کار ساخت مدرسه دینی شش میلیون دلاری که ازبکستان به درخواست حاجی یوسف وفا، استاندار طالبان در بلخ، در حال ساخت آن است، حدود ۸۰ درصد پیش رفته است.

این مدرسه دینی که «خیرالمدارس امام بخاری» نام دارد، به سبک معماری سنتی بخارا ساخته می‌شود و نمای بیرونی آن مشابه مدارس تاریخی شهر بخارا خواهد بود. 

رژیم طالبان در چهار سال و نیم گذشته گسترش مدارس دینی را یکی از اولویت‌های اصلی حکومت خود قرار داده و در بسیاری از استان‌های افغانستان، به‌ویژه مناطق شمالی و هم‌‌مرز با کشورهای آسیای میانه، روند ساخت و توسعه مدارس دینی را تسریع کرده است. 

حاجی زید، سخنگوی استانداری طالبان در بلخ، می‌گوید ساخت و توسعه مدارس دینی از برنامه‌های اساسی «امارت اسلامی طالبان» به شمار می‌رود و هدف از ایجاد این مراکز، گسترش آموزش‌های دینی در جامعه است. او تصریح کرد: «با تلاش‌های حاج محمدیوسف وفا، والی بلخ، کار ساخت مدرسه بسیار بزرگ خیرالمدارس امام بخاری حدود ۸۰ درصد تکمیل شده است. این مدرسه ساختمانی مدرن خواهد داشت و حدود ۳۹۰ میلیون افغانی برای ساخت آن هزینه می‌شود.» 

احمد جاوید خلیل، مهندس کل پروژه ساخت مدرسه امام بخاری در بلخ، هم گفت که این مدرسه یک بنای دو طبقه دارد که در زمینی به مساحت ۱۶ جریب ساخته می‌شود. او تاکید کرد که در طراحی این مدرسه تلاش شده است که معماری سنتی اسلامی با امکانات آموزشی مدرن ترکیب شود. 

او گفت: «این مدرسه برای ۸۰۰ تا یک هزار نفر ساخته می‌شود. خوابگاه، سالن ورزشی، سالن غذاخوری و مسجد جداگانه هم دارد. این مدرسه کاملا مطابق استاندارهای روز ساخته می‌شود و اگرچه نمای بیرونی آن به سبک کلاسیک و قدیمی خواهد بود، داخل آن بسیار پیشرفته و مدرن است.» 

بر اساس اظهارات مسئولان پروژه که این مدرسه پس از تکمیل به یکی از مهم‌ترین مراکز آموزشی دینی در شمال افغانستان تبدیل خواهد شد. محمد شریف عثمانی، رئیس اداره معارف طالبان در بلخ، گفت که این مدرسه زیر مجموعه وزارت معارف طالبان خواهد بود و سرفصل‌های مدنظر طالبان در آن تدریس می‌شود. 

استان بلخ در شمال افغانستان، از نظر سیاسی و امنیتی برای طالبان اهمیت زیادی دارد و آن‌ها می کوشند ساختارهای دینی و آموزشی وابسته به خود را در این منطقه تقویت کنند. با تکمیل مدرسه دینی امام بخاری که تحت نفوذ حاجی یوسف وفا قرار خواهد داشت، زمینه برای آموزش نیروهای وفادار به رهبر طالبان و جریان طالبان قندهار در شمال افغانستان فراهم خواهد شد. 

طالبان مدارس دینی را تنها مرکزی برای آموزش‌های مذهبی نمی‌دانند، بلکه این مدارس برای آنان از جنبه سیاسی، ایدئولوژیک و حتی امنیتی نیز اهمیت دارد. در دو دهه جنگ افغانستان، بسیاری از نیروهای طالبان در مدارس دینی آموزش دیده بودند و اکنون نیز این گروه بر گسترش چنین مراکزی تاکید دارد. 

منتقدان طالبان می‌گویند که این مدارس مرکز آموزش‌های مذهبی نیستند، بلکه مراکزی برای ترویج برداشت افراطی طالبان از اسلام‌اند و طلبه‌هایی در چنین مراکزی تحصیل می‌کنند، آموزش‌های ایدئولوژیک بر اساس دیدگاه طالبان فرا خواهند گرفت. 

ازبکستان در دوران نظام جمهوریت نیز تلاش کرد که روابطش را با طالبان حفظ کند و هیئت‌‌های سیاسی طالبان چندین بار به ازبکستان سفر کردند. پس از سقوط نظام جمهوریت و بازگشت طالبان به قدرت نیز تاشکند روابط اقتصادی و ترانزیتی خود را با کابل افزایش داد. 

این مدرسه دینی در حالی با کمک مالی ازبکستان ساخته می‌شود که کشورهای آسیای میانه در سال‌های اخیر با نگرانی‌هایی در مورد گسترش افراط‌گرایی دینی مواجه بوده‌اند. در سال‌های گذشته شماری از شهروندان کشورهای آسیای میانه، از جمله ازبکستان، به گروه‌های تروریستی از جمله شاخه خراسان دولت اسلامی پیوستند و برخی از آنان در سوریه و عراق جنگیدند. 

برخی تحلیلگران معتقدند طالبان با استفاده از مدارس دینی و آموزش طلبه‌هایی که به زبان‌های ازبکی یا دیگر زبان‌های آسیای میانه آشنایی دارند، در تلاش برای گسترش نفوذ نرم خود در منطقه‌اند.  

ملا هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، پیش‌تر هشدار داده بود که حتی اگر طالبان با «بمب اتم» نیز هدف حمله قرار بگیرند، از اجرای «شریعت اسلامی» بر اساس قرائت خود عقب‌نشینی نخواهند کرد. این اظهارات نشان می‌دهد که طالبان همچنان بر سیاست‌های ایدئولوژیک خود تاکید دارند و گسترش مدارس دینی بخشی از همین سیاست به شمار می‌رود. 

با وجود این نگرانی‌ها، دولت ازبکستان امیدوار است که روابط نزدیک با طالبان بتواند امنیت مرزها و منافع اقتصادی این کشور را تامین کند و به همین دلیل، در کنار پروژه‌های اقتصادی و ترانزیتی، در ساخت مدرسه دینی مجهز برای طالبان نیز سرمایه‌گذاری کرده است. 

این در حالی است که بخشی از جنگجویان «تحریک اسلامی ازبکستان» همچنان در افغانستان حضور دارند و شماری از اعضای این گروه در دوران حکومت پیشین افغانستان با طالبان همکاری کرده بودند. با وجود نگرانی‌های امنیتی از فعالیت این گروه، تاکنون گزارشی منتشر نشده است که نشان دهد طالبان اعضای تحریک اسلامی ازبکستان را به دولت ازبکستان تحویل داده باشند.