با هجوم هزاران مهاجر غیرقانونی به منطقه خودمختار سئوتا (سبته) متعلق به اسپانیا در روزهای گذشته، تنش میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا بر سر مهاجرت و مرزهای باز دوباره اوج گرفت.

برآورد می‌شود تنها طی ۲۴ ساعت دست‌کم ۶۰ هزار مهاجر غیرقانونی از طریق خشکی و دریا از مراکش وارد منطقه اسپانیایی سئوتا در شمال آفریقا شده‌‌اند.

در پی این اتفاق، وزارت کشور اسپانیا، شبکه‌های قاچاق انسان را مسئول تشویق این موج جدید مهاجرت دانست و اعلام کرد که گروه‌های تبهکار از رأی اخیر دیوان عالی اسپانیا سوءاستفاده کرده‌اند تا مهاجران بیشتری، به‌ویژه جوانان، را به تلاش برای رسیدن به این منطقه ترغیب کنند.

سئوتا کجاست؟

سئوتا، یک شهر خودمختار کوچک در ساحل شمالی آفریقا است که تحت حاکمیت اسپانیا اداره می‌شود و از خاک مراکش به دریای مدیترانه امتداد دارد. این شهر همراه با ملیلیه، دیگر شهر خودمختار اسپانیا در شمال آفریقا، تنها مرزهای زمینی اتحادیه اروپا با قاره آفریقا را تشکیل می‌دهد.

به گزارش گاردین، سئوتا که از سال ۱۵۸۰ میلادی تحت حاکمیت اسپانیا قرار دارد، جمعیتی ترکیبی از مسیحیان و مسلمانان دارد. ساکنان اسپانیایی و مراکشی این منطقه، همچنین کارگران روزمزد که در دو سوی مرز رفت‌وآمد می‌کنند، معمولا همزیستی نسبتا مسالمت‌آمیزی دارند. با این حال، مراکش حاکمیت اسپانیا بر سئوتا و ملیلیه را به رسمیت نمی‌شناسد و اغلب از این دو منطقه با عنوان سرزمین‌های اشغال‌شده یاد می‌کند.

هریک از این دو شهر حدود ۸۵ هزار نفر جمعیت دارد و به طور دوره‌ای شاهد افزایش تلاش مهاجران برای عبور از مرز و رسیدن به اروپا بوده است، با این‌ حال، عبور نزدیک به ۵۰ هزار نفر در چنین مدت کوتاهی بی‌سابقه است.

وزارت کشور اسپانیا اعلام کرده است که از ابتدای سال ۲۰۲۶ تا اواسط ژوئیه نزدیک به سه هزار مهاجر از مسیر زمینی و دریایی وارد سئوتا شدند، اما موج اخیر این آمار را به‌شدت افزایش داده است.

مسیر عبور چگونه است؟

اسپانیا یکی از نقاط اصلی ورود به اروپا برای افرادی است که به دنبال فرصت‌های اقتصادی بهترند یا می‌خواهند از خشونت و ناامنی در کشورهایشان بگریزند. سئوتا و ملیلیه به‌شدت امنیتی و مستحکم‌سازی شده‌اند، زیرا این دو منطقه مقصدی برای افرادی شناخته می‌شوند که می‌کوشند از مراکش و دیگر مناطق آفریقا به خاک اسپانیا برسند.

بسیاری از مهاجرانی که به سئوتا یا ملیلیه می‌رسند، بلافاصله به آن سوی مرز بازگردانده می‌شوند، اما برخی دیگر در پناهگاه‌ها و مراکز نگهداری مهاجران اسکان داده می‌شوند تا در حالی که درخواست پناهندگیشان در اسپانیا بررسی می‌شود، در آنجا بمانند.

برای رسیدن به سئوتا، مهاجران اغلب از شهر مراکشی فنیدق شنا می‌کنند و مسافتی حدود پنج کیلومتر را طی می‌کنند. برخی دیگر تلاش می‌کنند این مسیر را از شهر نزدیک‌تر بلیونش طی کنند.

در سال ۲۰۲۲، هنگامی که حدود دو هزار نفر ــ که بیشترشان اهل کشورهای جنوب صحرای آفریقا بودند ــ تلاش کردند از مراکش وارد ملیلیه شوند، ۲۳ نفر جان باختند. پیش از آن نیز در سال ۲۰۱۴ دست‌کم ۱۴ نفر در نزدیکی سئوتا کشته شدند؛ این اتفاق زمانی رخ داد که حدود ۲۰۰ نفر تلاش می‌کردند با بالا رفتن از حصارهای مرزی یا شنا در امتداد موج‌شکن‌های دریایی، که شهر را از خاک مراکش جدا می‌کند، وارد این منطقه شوند.

ورود مهاجران به سئوتا و ملیلیه معمولا در مقایسه با تعداد مهاجرانی که از طریق جزایر قناری و بالئار به اسپانیا می‌رسند، بسیار کمتر است.

با این حال جمعیت مهاجران ساکن اسپانیا در دهه‌های اخیر به میزان چشمگیری افزایش یافته است، به طوری که از جمعیت حدود ۵۰ میلیونی این کشور، نزدیک به ۱۰ میلیون نفر متولد خارج از اسپانیا هستند. بسیاری از این مهاجران از کشورهای کلمبیا، ونزوئلا و مراکش آمده‌اند و در بخش‌های کلیدی اقتصاد اسپانیا، نظیر کشاورزی، گردشگری و خدمات فعالیت می‌کنند.

دلیل این هجوم ناگهانی مهاجران چه بود؟

هنوز مشخص نیست که علت دقیق این اتفاق چه بوده است. مقام‌های مراکشی تاکنون بیانیه‌ای در این باره صادر نکرده‌اند و مشخص نیست تا چه اندازه برای جلوگیری از این امر تلاش کرده‌اند.

با این حال، برخی کارشناسان بر این باورند که هجوم ناگهانی مهاجران غیرقانونی ناشی از این است که دیوان عالی اسپانیا اوایل همین ماه حکمی داد مبنی بر اینکه مهاجرانی که هنگام تلاش برای رسیدن به سئوتا یا ملیلیه در دریا رهگیری می‌شوند، دیگر طبق مقررات ویژه بازگرداندن فوری در این دو منطقه بدون طی مراحل قانونی، به کشور مبدأ بازگردانده نمی‌شوند.

یکی از مقام‌های محلی به رویترز گفت که «از زمان صدور این حکم، ورود مهاجران به‌تدریج افزایش یافته، اما در دو روز گذشته این روند به یک انفجار واقعی تبدیل شده است.»

علی زبیدی، جامعه‌شناس، در گفت‌وگو با روزنامه لوموند گفت: «از نظر بسیاری از خانواده‌ها، مهاجرت فرزندشان تضمینی است برای اینکه او در آینده برای خانواده پول بفرستد. همچنین اعلام دولت اسپانیا در ماه آوریل مبنی بر قانونی کردن وضعیت ۵۰۰ هزار مهاجر فاقد مدارک، احتمالا جوانان بیشتری را به تلاش برای رسیدن به سئوتا تشویق کرده است.»

لوموند همچنین نوشت که این بحران ممکن است تحت تأثیر تحولی دیگر نیز تشدید شده باشد؛ تحولی که این گمان را ایجاد کرده است که مراکش عمدا کنترل مرزی سئوتا را کاهش داده است.

گزارش‌ها حاکی از آن است که سفر اخیر پدرو سانچز به الجزایر، رقیب منطقه‌ای مراکش، موجب نارضایتی مقام‌های رباط شده است.

به نوشته نشریه ویک، عبدالله اباعقیل، معاون دبیرکل حزب سوسیالیست متحد مراکش، معتقد است: «مقام‌های مراکش عملا اجازه دادند این افراد عبور کنند. به نظر می‌رسد روندی مشکوک در جریان است که از مهاجرت و ناامیدی جوانان برای تحت فشار قرار دادن دولت اسپانیا و ارسال پیام سیاسی در زمان نارضایتی استفاده می‌شود.»

آخرین عبور گسترده مهاجران از مرز در مه ۲۰۲۱ رخ داد؛ زمانی که مراکش در بحبوحه یک اختلاف دیپلماتیک با اسپانیا، کنترل مرزی‌اش را کاهش داد. این اختلاف پس از آن شکل گرفت که اسپانیا تصمیم گرفت ابراهیم غالی، رهبر جنبش استقلال‌طلب جبهه پولیساریو (Polisario Front) در صحرای غربی، برای درمان بیماری کووید-۱۹ به اسپانیا منتقل شود.

مراکش و جبهه پولیساریو هر دو ادعای مالکیت بر صحرای غربی را دارند؛ منطقه‌ای که تا سال ۱۹۷۵ تحت حاکمیت اسپانیا بود و پس از خروج استعمارگران، اداره آن به مراکش و موریتانی واگذار شد. آن بحران دیپلماتیک در سال ۲۰۲۲ پایان یافت؛ زمانی که مادرید سیاست دیرینه بی‌طرفی خود را تغییر داد و از طرح مراکش برای صحرای غربی حمایت کرد.

سیاستمداران چه می‌گویند؟

تنها یک هفته پیش، جسیکا روسوال، کمیسر میانه‌رو اتحادیه اروپا، از منطقه شنگن تصویری مطلوب ترسیم کرد و از «سفرهای روان و بدون مانع» که حاصل «دهه‌ها همکاری اروپاییان» است، تمجید کرد. اما به باور ناظران، این تصور خوش‌بینانه بروکسل اکنون فروریخته است.

برای مثال، برخی از مقم‌های سیاسی ارشد ایتالیا خواستار خروج اسپانیا از منطقه شنگن شده‌اند. جورجا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، در شبکه اجتماعی اکس نوشت که «برای دفاع از مرزها و تضمین امنیت شهروندان، آماده اتخاذ اقدامات لازم، از جمله تدابیر فوق‌العاده، هستم.» واکنشی که نخست‌وزیر فنلاند نیز از آن استقبال کرد.

ملونی پیش از این نیز در آخرین نشست سران اتحادیه اروپا، از تصمیم دولت اسپانیا برای قانونی کردن وضعیت صدها هزار مهاجر فاقد مدرک اقامتی انتقاد کرده بود. شب گذشته نیز آنتونیو تایانی، وزیر امور خارجه ایتالیا، ادعا کرد که همین سیاست به عاملی برای جذب مهاجران تبدیل شده است. این اظهارات با واکنش تند خوزه مانوئل آلبارس، وزیر امور خارجه اسپانیا، روبه‌رو شد.

در سوی دیگر نیز وزیر کشور فرانسه روز جمعه اعلام کرد پاریس در پی ورود هزاران مهاجر از مراکش به سئوتا، کنترل‌های مرزی خود با اسپانیا را افزایش خواهد داد.

لوران نوئنز در پیامی در شبکه اجتماعی اکس نوشت، پنجشنبه شب دستور داده است «کنترل در مرز اسپانیا فورا تشدید شود». او همچنین از فعال‌سازی نیروی واکنش سریع مرزی برای انجام بازرسی‌های گسترده خبر داد.

گام بعدی چیست؟

تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی در روز جمعه، حمله «مهاجران غیرقانونی» با سنگ به سمت پلیس اسپانیا را نشان می‌دهد.

پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، با سفر به این منطقه و محکوم کردن این اتفاق، آن را «نقض تمامیت ارضی اسپانیا» خواند. با این حال، دولت اسپانیا اعلام کرده است که بیش از ۴۸ هزار نفر از این مهاجران به صورت داوطلبانه به مراکش بازگشته‌اند.

فرناندو گرانده-مارلاسکا، وزیر کشور اسپانیا هم اعلام کرد همکاری مشترک با مراکش برای مقابله با مهاجرت غیرقانونی تشدید خواهد شد.

به گفته مقام‌های اسپانیا، تا عصر جمعه، بیش از ۳۷ هزار و ۵۰۰ نفر به خاک مراکش بازگردانده شدند و روند بازگرداندن صدها نفر دیگر نیز همچنان ادامه دارد.

مانفرد وبر، رئیس بزرگ‌ترین فراکسیون پارلمان اروپا یعنی حزب مردم اروپا (EPP)، خواستار اقدامات قاطع‌تر شد و در شبکه اکس نوشت: «این بحران یک نکته را ثابت می‌کند: پیمان مهاجرت و مقررات مربوط به بازگرداندن مهاجران باید امروز اجرا شوند، نه فردا.»

اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا هم این اتفاق را «ناپذیرفتنی» توصیف کرد و افزود: «ما نمی‌توانیم اجازه دهیم کسی بدون رعایت قوانین وارد اتحادیه اروپا شود.عبورهای خطرناک باید فورا متوقف و شبکه‌های قاچاق منهدم شوند.»