بر اساس مطالعهای جدید به سرپرستی پژوهشگران کالج دانشگاهی لندن و بیمارستان چشم مورفیلدز، در شبکیه چشم افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی قلب، نشانههایی از این عارضه وجود دارد که میتوان آنها را تا چهار سال پیش از تشخیص بیماری، شناسایی کرد.
به گزارش نیوزمدیکال، نویسندگان مقاله که در نشریه پلوس دیجیتال هلت (PLOS Digital Health) منتشر شد، دادههای تصویربرداری شبکیه بیش از ۹۰ هزار نفر را بررسی کردند و دریافتند ساختار شبکیه افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی با افرادی که به این عارضه مبتلا نیستند، تفاوت دارد.
فیبریلاسیون دهلیزی، شایعترین اختلال ریتم قلب، خطر سکته مغزی، نارسایی قلبی و مرگ را به میزان قابلتوجهی افزایش میدهد. از آنجا که فیبریلاسیون دهلیزی اغلب بهصورت متناوب رخ میدهد، ممکن است در نوار قلب معمولی شناسایی نشود. در نتیجه، بسیاری از موارد تا زمان بروز عارضهای جدی یا تهدیدکننده زندگی، تشخیص داده نمیشوند.
پژوهشگران در پی آن بودند که مشخص کنند آیا تصویربرداری شبکیهــ که بهطور معمول در مراکز بیناییسنجی محلی و درمانگاههای چشم بیمارستانها انجام میشودــ میتواند روشی غیرتهاجمی برای شناسایی افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی، پیش از وقوع سکته مغزی یا حمله قلبی، باشد یا خیر.
پژوهشگران اسکنهای توموگرافی انسجام نوری یا اوسیتی (OCT) و عکسهای رنگی شبکیه از دو مجموعه داده بزرگ را بررسی کردند. در مجموعه داده اول، شامل گروهی متشکل از بیش از ۵۰ هزار بیمار بیمارستان چشم مورفیلدز، پنج هزار و ۷۳۵ نفر از قبل به فیبریلاسیون دهلیزی مبتلا بودند. در گروه دوم متشکل از حدود ۴۰ هزار شرکتکننده، نیز ۵۲۶ نفر به این عارضه مبتلا بودند.
در هر دو گروه، مجموع ضخامت لایه سلولهای گانگلیونی ماکولا و لایه پلکسیفرم داخلی (mGCIPL) در افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی کمتر بود. این بخش لایهای پشت چشم است که از سلولهای عصبی مرتبطکننده چشم به مغز تشکیل شده است. هرچه این لایه نازکتر بود، احتمال تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی در فرد بیشتر میشد.
نکته قابلتوجه این بود که در افرادی که هنگام تصویربرداری شبکیه هنوز به فیبریلاسیون دهلیزی مبتلا نبودند، اما بعدها این بیماری در آنها تشخیص داده شد، مجموع ضخامت این دو لایه کمتر بود و تصاویر شبکیه این تغییر را بهطور میانگین چهار سال پیش از مراجعه آنان به بیمارستان و تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی، نشان میداد.
این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن عواملی مانند سن، جنسیت، قومیت، فشار خون بالا، دیابت، استعمال دخانیات و مصرف الکل نیز همچنان برقرار بود که نشان میدهد تغییرات شبکیه ممکن است پیش از تشخیص بالینی فیبریلاسیون دهلیزی و در مرحلهای که بیماری هنوز هیچ علامتی ندارد، هم قابلشناسایی باشند.
نویسندگان احتمال میدهند نازک شدن این لایه که در افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی یا کسانی که بعدا به آن دچار شدند مشاهده شد، میتواند نشانه سکتههای مغزی خفیفی باشد که معمولا در نتیجه فیبریلاسیون دهلیزی و پیش از تشخیص آن، رخ میدهند. به گفته آنان، ممکن است این سکتهها جریان خون به سلولهای عصبی شبکیه را کاهش دهند و در نتیجه باعث نازکشدن این لایه شوند.
این تحلیل گسترده نشان میدهد که تصویربرداری شبکیه میتواند تغییرات ساختاری داخل چشم را که بهوضوح با فیبریلاسیون دهلیزی ارتباط دارند، شناسایی کند. مزیت این نوع تصویربرداری برای بیماران آن است که بهآسانی در دسترس است، بهسرعت انجام میشود و هیچ روش تهاجمی در آن دخیل نیست.
البته تصویربرداری شبکیه قرار نیست جایگزین تشخیص مبتنی بر نوار قلب شود، اما میتواند بهعنوان ابزاری مکمل به کار رود و افرادی را که بیش از دیگران در معرض خطر فیبریلاسیون دهلیزی قرار دارند، پیش از آنکه این عارضه آسیب جدی ایجاد کند، شناسایی کند.
اکولومیکس، پیشبینی بیماریهای سراسر بدن از طریق معاینه چشم
دکتر یوزف هومر، نویسنده اصلی پژوهش از موسسه چشمپزشکی کالج دانشگاهی لندن و بنیاد خدمات ملی سلامت بیمارستان چشم مورفیلدز، گفت: «اگر یافتههای ما در پژوهشهای بیشتر تایید شود، این احتمال مطرح میشود که معاینات معمول چشم در آینده بتوانند به شناسایی افرادی که به بررسی قلبی دقیقتر نیاز دارند، کمک کنند. این امر ممکن است آغاز زودتر داروهایی را که تاثیر آنها در کاهش خطر سکته مغزی اثبات شده است، امکانپذیر کند.»
این پژوهش شواهد روزافزونی را که نشان میدهند میتوان از تصاویر با وضوح بالای چشم برای تشخیص زودهنگام بیماریهای عمومی بدن استفاده کرد، حوزهای علمی که «اکولومیکس» (Oculomics) نامیده میشود، تقویت میکند.
گروه پژوهشی کالج دانشگاهی لندن و بیمارستان مورفیلدز پیشتر توانسته است نشانههای اولیه برخی بیماریهای چشم از جمله تباهی لکه زرد ناشی از افزایش سن، آبسیاه و رتینوپاتی دیابتی را شناسایی و خطر پیشرفت آنها را پیشبینی کند. همین گروه نشانگرهایی مرتبط با بیماری پارکینسون، آلزایمر، اسکیزوفرنی، بیماریهای قلبیعروقی و سکته مغزی را هم یافته است.
پیشرفت حوزه اکولومیکس با استفاده از مرکز پژوهش دادههای سلامت اینسایت (INSIGHT) در زمینه چشم و اکولومیکس، مستقر در بنیاد خدمات ملی سلامت بیمارستان چشم مورفیلدز و موسسه چشمپزشکی کالج دانشگاهی لندن، امکانپذیر شد. این مرکز، بزرگترین منبع دادههای تصویربرداری چشم در جهان است و بیش از ۳۰ میلیون تصویر چشمی مرتبط با پروندههای پزشکی را در اختیار دارد.
