در شرایطی که قیمت انواع خودرو در ایران به‌دلیل رشد قیمت ارز در یک ماه گذشته افزایش یافته، تردید خریداران و بی‌اعتمادی به دورنمای اقتصادی در کنار کاهش سطح قدرت خرید، رکودی سنگین بر بازار حاکم کرده است، به نحوی که فروشندگان خودرو از نبود خریدار در بازار سخن می‌گویند.

به گفته کارشناسان، این نوسان قیمت بیش از آنکه حاصل عرضه و تقاضا در بازار باشد، به‌دلیل سفته‌بازی و تلاش دلالان خودرو برای عقب‌نماندن رشد سرمایه‌ای خودرو از طلا و دلار رخ داده تا مانع حرکت تتمه نقدینگی باقی‌مانده از این بازار به‌سمت بازارهای جانبی شود.

علیرضا پورحسنی، کارشناس این حوزه، می‌گوید قیمت‌های اعلام‌شده به‌ویژه از سوی فروشندگان به‌دلیل تغییرات روانی بازار و بالا رفتن نرخ ارز افزایش یافته است. در واقع، این افزایش‌ها بیش از آنکه ناشی از تغییرات واقعی بازار و عرضه و تقاضا باشد، به‌دلیل اضطراب ناشی از نوسانات ارزی رخ داده است. به همین دلیل، اگر قیمت ارز در روزهای آینده کاهش پیدا کند، احتمالا قیمت خودرو نیز تعدیل خواهد شد.

عقب ماندن خودرو از طلا و دلار

این موضوع در سطح تغییر قیمت‌ها مشهود است. هرچند نرخ انواع خودرو در قیاس با مدت مشابه در سال قبل به‌طور میانگین ۱۵ تا ۳۰ درصد رشد داشته است، میزان افزایش صورت‌گرفته طی یک ماه گذشته به مراتب کمتر از رشد قیمت طلا و دلار بوده و عقب ماندن بازار خودرو از دیگر بازارها مشهود است. 

یکی از نکات مهم بازار خودرو، ظهور نشانه‌هایی از انجام معاملات با طلا و دلار به جای ریال است، روندی که می‌تواند زنگ خطری برای دلاریزه شدن اقتصاد ایران قلمداد شود. به باور تحلیلگران، «افت ارزش پول ملی باعث شده است که فروشندگان و حتی واسطه‌ها قیمت‌ها را به دلار یا طلا محاسبه کنند. این روند نه‌تنها فشار بر مصرف‌کننده را افزایش می‌دهد، بلکه هشدار واضحی از بی‌اعتمادی عمومی به پول ملی و ناکارآمدی سیاست‌های کنترلی دولت است. بازار خودرو دیگر با ریال اداره نمی‌شود و این خود نشانه‌ای از شکست سیاست‌های اقتصادی و مدیریتی است».

در میان خودروهای موجود در بازار طی هفته گذشته ری‌را با رشدی ۱۲۰ میلیون تومانی از دو میلیارد و ۱۸۰ میلیون تومان به دو میلیارد و ۳۰۰ میلیون رسید. سورن پلاس اکس‌یو۷پ با ۴۰ میلیون تومان افزایش به یک میلیارد و ۶۰ میلیون تومان رسید و دنا پلاس توربو اتوماتیک (آپشنال) نیز سطح افزایشی ۳۰ میلیون تومانی را ثبت کرد. تارا دستی وی‌وان با ۶۰ میلیون تومان افزایش و تارا اتوماتیک وی‌۴ال‌اکس هم با ۷۰ میلیون تومان افزایش قیمت در فهرست خودروهایی با افزایش مشهود قیمت قرار می‌گیرند.

در میان خودروهای داخلی که در کف قیمت بازار قرار دارند، ساینا اتوماتیک و ساینا اس هر یک با افزایش حدود ۳۰ میلیون تومانی روبه‌رو شدند و سهند دنده‌ای تنها پنج میلیون تومان رشد قیمت داشت. با این حال، باید توجه داشت که این افزایش‌ها پس از یک شوک موقت در روزهای پایانی آذرماه رخ داد، شوکی که همزمان با جهش ناگهانی نرخ دلار به‌طور میانگین حدود ۵۰ میلیون تومان به قیمت خودروهای داخلی و مونتاژی افزود.

در گروه خودروهای وارداتی تاثیر قیمت دلار بیشتر محسوس است. آئودی اِی۳ال، به هشت میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان رسید و قیمت جتا وی‌اس۷ در بازه‌ای یک هفته‌ای از سه میلیارد و ۸۰۰ تا سقف چهار میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان افزایش یافت. جک اس۵ ازجمله مدل‌های پرنوسان در بازار بود. قیمت این مدل ابتدا از یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون تا سقف دو میلیارد و ۱۰۰ میلیون حرکت کرده و در چند روز اخیر با کاهشی ۵۰ میلیون تومانی ظاهرا در شیب نزولی قیمت قرار گرفته است.

در مجموع، در بازار خودروهای تولید داخل، مونتاژی و وارداتی، پژو ۲۰۷ دنده‌ای پانوراما با افزایش ۵ درصدی معادل ۷۰ میلیون تومان، بیجینگ یو۵ با رشد ۴.۶۴ درصدی معادل ۹۵ میلیون تومان، دنا پلاس ام‌تی۶ با همین میزان افزایش معادل ۶۴ میلیون تومان، در صدر فهرست بیشترین رشد قیمت قرار گرفتند. همچنین مدل‌هایی مانند شاهین اتوماتیک جی، شاهین جی‌ال، آریزو ۵، رسپکت، هایما ۷اکس و چانگان سی‌اس‌۳۵ طی ده روز گذشته با افزایش قیمتی بیش از ۳ درصد مواجه شدند.

قهر خریداران با بازار خودرو

در این میان تاخیر در زمان تحویل خودروهای ثبت‌نامی داخلی به نارضایتی و بی‌اعتمادی خریداران دامن زده است، به شکلی که فعالان بازار معتقدند متقاضیان به‌تدریج از بازار خودرو فاصله خواهند گرفت.

اسد کرمی، رئیس اتحادیه صنف نمایشگاه‌داران و فروشندگان خودرو تهران، با اشاره به وضعیت فعلی بازار می‌گوید: «بازار خودرو از چند ماه گذشته تاکنون همچنان در رکود است. شاهد افزایش قیمت خودروها، به‌ویژه داخلی‌ها هستیم، بدون اینکه کیفیت ارتقا یافته یا اعتماد خریداران جلب شده باشد.»

به گفته کرمی، شرایط اقتصادی و نوسانات نرخ ارز باعث شده مردم رغبتی برای خرید نداشته باشند. حتی بسیاری از خریداران خودروهای چینی که سال گذشته ثبت‌نام کرده بودند، هنوز خودروشان را تحویل نگرفته‌اند. کرمی به خلف وعده تولیدکنندگان داخلی و مونتاژکاران در تحویل خودرو اشاره کرد و یادآور شد درحالی‌که افزایش قیمت‌ها اعلام شده، اما تعهدات به‌موقع اجرا نمی‌شود و همین مسئله اعتماد عمومی را کاهش داده است.

یکی دیگر از اخباری که طی روزهای اخیر می‌تواند بر قیمت و وضعیت بازار تاثیر مستقیم داشته باشد، مصوبه دولت مبنی آزادسازی هرگونه واردات در صورت بی‌نیازی به تامین ارز از بانک مرکزی است. موضوعی که در کنار خبر حذف ارز ترجیحی طی روزهای آینده فرصتی برای رشد احتمالی واردات خودروهای خارجی فراهم خواهد کرد و همین موضوع تاثیر مستقیمی بر میزان تمایل به خرید از خودرسازان داخلی به وجود می‌آورد.

کارشناسان معتقدند مهم‌ترین تاثیر این مصوبه، پایان یافتن انحصار برای خودروسازان داخلی خواهد بود؛ موضوعی که می‌تواند به وضعیت تعیین قیمت به شکل دستوری پایان دهد. همچنین بی‌نیازی تولیدکنندگان از افزایش تولید و ارتقای کیفیت و استاندارد، که حاصل نبود رقابت در بازار بود، موضوع دیگری است که از این مصوبه تاثیر خواهد گرفت.

زنگ خطر برای خودروسازان داخلی

مطابق آمارها، حتی پیش از اعلام آزادسازی واردات، سه خودروساز بزرگ کشور به‌طور میانگین از ابتدای سال‌جاری تا انتهای آذرماه ۴.۸ درصد کمتر از مدت مشابه سال‌ گذشته تولید کرده‌اند. این کاهش عمدتا ناشی از کاهش تولید در پارس‌خودرو و سایپا بوده است، درحالی‌که وضعیت ایران‌خودرو همچنان از افزایش میزان تولید در قیاس با مدت مشابه سال قبل حکایت دارد. تداوم چنین وضعیتی ممکن است به تنزل بیشتر سطح تولید و افزایش محسوس زیان انباشته خودروسازان منجر شود.

تحلیلگران دلیل این امر را بلاتکلیفی در واگذاری سایپا به بخش خصوصی می‌دانند و معتقدند فاصله ایجادشده میان میزان تولید ایران خودرو و این شرکت حاصل سیاست تبعیضی در واگذاری ایران خودرو به سرمایه‌گذاران خصوصی و متوقف ماندن طرح واگذاری سایپا است.

افزایش مطالبات قطعه‌سازان از تولیدکنندگان و رسیدن آن به سقف ۱۷۰ همتی شرایطی را رقم زده است که دولت ناچار شود برای جبران بدهی این دو شرکت با اعطای تسهیلات ۲۰ همتی به هر کدام از این دو مجموعه موافقت کند. با اینکه این تسهیلات هنوز پرداخت نشده، همین امر بهانه شرکت‌ها در توجیه تاخیر در تحویل، کاهش تولید و افزایش مداوم قیمت مصوب شده است.

بازار خودرو در سه سال گذشته تابع اخباری بوده است که هرکدام در تردید بیشتر خریداران تاثیر داشته است؛ از شکست طرح واردات خودرو در دولت سیزدهم تا نامشخص بودن وضعیت آزادسازی واردات در دولت چهاردهم و به موازات آن تاثیر آشکار بازار ارز بر قیمت تمام‌شده مدل‌های مختلف که به افزایش عقب‌نشینی خریداران از بازار منجر شد.

به نظر می‌رسد مصوبه اخیر دولت نیز اگرچه در درازمدت در صورت اجرا تاثیرات مثبتی بر مجموعه بازار خودرو خواهد داشت، در کوتاه‌مدت تنها بر رکود حاکم بر آن می‌افزاید و ممکن است به‌دلیل خطر از دست دادن متقاضیان برای خودروسازان داخلی بحرانی جدی ایجاد کند.