oil Trading) امضا کرد، ظاهراً توافق کرده بود که مقدار مشابهی گازوئیل از آفریقای جنوبی تحویل بگیرد، اما این توافق ۱۵.۸ میلیون دلاری چیزی جز یک معاملهٔ ساختگی نبود و بر اساس داده‌های سازمان ملل متحد و یک شرکت ارائه‌دهندهٔ داده‌های مربوط به کشتی‌رانی و انرژی، در سال ۲۰۲۵ چنین تجارتی میان آفریقای جنوبی و میانمار انجام نشده بود.
به نوشتهٔ رویترز، در واقع، بر اساس سوابق محموله‌های سوخت ارسالی به میانمار، تصاویر ماهواره‌ای و تحلیل‌های تخصصی شرکت «سین‌مکس اینتلیجنس»، نفتکش ریف سوخت جت از ایران به میانمار حمل کرده بود. سین‌مکس مسیر حرکت نفتکش را از بندرعباس ایران تا جنوب شرق آسیا ردیابی کرده است.
این پنهان‌کاری از آن رو ضرورت داشت که آمریکا در سال ۲۰۲۳ علیه بخش تأمین سوخت جت در میانمار تحریم‌هایی هدفمند وضع و دلیل این اقدام را کارزار بمباران مرگبار ارتش این کشور در جنوب شرق آسیا علیه اهداف غیرنظامی عنوان کرد که با هدف سرکوب شورش به رهبری گروه‌های مسلح مخالف انجام می‌شود. افزون بر این، همه خریداران نفت و سوخت ایران در معرض تحریم‌های گسترده آمریکا قرار دارند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
بر اساس این گزارش، حکومت نظامی میانمار نیز در این فریبکاری نقش داشت. بر اساس نسخه‌ای از نامهٔ مورخ ۳۰ نوامبر نهاد ناظر بر ارز میانمار که رویترز آن را مشاهده کرد، این نهاد چند روز پیش از ورود ریف، به مشتری داینامیک ویو اعلام کرده بود اسناد وارداتی را به‌گونه‌ای صادر خواهد کرد که محموله «به‌جای سوخت جت»، گازوئیل معرفی شود.
در نامهٔ نهاد ناظر به داینامیک ویو و مشتری آن، شرکت «نشنال انرژی پرایم اوییشن سرویسز»، اجازه داده بود وجه محموله را به شرکت تایلندی تاوان بپردازند.
گزارشی که رویترز در ژانویه منتشر کرد، نشان می‌داد تهران از اکتبر ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۵ تأمین‌کنندهٔ اصلی سوخت جت ارتش میانمار بود و بخش عمدهٔ این تجارت با نفتکش‌های ریف‌ــ که از آن زمان به «ماریس» (Maris) تغییر نام داد‌ــ و همچنین نفتکش «نوبل» (Noble) انجام شد.
سازوکاری که رویترز از آن پرده برداشته است، هم دامنهٔ نفوذ قدرت واشنگتن و هم محدودیت‌های آن را نشان می‌دهد. به این ترتیب که اقدام‌هایی که برای پنهان کردن این تجارت صورت گرفت، حاکی از اثرگذاری تحریم‌های آمریکا است. با این حال، ارسال سوخت جت ایران هم ادامه یافته است؛ تجارتی که برای تهران ارزآوری می‌کرد و به میانمار نیز امکان می‌داد هم پروازهای تجاری و هم حملات هوایی انجام دهد.
سوخت جت، حملات هوایی و تلفات غیرنظامیان
ژنرال‌های میانمار در سال ۲۰۲۱ قدرت را از دست دولت منتخب دموکراتیک آنگ سان سوچی گرفتند. این کودتا به جنگ داخلی دامن زد. سازمان ملل در ماه اوت اعلام کرد ارتش در جریان این جنگ، هزاران نفر، از جمله شمار زیادی غیرنظامی، را در حملات هوایی کشته است.
گروه «عدالت برای میانمار» که قرارداد فروش سوخت را در اختیار رویترز قرار داد، روز دوشنبه گزارشی منتشر کرد و در آن نتیجه گرفت حکومت نظامی میانمار سوخت جت را با عنوان جعلی گازوئیل وارد می‌کند.
این سازمان که خواهان تحریم‌های بیشتر علیه واردات سوخت جت میانمار است، اعلام کرد اسناد را از یک سرور تحت اداره حکومت نظامی به دست آورده که برای مدت کوتاهی در دسترس عموم قرار گرفته بود.
رویترز در موتور جست‌وجوی داک‌داک‌گو (DuckDuckGo)، پیوندی ازکارافتاده به یکی از این اسناد یافت که نشان می‌داد سند زمانی روی آن سرور قرار داشت. تاریخ‌های تحویل و مقدار سوخت درج‌شده در اسناد نیز با سوابق محموله‌های سوخت جت ایران که این خبرگزاری جداگانه بررسی کرد، مطابقت دارد.
ارتباط با یک بانک تایلندی
در قرارداد فروش مربوط به محمولهٔ سوخت شرکت داینامیک ویو، قید شده بود که مبلغ پرداختی باید به حساب شرکت تاوان در بانک تجاری «سیام» (Siam Commercial Bank) قدیمی‌ترین بانک تایلند، واریز شود.
کارشناسان سازمان ملل در گزارشی در سال ۲۰۲۴، شرکت تاوان را یکی از تأمین‌کنندگان سوخت جت برای ارتش میانمار معرفی کردند. در همان گزارش، از بانک سیام به‌عنوان یکی از تسهیل‌کنندگان عمده تدارکات نظامی میانمار یاد شده بود.
نهادهای ناظر تایلند در سال ۲۰۲۴ به بانک‌ها دستور دادند که برای رعایت تحریم‌ها و قوانین مبارزه با پول‌شویی، تراکنش‌های مرتبط با میانمار را با دقت بیشتری بررسی کنند.
به نوشتهٔ رویترز، محمولهٔ دسامبر نخستین موردی نبود که در آن سوخت جت با عنوان گازوئیل دیزل وارد میانمار می‌شد.
داینامیک ویو در مه ۲۰۲۵ توافق کرده بود ۲۰۲ هزار بشکه از آنچه در قرارداد دوم، «گازوئیل آفریقای جنوبی» توصیف شده بود، از تاوان بخرد. این قرارداد نیز از سرور حکومت نظامی به دست آمد. طبق توافق، گازوئیل باید ظرف یک ماه به یانگون می‌رسید و داینامیک ویو نیز باید ۲۶ میلیون دلار به حساب تاوان در بانک تجاری سیام واریز می‌کرد.
صورتحساب این قرارداد حاوی مغایرت‌هایی بود که نشان می‌داد محموله نفتکش در واقع سوخت جت بوده است.
بر اساس اظهارات جاشوا هِین، کارشناس سوخت جت در دانشگاه ایالتی واشنگتن، و داده‌های شرکت پلتس (Platts)، ارائه‌دهنده اطلاعات صنعت انرژی، چگالی سوخت درج‌شده در سند با مشخصات سوخت جت مطابقت داشت، نه گازوئیل عرضه‌شده در جنوب شرق آسیا. افزون بر این، قیمت سوخت بیش از ۵۰ درصد بالاتر از یکی از شاخص‌های جهانی قیمت گازوئیل بود.
سوابق محموله‌ها نشان می‌دهد نوبل روز ۱۷ ژوئن، با اندکی کمتر از ۲۰۰ هزار بشکه سوخت جت که برای داینامیک ویو در نظر گرفته شده بود، وارد بندر یانگون شد.
بر اساس تحلیل سین‌مکس از تصاویر ماهواره‌ای، محمولهٔ نوبل همانند محمولهٔ دسامبر ریف، در بندرعباس ایران بارگیری شده بود. به گفته سین‌مکس، نوبل در مسیر حرکت به‌سوی پایتخت تجاری میانمار، سیگنال‌های موقعیتی مخابره می‌کرد که چنین نشان می‌داد مقصدش بندر چیتاگونگ بنگلادش است.
رویترز در ماه اکتبر با استناد به تحلیل سین‌مکس و تصاویر ماهواره‌ای، گزارش داد ارسال محموله‌های سوخت جت میان ایران و میانمار در سال جاری نیز ادامه داشته است.
