در جریان جنگ ایران و آمریکا، مراکز داده که زیرساخت اصلی هوش مصنوعی و خدمات ابری (کلاود) به شمار میروند، به یکی از اهداف جدید حملات نظامی تبدیل شدهاند. به نوشته سیانان، این تحول هشداری جدی است برای دولتهایی که هوش مصنوعی را برای امنیت ملی و رشد اقتصادیشان حیاتی میدانند و برای صنعتی که روی ساخت مراکز داده در سراسر جهان سرمایهگذاری عظیمی کرده است.
سیانان در ادامه میافزاید در حالی که جمهوری اسلامی پیشتر پالایشگاهها، صادرات نفت و مراکز گردشگری کشورهای همسایه را برای وارد کردن فشار اقتصادی هدف قرار میداد، اکنون مراکز داده نیز به فهرست اهدافش افزوده شدهاند، تاسیساتی که زیرساخت فناوری هوش مصنوعی به شمار میروند و برای آینده اقتصاد جهانی اهمیت دارند.
در ماههای اخیر، جمهوری اسلامی چند مرکز داده در کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدف حملات موشکی قرار داده و آمریکا نیز در مقابل به یکی از مراکز داده ایران حمله کرده است. اگرچه مراکز داده سالها هدف حملات سایبری بودهاند، حملات فیزیکی به این تاسیسات پدیدهای تازه در سال ۲۰۲۶ محسوب میشود و نگرانیهای جدیدی را درباره صنعت هوش مصنوعی ایجاد کرده است.
بر اساس گزارشها، تاکنون دستکم پنج مرکز داده در منطقه خلیج فارس هدف گرفته شدهاند. یکی از مهمترین موارد، دومین حمله موشکی جمهوری اسلامی به مرکز داده آمازون در بحرین در اواخر ماه گذشته بود. آمازون از اظهارنظر در این زمینه خودداری کرده است، اما سامانه پایش خدمات وب آمازون (AWS) از زمان نخستین حمله در ۳۰ آوریل (۱۰ اردیبهشت) اختلال در خدمات منطقهای نشان میدهد و تصاویر ماهوارهای نیز حاکی از خسارت گسترده به این مرکز است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
سپاه پاسداران در روزهای آغازین جنگ فهرستی از ۲۹ هدف فناوری در منطقه منتشر کرد که تاسیسات متعلق به آمازون، گوگل، مایکروسافت، انویدیا و پالانتیر را شامل میشد. جمهوری اسلامی پس از حمله ۲۱ ژوییه (۳۰ تیر) به مرکز داده آمازون اعلام کرد این تاسیسات را بهدلیل همکاری آمازون با نهادهای اطلاعاتی و نظامی آمریکا هدف قرار داده است. آمازون از جمله شرکتهایی است که در پروژه ۹ میلیارد دلاری «ظرفیت ابری مشترک جنگ» وزارت دفاع آمریکا مشارکت دارد. گوگل، مایکروسافت و اوراکل نیز در این پروژه حضور دارند.
مراکز داده خلیج فارس فقط برای ارتش آمریکا اهمیت ندارند، بلکه ستون اصلی برنامه کشورهای منطقه برای تبدیل شدن به قطب جهانی هوش مصنوعی محسوب میشوند. عربستان سعودی بخش بزرگی از صندوق ثروت ملی یک تریلیون دلاری خود را به توسعه هوش مصنوعی تخصیص داده است و امارات متحده عربی نیز سال گذشته با دولت ترامپ توافقی برای اجرای پروژه ۵۰۰ میلیارد دلاری «استارگیت» امضا کرد، پروژهای که بزرگترین مرکز داده هوش مصنوعی خارج از آمریکا محسوب میشود و شرکتهایی مانند اوپنایآی، اوراکل، انویدیا و سیسکو در آن مشارکت دارند.
کشورهای بحرین، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز در مجموع بیش از دو تریلیون دلار سرمایهگذاری مرتبط با هوش مصنوعی را با آمریکا برنامهریزی کردهاندــ که مشروط به کاهش وابستگی آنها به فناوریهای مشابه چینی است. به گفته حلیمه کرافت، رئیس راهبرد جهانی موسسه آربیسی کپیتال مارکتس، این روند کشورهای منطقه را بیش از پیش به آمریکا نزدیک کرده، اما در عین حال داراییهای مرتبط با هوش مصنوعی آنها را در معرض حملات جمهوری اسلامی قرار داده است.
به گفته او، این حملات نشان میدهد شرکتهای فناوری اکنون تا چه اندازه در معادلات نظامی و دیپلماتیک نقش دارند و آمریکا تا چه حد برای حفاظت از آنها آماده مداخله است.
اگرچه مراکز داده در سالهای اخیر با رونق هوش مصنوعی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفتهاند، این تاسیسات دهههاست وجود دارند و همواره بخشی از زیرساختهای ارتباطی و فرماندهی نظامی بودهاند. تفاوت امروز این است که علاوه بر اهمیت نظامی، ارزش اقتصادی آنها نیز به شکل چشمگیری افزایش پیدا کرده است. از نگاه کارشناسان، ایران میتواند با هزینهای بهنسبت پایین و با استفاده از پهپاد خسارت قابل توجهی به این زیرساختها وارد کند.
اندرو ردی، استاد سیاستگذاری عمومی دانشگاه کالیفرنیا، میگوید مرز میان کاربردهای غیرنظامی و نظامی مراکز داده بسیار مبهم است، زیرا این مراکز میتوانند همزمان دادههای مرتبط با ارتش و خدمات تجاری را میزبانی کنند. به گفته او، از دید جمهوری اسلامی، شرکتی مانند آمازون بهدلیل همکاری گسترده با دولت آمریکا عملا بخشی از زیرساخت راهبردی این کشور به شمار میرود.
این تحول پیامدهای مهمی برای شرکتهای فناوری و دولتهایی دارد که قصد توسعه مراکز داده را دارند. کارشناسان میگویند این تاسیسات در عمل انبارهایی بزرگ با تجهیزات بسیار گرانقیمتاند و حفاظت کامل آنها در برابر موشک و پهپاد دشوار است. به همین دلیل، شرکتها معمولا از سامانههای پشتیبان استفاده میکنند تا در صورت از کار افتادن یک مرکز داده، اطلاعات و توان پردازشی از طریق مراکز دیگر در دسترس باقی بماند.
با وجود ادامه تنشها، کشورهای خلیج فارس همچنان بر توسعه هوش مصنوعی متمرکزند، اما برخی شرکتهای خارجی ممکن است درباره سرمایهگذاری در منطقه تجدیدنظر کنند زیرا در مورد حفاظت از داراییهایشان اطمینان ندارند.
همزمان هزینه بیمه مراکز داده نیز به شدت افزایش پیدا کرده است و برخی شرکتهای بیمه حاضر به پوشش این خطرها نیستند. کارشناسان هشدار میدهند با توجه به افزایش قیمت تراشهها، مصالح ساختمانی، نیروی کار و سایر هزینههای ساخت مراکز داده، هدف قرار گرفتن این تاسیسات میتواند خطر مالی بسیار بزرگی برای شرکتهای فناوری ایجاد کند.
