جمهوری اسلامی ایران با ایجاد شبکه‌ای پنهان از بیش از پنج‌هزار نهاد وابسته به وزارت دفاع خود، میلیاردها دلار تجهیزات نظامی، مواد اولیه ساخت موشک و پهپاد و خودروهای سنگین وارد کرده است. این شبکه با استفاده از درآمد فروش نفت تحریمی، شرکت‌های پوششی و واسطه‌های خارج از ایران فعالیت می‌کند و واردات آن در جریان جنگ و محاصره دریایی آمریکا ادامه داشته است.
بر اساس تحقیقات رویترز که گزارش آن روز پنجشنبه هفتم آبان منتشر شده است، تنها یکی از نهادهای این شبکه از ژانویه ۲۰۲۵ تا ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۲.۳ میلیارد دلار تجهیزات نظامی وارد ایران کرده است. مبدا ثبت‌شده بخش بزرگی از این محموله‌ها چین، روسیه و آلمان بوده و کالاها از مسیرهای زمینی، دریایی و هوایی به ایران رسیده‌اند.
این یافته‌ها بر بررسی هزاران سند بانکی و دولتی ایران، اطلاعات ثبت شرکت‌ها و اسناد وارداتی استوار است. رویترز این تحقیق را با همکاری شرکت تحلیل ریسک اسرائیلی‌آمریکایی «۲۴۰ آنالیتیکس» انجام داده و بخشی از حدود ۱۹ هزار سابقه وارداتی را با اسناد حمل‌ونقل، تصاویر شبکه‌های اجتماعی و گزارش‌های رسانه‌های دولتی تطبیق داده است.
نام این نهادها با حروف «MOD» یا عنوان فارسی «ودجا» آغاز می‌شود و پس از آن اعداد پنج یا شش‌رقمی می‌آید که به حروف نوشته شده‌اند. همه آن‌ها نشانی مشترکی با وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در تهران دارند و تاریخ تاسیس خود را ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ثبت کرده‌اند. با این حال، اسناد بررسی‌شده نشان می‌دهد بیشتر آن‌ها در سال ۲۰۱۳ و هم‌زمان با فشار تحریم‌ها بر صادرات نفت و ارزش پول ایران ایجاد شده‌اند.
به نوشته رویترز، این نهادها ستون اصلی سازوکار تامین تجهیزات نظامی و دور زدن تحریم‌های جمهوری اسلامی‌اند. برخی از آن‌ها با سپاه پاسداران و بنیادهای اقتصادی زیر نظر مقام‌های ارشد حکومت ارتباط دارند.
میعاد ملکی، مقام پیشین وزارت خزانه‌داری آمریکا که در طراحی تحریم‌های ایران نقش داشته است، این مجموعه را «شریان حیاتی نظامی حکومت» در جریان جنگ و سال‌های پیش از آن توصیف کرده است.
یکی از ویژگی‌های اصلی این شبکه، خرید کالا بدون انتقال مستقیم ارز از ایران است. بر اساس داده‌های بررسی‌شده، تسویه ۹۷ درصد محموله‌ها با عنوان «بدون انتقال ارز» ثبت شده است. واسطه‌های مورد اعتماد حکومت در خارج از کشور با استفاده از منابع مالی موجود در بانک‌های خارجی، کالاها را خریداری و به ایران ارسال می‌کنند. به گفته ملکی، این روش امکان هزینه‌کرد درآمد نفت تحریمی برای خرید تجهیزات نظامی را فراهم می‌کند و نیاز به انتقال پول از مرزها را کاهش می‌دهد.
در میان استفاده‌کنندگان از این شبکه، واحد مسئول برنامه موشک‌های بالستیک جمهوری اسلامی و شرکت «صحرای تندر» قرار دارند. آمریکا این شرکت را در سال ۲۰۲۴ به دلیل نقش آن در تولید و تامین پهپاد برای روسیه تحریم کرده بود.
نهاد «MOD 346428» در مرکز بخش مهمی از معاملات شناسایی‌شده قرار دارد. واردات ثبت‌شده آن از ۴۴۲ میلیون دلار در سال منتهی به مارس ۲۰۲۳ به ۹۸۸ میلیون دلار در سال بعد افزایش یافته و آن را در میان ۱۰ واردکننده بزرگ ایران قرار داده است.
خریدهای این نهاد شامل چاشنی انفجاری، مواد منفجره، قطعات موتور هواپیما، مواد اولیه سوخت موشک و خودروهای سنگینی است که قابلیت استفاده به‌عنوان پرتابگر متحرک را دارند. دستگاه‌های تراش پیشرفته با کنترل رایانه‌ای، کوره‌های پرتو الکترونی و شتاب‌دهنده‌های ذرات هم در فهرست واردات دیده می‌شود. این تجهیزات کاربرد صنعتی دارند و می‌توانند در تولید قطعات نظامی، ازجمله بدنه موشک و پهپاد استفاده شوند.
در ماه پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، محموله‌هایی شامل ۹۳ تن تیتانیوم چینی، ۲۶۸ تن نیتروسلولز و ۲۷۶ تن مواد شیمیایی دیگر با کد گمرکی شامل پرکلرات وارد ایران شده است. کارشناسان تسلیحاتی گفته‌اند این مواد قابلیت استفاده در ساخت بدنه موشک، محفظه موتور، پیشران و مواد منفجره را دارند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
واردات ثبت‌شده این نهاد در مارس، نخستین ماه جنگ، با افت ۴۷ درصدی نسبت به ماه قبل به ۵۴ میلیون دلار رسید، اما در ماه مه دوباره تا ۷۷ میلیون دلار افزایش یافت. محموله‌های روسی چاشنی انفجاری از ابتدای سال ۲۰۲۵ تا ژوئن ۲۰۲۶ هم در مجموع ۷.۶ میلیون دلار ارزش داشته‌اند.
مسیرهای تامین کالا شامل حمل دریایی از روسیه از طریق دریای خزر، انتقال زمینی از آسیای مرکزی و پروازهای باری از چین بوده است. از زمان آغاز جنگ، مبدا ثبت‌شده ۲۷ میلیون دلار از خریدهای نظامی ایران امارات متحده عربی بوده که تقریبا تمامی آن از مسیر دریایی وارد شده است.
بخش دیگری از تحقیقات به ورود مواد شیمیایی به بندرعباس، پیش از انفجار مرگبار ششم اردیبهشت ۱۴۰۴ مربوط می‌شود. نهاد «MOD 346428» از ژانویه تا آوریل ۲۰۲۵ حدود ۸۸۶ تن مواد شیمیایی با مبدا ثبت‌شده چین وارد این بندر کرده است. کد گمرکی محموله‌ها شامل موادی است که در تولید سوخت جامد موشک کاربرد دارند.
دو فرد مطلع به رویترز گفته‌اند انفجار بر اثر آتش‌گرفتن پرکلرات سدیم در کانتینرهای مستقر در اسکله رجایی رخ داده است. رسانه‌های دولتی محل نگهداری مواد را شرکت «توسعه خدمات دریایی و بندری سینا» معرفی کرده بودند که به بنیاد مستضعفان وابسته است. این انفجار دست‌کم ۷۰ کشته و بیش از ۱۲۰۰ زخمی بر جا گذاشت.
خودروهای وارداتی، بخش دیگری از ارتباط این شبکه با فعالیت‌های نظامی و امنیتی را نشان می‌دهند. نهاد مورد بررسی در فاصله ژانویه ۲۰۲۵ تا ژوئن ۲۰۲۶ تعداد ۴۳۵ کامیون ایویکو وارد کرده است. رویترز با استفاده از تصاویر و اطلاعات وارداتی، شماره شناسایی سه دستگاه از این کامیون‌ها را در محوطه‌ای گمرکی در اطراف تهران تطبیق داده است.
هزاران دستگاه تویوتا هایلوکس و لندکروزر نیز از طریق همین نهاد وارد شده‌اند. سپاه و گروه‌های وابسته به آن از این خودروها برای نصب مسلسل سنگین استفاده می‌کنند. تصاویر اعتراضات امسال در شهسوار (تنکابن) استان مازندران، نیروهای امنیتی را با مسلسل در کاروانی از لندکروزرها نشان می‌داد.
رد این شبکه در تامین مالی نهادهای مرتبط با سرکوب داخلی نیز دیده می‌شود. رویترز سندی با امضای حسن شاهوارپور، فرمانده سپاه خوزستان بررسی کرده است که در آن برای ساخت یک ساختمان سپاه، از یک شرکت فولادی دولتی درخواست ۵۰ میلیارد ریال شده و حساب مقصد به نام «MOD 424000» بوده است.
آمریکا شاهوارپور را به دلیل نقش نیروهای تحت فرمانش در کشتار معترضان ماهشهر در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ تحریم کرده است. دو فعال حقوق بشر به رویترز گفته‌اند در اعتراضات دی‌ماه گذشته هم نام ۴۶ کشته را در خوزستان ثبت کرده‌اند که بیشتر آن‌ها در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی با تیراندازی سپاه جان باخته‌اند.
وزارت خارجه چین در پاسخ به این گزارش از معاملات مورد اشاره ابراز بی‌اطلاعی کرده و شرکت‌های ایویکو و تویوتا گفته‌اند در تامین خودرو برای ایران نقشی نداشته‌اند. اما سخنگوی وزارت خزانه‌داری آمریکا در واکنش گفته است واشینگتن درحال حاضر شریان‌های اقتصادی حکومت را قطع کرده و در مقابله با تلاش‌های آن برای دور زدن تحریم‌ها «۱۰ گام جلوتر» است.
