با وجود محبوبیت روزافزون برنامههای غذایی پرپروتئین و عرضه گسترده محصولات غنیشده با پروتئین، یک بررسی علمی جدید نشان میدهد مصرف بیشتر پروتئین لزوما بهمعنای سلامت بیشتر نیست و در برخی شرایط، محدود کردن دریافت پروتئین حتی میتواند به سلامت و افزایش طول عمر کمک کند.
به گزارش نشریه تایم، این بررسی که ۳۱ ژوییه در مجله «سل پرس بلو» (Cell Press Blue) منتشر شد، نتایج ۳۵۰ پژوهش درباره برنامههای غذایی کمپروتئین در انسان و حیوان را تحلیل کرده است. بر اساس این بررسی، موشها، مگسها، ماهیها و سایر حیواناتی که پروتئین کمتری دریافت میکردند، بهطور مداوم عمر طولانیتر و سلامت بهتری داشتند. در چند پژوهش کوچک روی انسان نیز افرادی که چند هفته برنامه غذایی کمپروتئین داشتند، با وجود مصرف کالری بیشتر، وزن و توده چربیشان کاهش پیدا کرد و سطح قند خون ناشتا در آنها بهبود یافت.
در پژوهشها روی انسان، میزان پروتئین دریافتی معمولا در محدوده «مقدار توصیهشده روزانه» قرار داشت، نه کمتر. این در حالی است که دستورالعملهای جدید تغذیهای آمریکا که در ژانویه ۲۰۲۶ منتشر شد، توصیه میکند روزانه ۱.۲ تا ۱.۶ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن مصرف شود؛ مقداری که دو برابر حداقل نیاز روزانه است. اما بررسی جدید نشان میدهد مصرف پروتئین در همان سطح توصیهشده روزانه نیز برای دستیابی به برخی فواید کافی است و شواهد فزاینده این باور را به چالش میکشد که هرچه پروتئین بیشتری مصرف شود، بهتر است.
به نظر میرسد این یافتهها با پژوهشهای دیگری که برنامههای پرپروتئین را مفید میدانند، در تضاد است. پژوهشهای متعددی نشان دادهاند که مصرف بیشتر پروتئین میتواند به کاهش وزن، حفظ توده عضلانی در سالمندان و افزایش سالهای زندگی سالم کمک کند. همین تناقض، دادلی لامینگ، استاد دانشگاه ویسکانسین-مدیسون و از نویسندگان این بررسی جدید، را به مطالعه نقش پروتئین در برنامه غذایی و سلامت سوق داد.
به گفته او، پروتئین از یک سو احساس سیری ایجاد میکند و برای سلامت عضلات ضروری است، اما از سوی دیگر مطالعات همهگیرشناسی نشان دادهاند افرادی که برنامههای غذایی پرپروتئین دارند، در برخی موارد با افزایش خطر ابتلا به سرطان، دیابت، بیماریهای قلبیعروقی و حتی مرگومیر مواجهاند.
برخی پژوهشها نیز نشان دادهاند دریافت بیشتر پروتئین لزوما بهمعنای عضلات قویتر نیست. برای مثال، مطالعهای در سال ۲۰۲۳ روی حدود ۱۵۰۰ جفت دوقلوی بریتانیایی نشان داد دوقلویی که پروتئین بیشتری مصرف میکرد، نسبت به خواهر یا برادرش که پروتئین کمتری میخورد، بیشتر در معرض تحلیل عضلانی مرتبط با افزایش سن قرار داشت.
پژوهشگران هنوز دقیق نمیدانند چرا محدودیت مصرف پروتئین میتواند روند پیری را کندتر کند، اما یکی از فرضیههای اصلی این است که کاهش دریافت پروتئین سلولها را از وضعیت «رشد و تکثیر» به سمت «ترمیم و بازیافت» سوق میدهد. هنگام تقسیم سلولی، دیانای باید بارها کپی شود و این فرایند همیشه با خطا همراه است، که میتواند خطر ابتلا به سرطان و سایر بیماریها را افزایش دهند. در مقابل، هنگامی که مصرف پروتئین محدود میشود، بدن بهجای تولید سلولهای جدید، منابعش را صرف ترمیم و بازسازی سلولهای موجود میکند و این فرایند ممکن است به تاخیر در روند پیری کمک کند.
لامینگ تاکید میکند محدودیت پروتئین با محدودیت کالری یکسان نیست. در برخی پژوهشها، شرکتکنندگان با وجود مصرف کالری بیشتر، همچنان از مزایای برنامه غذایی کمپروتئین بهرهمند شدند. پژوهشهای حیوانی نشان میدهد یکی از دلایل این پدیده ممکن است افزایش «چربی گرمازا» باشدــ نوعی بافت چربی که بهجای ذخیره انرژی، کالری را برای تولید گرما میسوزاند و در نتیجه، مصرف انرژی بدن را افزایش میدهد.
با وجود این نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران هشدار میدهند هنوز برای توصیه برنامههای غذایی بسیار کمپروتئین به عموم مردم زود است. بیشتر پژوهشهای انسانی کوچک و کوتاهمدت بودهاند و مشخص نیست این نتایج در بلندمدت نیز تکرار شوند. علاوه بر این، کاهش شدید پروتئین میتواند پیامدهایی مانند ضعف سیستم ایمنی و کاهش تراکم استخوان داشته باشد.
کارشناسان همچنین تاکید میکنند نیاز افراد به پروتئین یکسان نیست. ورزشکارانی که تمرینهای مقاومتی انجام میدهند، زنان باردار و برخی گروههای دیگر احتمالا به پروتئین بیشتری نیاز دارند. در مقابل، ممکن است رژیمهای پرپروتئین برای افراد کمتحرک مزایای مشابهی نداشته باشد یا حتی زیانآور باشد.
نوع پروتئین نیز اهمیت دارد. پژوهشی در سال ۲۰۲۴ نشان داد افرادی که پروتئین گیاهی بیشتری مصرف میکنند، کمتر به بیماریهای مزمن مبتلا میشوند و از سلامت جسمی و شناختی بهتری برخوردارند. در مقابل، مصرف بیشتر پروتئین حیوانی با افزایش خطر ابتلا به بیماریهای مزمن همراه بود، هرچند عملکرد جسمانی این افراد بهتر از کسانی بود که بهطور کلی پروتئین کمی مصرف میکردند.
پژوهشگران میگویند هنوز شواهد کافی برای تعیین میزان ایدهآل پروتئین برای هر فرد وجود ندارد. به همین دلیل، بهجای تمرکز بر تعداد گرم پروتئین مصرفی، توصیه میکنند افراد بر کیفیت برنامه غذایی تمرکز کنند؛ و مصرف غذاهای کامل، سبزیجات فراوان و منابع سالم پروتئین را در اولویت قرار دهند و میزان پروتئین را متناسب با سن، شرایط جسمی، میزان فعالیت، و اهداف سلامت خود تنظیم کنند.
