علی‌اکبر ولایتی روز پنجشنبه ۱۴ آبان در واکنش به تصویب توافق «مسیر ترامپ» در مجلس ارمنستان و آغاز اقدام‌های اجرایی آن، دولت نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر این کشور، را به پیروی از غرب متهم و آمریکا و متحدانش را تهدید کرد.

این موضع‌گیری در شرایطی مطرح می‌شود که محاصرهٔ دریایی آمریکا و احتمال ازسرگیری حملات گسترده، فشار بر جمهوری اسلامی ایران را افزایش داده و پیشروی طرح واشنگتن در قفقاز جنوبی، نگرانی تهران از کاهش نفوذ منطقه‌ای ایران را تشدید کرده است.

ولایتی در یادداشتی در روزنامهٔ اطلاعات، نوشت که به سفیر ارمنستان گفته است «اگر ترامپ و متحدانش بخواهند از این خط قرمز‌های ایران عبور کنند، قلم پایشان را خواهیم شکست». او تصویب توافق را اقدامی علیه منافع مردم ارمنستان توصیف و دولت پاشینیان را هم به تبعیت از آمریکا، فرانسه و بریتانیا متهم کرد.

موضوع اعتراض او پیشبرد احداث مسیری است که جمهوری آذربایجان را از خاک ارمنستان به نخجوان متصل می‌کند. مجلس ارمنستان چهارشنبه ششم آبان برابر با ۲۸ اکتبر، توافق چارچوب همکاری راهبردی با آمریکا دربارهٔ گذرگاهی موسوم به «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بین‌المللی» یا «تریپ» را با ۶۳ رأی موافق و ۳۲ رأی مخالف تصویب کرد. این توافق با حمایت حزب حاکم «پیمان مدنی» به تصویب رسید و مخالفان دربارهٔ پیامدهای امنیتی و امتیازهای واگذارشده هشدار دادند. با این حال دولت ارمنستان تأکید می‌کند که اجرای پروژه تحت حاکمیت و صلاحیت قضایی این کشور خواهد بود.

پاشینیان روز دوشنبه ۱۱ آبان هنگام بررسی بودجه سال آینده، اعلام کرد که دولت اجرای پروژه را عملاً آغاز کرده است. او از اقدام برای سفارش طراحی راه‌آهن، جاده و خطوط انتقال برق خبر داد تا پس از تشکیل شرکت توسعه «تریپ»، کارهای انجام‌شده به آن واگذار شود. او این طرح را راهی برای پایان دادن به بیش از سه دهه انسداد ارتباطاتی کشورش معرفی کرد.

پایهٔ سیاسی این طرح هشتم اوت ۲۰۲۵ در نشست در واشنگتن و با حضور دونالد ترامپ، پاشینیان و الهام علی‌اف بنا گذاشته شد. این توافق چارچوب بعدی، تشکیل شرکتی مشترک با سهم ۷۴ درصدی طرف آمریکایی و ۲۶ درصدی ارمنستان را پیش‌بینی می‌کند. دورهٔ اولیه حقوق توسعهٔ پروژه ۴۹ سال است و امکان تمدید آن برای ۵۰ سال دیگر وجود دارد. راه‌آهن، جاده و زیرساخت‌های انرژی و ارتباطات در دامنه همکاری تعریف شده‌اند.

سابقهٔ اختلاف بر سر این مسیر به توافق آتش‌بس جنگ قره‌باغ در نوامبر ۲۰۲۰ بازمی‌گردد. در بند نهم آن توافق، بازگشایی ارتباطات اقتصادی و حمل‌ونقل منطقه و تأمین امنیت رفت‌وآمد میان بخش اصلی جمهوری آذربایجان و نخجوان پیش‌بینی شده بود، اما اختلاف بر سر نحوهٔ نظارت و حدود اختیارات دولت ارمنستان، موضوع را به یکی از کانون‌های رقابت در قفقاز جنوبی تبدیل کرد.

برای ایران، اهمیت این تحولات فراتر از احداث یک جاده است. ساخت مسیر تازه می‌تواند وابستگی ترانزیتی همسایگان و بخشی از اهرم‌های اقتصادی ایران را تضعیف کند. اتصال مستقیم‌تر جمهوری آذربایجان به نخجوان و سپس ترکیه، امکان جابه‌جایی کالا بدون عبور از ایران را هم گسترش می‌دهد. از این منظر، پیشروی طرح به معنای کنار گذاشتن ایران از بعضی مبادلات منطقه‌ای است.

با این حال، متن توافق تریپ، بسته شدن مرز ایران و ارمنستان یا پیوستن ایروان به محاصرهٔ اقتصادی تهران را مقرر نمی‌کند. نگرانی اصلی ایران هم ترکیب کاهش اهمیت ترانزیتی و هم حضور اقتصادی بلندمدت آمریکا در مجاورت مرزهای شمالی‌اش است.

این نگرانی در روزهای گذشته آشکارتر شد. خلیل شیرغلامی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در ایروان، هشتم آبان گفت تهران دربارهٔ پروژه نگرانی جدی دارد و خواهان اطمینان از نبود نیروهای خارجی در مرز دو کشور است. البته مقام‌های ارمنستان می‌گویند کنترل مرز، گمرک و امنیت همچنان در اختیار دولت این کشور باقی می‌ماند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، هم در سفر مهرماه خود به ارمنستان، بر اعتماد به مقام‌های این کشور تأکید کرد.

روابط تهران و ایروان بر منافع اقتصادی و مرزی استوار است. مبادلهٔ گاز ایران با برق ارمنستان از پایه‌های همکاری دو کشور است و وزرای خارجه دو کشور در دیدار ۱۳ مهر، دربارهٔ ساخت پل مرزی دوم، تکمیل خط سوم انتقال برق و تسهیل حمل‌ونقل کالا گفت‌وگو کردند. بنابراین تهدید ولایتی، در میانهٔ تداوم همکاری‌های رسمی، شکاف بر سر آینده ترتیبات منطقه‌ای را آشکار می‌کند.